Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ninh mở phiên tòa xét xử vụ án "Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên" và "Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng" xảy ra tại bãi thải Đông Cao Sơn, phường Mông Dương.
Các bị cáo gồm Vũ Đình Kiên - Giám đốc Công ty Cổ phần Thiên Nam, cùng bốn bị cáo là lãnh đạo, cán bộ Công ty than Cọc Sáu bị đưa ra xét xử do liên quan đến hành vi khai thác trái phép đất đá thải mỏ trong thời gian dài.
Phiên tòa xét xử vụ án "Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên" và "Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng" xảy ra tại bãi thải Đông Cao Sơn, phường Mông Dương. Ảnh: Vân Trang.
Theo cáo trạng của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Ninh, từ nguồn tin phản ánh trên báo chí và mạng xã hội, cuối tháng 1/2024, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an) đã kiểm tra bãi thải Đông Cao Sơn và phát hiện nhiều máy xúc, ô tô tải đang bốc xúc, vận chuyển đất đá thải ra khỏi khu vực bãi thải để đưa đi nghiền sàng, tiêu thụ làm vật liệu xây dựng.
Quá trình điều tra xác định, từ ngày 3/12/2019 đến 31/1/2024, bị cáo Vũ Đình Kiên đã chỉ đạo Công ty Thiên Nam tổ chức khai thác, chế biến 1.594.153,21 m³ đất đá thải mỏ tại bãi thải Đông Cao Sơn khi chưa được Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho phép, vi phạm nghiêm trọng các quy định của pháp luật về khoáng sản.
Kết luận giám định của cơ quan chuyên môn xác định, đất đá thải tại bãi thải Đông Cao Sơn là khoáng sản đi kèm, việc thu hồi, sử dụng phải được cơ quan có thẩm quyền cấp phép. Tuy nhiên, Công ty Thiên Nam vẫn tổ chức nghiền sàng, phân loại, bán ra thị trường dưới dạng vật liệu xây dựng và vật liệu san lấp. Thiệt hại đặc biệt lớn cho Nhà nước.
Theo kết luận định giá tài sản trong tố tụng hình sự, tổng giá trị khoáng sản bị khai thác trái phép hơn 86,5 tỷ đồng. Trong đó, hơn 1 triệu m³ đất đá thải được chế biến thành vật liệu xây dựng và hàng trăm nghìn mét khối được bán trực tiếp cho các tổ chức, cá nhân để san lấp mặt bằng.
Cáo trạng cũng xác định, hành vi khai thác trái phép kéo dài nhiều năm nhưng không bị ngăn chặn kịp thời có trách nhiệm của các cá nhân lãnh đạo, cán bộ Công ty than Cọc Sáu, đơn vị trực tiếp quản lý bãi thải Đông Cao Sơn. Lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước bị truy tố vì thiếu trách nhiệm.
Bốn bị cáo gồm: Nguyễn Văn Thuấn (Giám đốc Công ty than Cọc Sáu), Nguyễn Tấn Long, Trần Sơn Hà (Phó Giám đốc) và Lê Mạnh Hùng (Trưởng phòng bảo vệ) bị truy tố về tội "Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng". Viện kiểm sát nhận định, mặc dù UBND tỉnh Quảng Ninh đã nhiều lần có văn bản chỉ đạo yêu cầu tăng cường quản lý, bảo vệ bãi thải Đông Cao Sơn và yêu cầu phối hợp, ký kết hợp đồng nguyên liệu theo quy định, song các bị cáo trên không thực hiện đầy đủ nhiệm vụ được giao, không tổ chức kiểm tra, giám sát, không kịp thời ngăn chặn hành vi vi phạm, tạo điều kiện để Công ty Thiên Nam khai thác trái phép đất đá thải mỏ trong thời gian dài.
Dự án sản xuất cát nghiền nhân tạo từ nguồn đất đá thải mỏ của Công ty Thiên Nam. Ảnh: Cường Vũ.
Tại phiên tòa, bị cáo Vũ Đình Kiên cho rằng dự án do Công ty Thiên Nam thực hiện có ý nghĩa trong việc giảm nguy cơ sạt lở bãi thải xuống khu dân cư, đồng thời góp phần giải quyết tình trạng khan hiếm vật liệu san lấp.
Bị cáo khai nhận đến trước thời điểm xét xử vẫn cho rằng đất đá thải mỏ là chất thải rắn công nghiệp, không phải khoáng sản đi kèm.
Bị cáo Nguyễn Văn Thuấn, cựu Giám đốc mỏ than Cọc Sáu cũng trình bày, trước khi Nghị định số 158/2016/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực, đất đá thải mỏ, trong đó có đá cát kết, thường được hiểu là chất thải rắn thông thường. Sau khi nghị định có hiệu lực, do chưa có quy định và hướng dẫn cụ thể về khái niệm đất đá thải mỏ là khoáng sản đi kèm cũng như quy trình khai thác, nên việc nhận thức chưa đầy đủ đã dẫn đến sai phạm.
Đất đá thải mỏ được vận chuyển, tập kết ra cảng Cẩm Y (TP Cẩm Phả cũ) sau đó đưa lên tàu đi tiêu thụ, san lấp mặt bằng cho một số dự án địa tại tỉnh Quảng Ninh. Ảnh: Cường Vũ.
Sau khi xem xét toàn diện hồ sơ vụ án, lời khai tại phiên tòa và tranh tụng công khai, Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã tuyên: Bị cáo Vũ Đình Kiên 15 tháng tù giam về tội "Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên"; bị cáo Nguyễn Văn Thuấn 36 tháng tù giam về tội "Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng"; bị cáo Nguyễn Tấn Long 30 tháng tù nhưng cho hưởng án treo, thời gian thử thách theo quy định; bị cáo Trần Sơn Hà 30 tháng tù nhưng cho hưởng án treo, thời gian thử thách theo quy định và bị cáo Lê Mạnh Hùng 30 tháng tù nhưng cho hưởng án treo, thời gian thử thách theo quy định.
Hội đồng xét xử nhận định, hành vi của các bị cáo đã xâm phạm nghiêm trọng chế độ quản lý Nhà nước về khoáng sản, gây thất thoát lớn tài nguyên và tài sản Nhà nước. Tuy nhiên, Tòa án cũng xem xét các tình tiết giảm nhẹ như thành khẩn khai báo, tự nguyện nộp tiền khắc phục một phần hậu quả để quyết định mức hình phạt phù hợp.
Tại phiên tòa, nhiều luật sư cũng đề nghị Hội đồng xét xử xem xét trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước tại tỉnh Quảng Ninh trong việc thực hiện chức năng quản lý.
Luật sư Nguyễn Phương Việt, bào chữa cho bị cáo Nguyễn Văn Thuấn, cho rằng trong khi chưa có hướng dẫn chi tiết của Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), UBND tỉnh Quảng Ninh và UBND TP Cẩm Phả (trước đây) đã phê duyệt quy hoạch, chấp thuận chủ trương đầu tư và bàn giao đất để Công ty Thiên Nam triển khai dự án, dẫn đến việc doanh nghiệp hiểu rằng có quyền khai thác đất đá thải mỏ trong khu vực được giao mà không cần xin phép thêm.
Trước đó, Báo Nông nghiệp và Môi trường đã có loạt bài điều tra về những dấu hiệu vi phạm tại Dự án thu hồi, chế biến đá cát kết khu vực bãi thải Đông Cao Sơn, phường Mông Dương, TP Cẩm Phả cũ, do Công ty cổ phần Thiên Nam thực hiện.
