Phòng vệ thương mại giúp ngành mía đường Việt Nam hồi phục

Bộ Công Thương vừa ban hành các quyết định gia hạn thêm 5 năm việc áp dụng biện pháp chống bán phá giá (CBPG) và chống trợ cấp (CTC) đối với một số sản phẩm đường mía có xuất xứ từ Thái Lan, đồng thời gia hạn biện pháp chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại đối với một số sản phẩm đường mía nhập khẩu từ 5 nước ASEAN là Campuchia, Malaysia, Myanmar, Lào và Indonesia.

Những quyết định nói trên của Bộ Công Thương, trước hết là do các biện pháp phòng vệ thương mại trong 5 năm qua đã mang đến hiệu quả tích cực đối với ngành sản xuất mía đường và người nông dân trồng mía Việt Nam.

Phòng vệ thương mại giúp mía đường Việt Nam hồi phục

Ngày 15/6/2021, Bộ Công Thương ban hành Quyết định về việc áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với một số sản phẩm đường mía có xuất xứ từ Thái Lan.

Hơn một năm sau đó, vào ngày 1/8/2022, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số về việc áp dụng biện pháp chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại đối với đường mía xuất xứ từ Campuchia, Malaysia, Myanmar, Lào và Indonesia.

Ngày 13/6/2025, Bộ Công Thương ban hành Quyết định rà soát cuối kỳ việc áp dụng biện pháp CBPG và CTC nêu trên. 

Theo Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), căn cứ quá trình điều tra được thực hiện theo đúng quy định của Luật Quản lý ngoại thương và quy định của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), cơ quan điều tra đánh giá, sau 5 năm áp dụng, biện pháp phòng vệ thương mại đã mang đến các hiệu quả tích cực đối với nông dân trồng mía và cả ngành mía đường Việt Nam.

Các biện pháp phòng vệ thương mại đã ngăn chặn đáng kể lượng đường nhập khẩu bán phá giá và được trợ cấp. Cụ thể, lượng đường nhập khẩu từ Thái Lan đã giảm mạnh từ 924 nghìn tấn xuống chỉ còn 82 nghìn tấn trong niên vụ 2022/2023. Đến niên vụ 2025/2025, do giá đường Thái Lan ở mức thấp, nên lượng đường nhập khẩu từ nước này tăng lên 274 nghìn tấn, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với trước khi áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại.

Sản lượng đường mía sản xuất trong nước đã có sự phục phồi và duy trì bền vững qua từng năm. Trong niên vụ 2024/2025, sản lượng đường Việt Nam đạt hơn 1,2 triệu tấn, tăng 1,7 lần so với niên vụ 2020/2021, qua đó đáp ứng tốt nhu cầu tiêu dùng trong nước. Doanh thu và lợi nhuận của ngành mía đường cũng phục hồi lần lượt 1,63 và 2,49 lần so với niên vụ 2020/2021.

Nhiều vùng nguyên liệu trồng mía bị phá bỏ trước đây đã được khôi phục trở lại, đặc biệt tại các vùng kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, trong đó cây mía là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Diện tích thu hoạch mía tăng gần 50%, từ 128.666 ha niên vụ 2020/2021 lên 192.660 ha niên vụ 2024/2025. Sản lượng mía tăng gần gấp đôi, từ 6,74 triệu tấn lên 12,43 triệu tấn trong cùng giai đoạn.

Nhờ hiệu quả của biện pháp phòng vệ thương mại, các nhà máy sản xuất mía đường đã tích cực cải thiện năng suất và chất lượng mía. Năng suất bình quân tăng từ 60,7 tấn/ha (niên vụ 2020/2021) lên 73,3 tấn/ha (niên vụ 2024/2025). Chỉ số chất lượng CCS duy trì ổn định ở mức quanh 10%.

Niềm tin của người trồng mía tạo động lực để họ mạnh dạn tái đầu tư giống mới, áp dụng kỹ thuật tiên tiến và cơ giới hóa (phản ánh qua sự gia tăng năng suất mạnh mẽ) duy trì 193 nghìn ha đất nông nghiệp và giữ vững chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ tại các địa phương.

Cục Phòng vệ thương mại cho biết, biện pháp phòng vệ thương mại cũng đã giúp giải quyết vấn đề an sinh, xã hội tại nhiều tỉnh thành trong cả nước.

Số hộ nông dân trồng mía tăng từ hơn 151 nghìn hộ (ước tính niên vụ 2020/2021) lên 225 nghìn hộ (niên vụ 2024/2025), trong đó phần lớn là người đồng bào dân tộc thiểu số, kinh tế còn đang gặp nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, thu nhập của người dân trồng mía cũng đã được đảm bảo ổn định khi các nhà máy sản xuất mía đường đã có các chính sách cam kết về giá thu mua mía cao hơn, hỗ trợ về giống và vốn ứng trước.

Rủi ro nếu bỏ phòng vệ thương mại

Cơ quan điều tra xác định vẫn có bằng chứng rõ ràng cho thấy khả năng thiệt hại của ngành sản xuất mía đường trong nước nếu chấm dứt biện pháp phòng vệ thương mại.

Cụ thể, trong thời kỳ điều tra, hàng hóa bị điều tra đang bán phá giá và được trợ cấp. Có khả năng tái diễn hành vi bán phá giá và trợ cấp nếu như biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp chấm dứt;

Tác động của đường nhập khẩu đối với ngành mía đường Việt Nam đang có xu hướng tăng trở lại trong 2 niên vụ gần đây khi giá đường Thái Lan giảm thấp, kèm theo chênh lệch giá (cùng với kìm giá, ép giá) đáng kể nếu không có phòng vệ thương mại.

Các chỉ số kinh tế của ngành mía đường Việt Nam đã phục hồi một phần nhưng vẫn rất nhạy cảm trước biến động nhập khẩu, có khả năng thiệt hại đáng kể nếu chấm dứt việc áp dụng biện pháp chống bán phá giá.

Căn cứ các nội dung trên, Cơ quan điều tra kết luận có tồn tại khả năng hàng hóa nhập khẩu bị điều tra rà soát sẽ tiếp tục hoặc tái diễn hành vi bán phá giá và được trợ cấp gây thiệt hại đối với ngành sản xuất trong nước trong trường hợp chấm dứt biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp.

Theo TS Cao Anh Đương, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Mía đường, thống kê của Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho thấy, trong 10 năm trở lại đây, sản lượng mía đường sản xuất trong nước đạt mức cao nhất vào niên vụ 2017/2018 (15,43 triệu tấn mía và 1,477 triệu tấn đường). Sau đó, trước áp lực quá lớn của đường nhập khẩu từ Thái Lan, sản lượng mía đường liên tục giảm mạnh xuống mức thấp nhất là 6,739 triệu tấn mía và 690 nghìn tấn đường trong niên vụ 2020/2021.

Nhờ các biện pháp phòng vệ thương mại, sản lượng mía đường liên tục phục hồi qua từng niên vụ, đạt 12,429 triệu tấn mía và 1,266 triệu tấn đường trong niên vụ 2024/2025. Năm 2024, Việt Nam đứng thứ 19 trong số những nước sản xuất mía đường trên thế giới.