Theo nghiên cứu Thúc đẩy phát triển kinh tế biển Việt Nam bền vững của Ngân hàng Thế giới (WB), kinh tế biển xanh đang trở thành xu hướng phát triển quan trọng trên toàn cầu khi nhiều quốc gia tìm cách hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường biển và bảo đảm sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển.
Theo OECD, tính đến năm 2016, kinh tế biển đóng góp khoảng 3,2% GDP toàn cầu. Tại nhiều quốc gia, kinh tế biển đã trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Iceland có tỷ trọng kinh tế biển chiếm khoảng 26% GDP; Hồng Kông (Trung Quốc) khoảng 25%; Trung Quốc khoảng 9,8%; Singapore khoảng 7%; Hàn Quốc khoảng 4,9%; và Hoa Kỳ khoảng 4,4% GDP. Những con số này phản ánh vai trò ngày càng lớn của kinh tế biển trong cơ cấu kinh tế thế giới, đặc biệt tại các quốc gia có chiến lược khai thác và quản trị biển hiệu quả.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy phát triển kinh tế biển xanh không chỉ dựa vào khai thác tiềm năng biển, mà còn đòi hỏi chiến lược dài hạn, quản trị tổng hợp và quy hoạch không gian biển hiệu quả. Trong nghiên cứu, WB đã dẫn ra kinh nghiệm của Indonesia, Ấn Độ và Israel như những ví dụ tiêu biểu về các mô hình phát triển kinh tế biển bền vững, qua đó Việt Nam có thể học hỏi.
Indonesia xây dựng khung pháp lý toàn diện cho kinh tế biển xanh
Là quốc gia quần đảo lớn nhất thế giới với nguồn tài nguyên biển phong phú và đa dạng sinh học cao, Indonesia đã sớm xây dựng khung pháp lý tương đối toàn diện nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế biển. Quốc gia này xác định KTB là động lực tăng trưởng mới gắn với phát triển bền vững và quản trị đại dương hiệu quả trong các kế hoạch phát triển quốc gia.
Indonesia đã sớm xây dựng khung pháp lý tương đối toàn diện nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế biển. Ảnh: Asia Sentinel.
Một dấu mốc quan trọng là Chính sách Đại dương theo Nghị định Tổng thống số 16/2017, trong đó KTB được xác định là một trong sáu nguyên tắc phát triển cốt lõi. Chính sách này tạo cơ sở cho việc phân loại các ngành kinh tế biển, tăng cường phối hợp liên ngành và hạn chế xung đột trong sử dụng tài nguyên biển.
Indonesia cũng ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển các lĩnh vực như hàng hải, thủy sản, quy hoạch không gian biển, bảo tồn biển, quản lý chất thải, công nghiệp biển, công nghệ sinh học biển và du lịch ven biển - hải đảo. Đồng thời, quốc gia này đẩy mạnh hợp tác với Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) trong xây dựng lộ trình phát triển KTB, tập trung vào chống khai thác IUU, giảm rác thải nhựa đại dương, mở rộng khu bảo tồn biển và phát triển quy hoạch không gian biển cho các địa phương.
Một kinh nghiệm đáng chú ý khác là việc xây dựng Chỉ số KTB nhằm giám sát quá trình phát triển kinh tế biển xanh. Bộ chỉ số này tích hợp các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường, qua đó nâng cao hiệu quả phối hợp quản lý và hỗ trợ thiết lập mục tiêu phát triển cho từng lĩnh vực, từ các ngành truyền thống như thủy sản, du lịch biển đến các lĩnh vực mới nổi như năng lượng tái tạo biển.
Ấn Độ ưu tiên các ngành kinh tế biển mới nổi và carbon thấp
Ấn Độ đã sớm xây dựng định hướng chiến lược cho phát triển kinh tế biển thông qua báo cáo “Tầm nhìn kinh tế biển 2025” do Phòng Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ chủ trì xây dựng, công bố vào năm 2017. Báo cáo xác định kinh tế biển là lĩnh vực có tiềm năng lớn đối với tăng trưởng kinh tế dài hạn, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đầu tư có trọng tâm và phân bổ nguồn lực theo các lĩnh vực ưu tiên.
Chiến lược phát triển kinh tế biển của Ấn Độ tích hợp nguyên tắc quản lý bền vững tài nguyên biển và ven biển vào chính sách phát triển. Ảnh: India Cooperative.
Cách tiếp cận của Ấn Độ tập trung phát triển các ngành kinh tế biển theo hướng carbon thấp, ít phát thải và giảm thiểu tác động tiêu cực tới môi trường biển. Bên cạnh các lĩnh vực truyền thống như đánh bắt thủy sản, đóng tàu, cảng biển - logistics, du lịch biển và khai khoáng thông thường, kế hoạch phát triển kinh tế biển của nước này cũng thúc đẩy nhiều ngành mới nổi như năng lượng tái tạo đại dương, nuôi biển, công nghệ sinh học biển, thăm dò khoáng sản đáy biển và nghiên cứu, giám sát đại dương. Trong đó, 5 lĩnh vực ưu tiên được xác định gồm thủy sản, cảng biển và hàng hải, du lịch biển, năng lượng tái tạo đại dương và khai thác tài nguyên ngoài khơi.
Một điểm đáng chú ý trong chiến lược phát triển kinh tế biển của Ấn Độ là việc tích hợp nguyên tắc quản lý bền vững tài nguyên biển và ven biển vào chính sách phát triển. Trong khuôn khổ Kế hoạch hành động quốc gia về biến đổi khí hậu, nước này đã thành lập Tiểu ban Duyên hải Quốc gia nhằm tăng cường quản lý vùng ven biển, nâng cao khả năng ứng phó với các rủi ro khí hậu và thúc đẩy quản lý tổng hợp vùng duyên hải.
Cơ quan này đồng thời được giao nhiệm vụ hỗ trợ triển khai các khoản đầu tư ven biển “không hối tiếc”, tức các khoản đầu tư vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vừa nâng cao khả năng thích ứng dài hạn trước biến đổi khí hậu.
Israel sử dụng công cụ phân tích xung đột trong quy hoạch không gian biển
Israel được đánh giá là quốc gia có cách tiếp cận bài bản trong phân tích mối quan hệ giữa các ngành kinh tế biển nhằm phục vụ quy hoạch không gian biển. Quốc gia này xây dựng hai ma trận phân tích để đánh giá mức độ tương thích và xung đột giữa các hoạt động sử dụng biển, cũng như giữa hoạt động kinh tế biển với tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa và hệ sinh thái biển.
Các ma trận này dựa trên việc đánh giá tác động môi trường, mức độ quan trọng và phạm vi ảnh hưởng của từng hoạt động như vận tải biển, cảng biển, du lịch, nuôi biển, khai thác dầu khí, đánh bắt thủy sản hay hoạt động quân sự. Từ đó, cơ quan quản lý có thể xác định nguy cơ xung đột trong sử dụng không gian biển, nhu cầu điều phối giữa các ngành và khả năng bổ trợ giữa các hoạt động kinh tế.
Mô hình của Israel cho thấy quy hoạch không gian biển hiệu quả không chỉ dừng ở việc phân vùng chức năng, mà còn cần các công cụ phân tích định lượng để đánh giá sự tương tác giữa các ngành kinh tế biển và hệ sinh thái. Đây được xem là cơ sở quan trọng để hướng tới phát triển kinh tế biển xanh theo hướng hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo tồn tài nguyên biển.
Từ ngày 4-6/6/2026 tại phường Cửa Lò (Nghệ An), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Chuỗi sự kiện truyền thông hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (05/6), Ngày Đại dương thế giới (08/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026.
1. Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu - Từ chính sách đến hành động
- Thời gian: 8h00 ngày 5/6/2026
- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
- Tham dự trực tuyến: ID: 942 6837 3034. Mật mã: KH0605.
2. Hội thảo Quốc gia “Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững”
- Thời gian: 14h00 ngày 5/6/2026
- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
- Tham dự trực tuyến: ID: 934 2999 5099. Mật mã: HT0506.
3. Chương trình nghệ thuật “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”
- Thời gian: 20h00 ngày 5/6/2026
- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
4. Lễ Phát động Quốc gia hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới, Ngày Đại dương thế giới, Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026; Phát động phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp”
- Thời gian: 6h00 ngày 6/6/2026
- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
5. Triển lãm Kinh tế Biển xanh - Nông nghiệp và Môi trường bền vững
- Thời gian: Từ ngày 4-6/6/2026
- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
