Sau gần một thập niên triển khai Nghị quyết 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, thực thi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, nhiều cơ hội mới đã hình thành nhưng cũng xuất hiện không ít thách thức về xung đột không gian sử dụng biển, hạn chế trong cơ chế giao biển và yêu cầu chuyển đổi sang mô hình kinh tế biển xanh.
Loạt bài “Phát triển bền vững kinh tế biển” ghi nhận những chuyển động tại các địa phương ven biển, góc nhìn từ chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế nhằm nhận diện cơ hội, thách thức cũng như các “điểm nghẽn” thể chế trong hành trình đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển.
Từ lợi thế biển đến khát vọng đô thị biển hiện đại
Từ một vùng đất cát ven biển nhiều khó khăn, xã Thăng An, TP Đà Nẵng hôm nay đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ nhờ sự phát triển của kinh tế biển. Trước đây, do đất đai cằn cỗi, người dân địa phương chủ yếu sống dựa vào nghề đánh bắt, nuôi trồng và chế biến thủy hải sản. Những mùa biển động hay thời tiết bất lợi thường khiến cuộc sống bà con bấp bênh, thu nhập thiếu ổn định. Tuy nhiên, cùng với quá trình đầu tư đồng bộ về hạ tầng và định hướng phát triển kinh tế biển của địa phương, diện mạo vùng ven biển đã dần thay đổi rõ nét.
Theo UBND xã Thăng An, việc hình thành các tuyến giao thông kết nối như đường Võ Chí Công, tuyến trục chính xã nối với quốc lộ 1 đã mở rộng không gian phát triển, tạo điều kiện liên kết vùng giữa khu vực ven biển Duy Xuyên - Thăng Bình với đô thị du lịch Hội An. Từ đây, quỹ đất ven biển được khai mở, thu hút hàng loạt nhà đầu tư lớn đến phát triển các khu nghỉ dưỡng, vui chơi, giải trí quy mô lớn như VinWonders Nam Hội An hay các tổ hợp nghỉ dưỡng ven biển. Nhờ đó, cơ cấu kinh tế địa phương chuyển dịch mạnh sang du lịch, dịch vụ và thương mại, chiếm khoảng 77% tổng cơ cấu kinh tế của xã.
Hạ tầng giao thông được đầu tư đã thu hút hàng loạt các nhà đầu tư lớn đến phát triển các khu nghỉ dưỡng, vui chơi, giải trí quy mô lớn tại ven biển xã Thăng An. Ảnh: Lan Anh.
Không riêng Thăng An, nhiều địa phương ven biển khác của Đà Nẵng như Liên Chiểu hay Thọ Quang, Tam Thanh cũng đang thay đổi nhanh chóng nhờ phát huy lợi thế biển gắn với đầu tư hạ tầng, logistics và du lịch.
Có thể nói, trong số các địa phương ven biển của Việt Nam, Đà Nẵng được xem là đô thị có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế biển hiện đại nhờ sở hữu cảnh quan đẹp, hệ thống giao thông kết nối thuận tiện cùng lợi thế cảng biển, logistics và du lịch biển. Đặc biệt, sau khi hợp nhất với Quảng Nam, không gian phát triển kinh tế biển của Đà Nẵng tiếp tục được mở rộng đáng kể với tổng chiều dài bờ biển hơn 215km.
Hệ thống cảng biển Tiên Sa, Liên Chiểu, Chu Lai đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế biển của Đà Nẵng. Ảnh: Lan Anh.
Nghị quyết 43-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định kinh tế biển là một trong ba trụ cột chiến lược, bên cạnh du lịch, công nghiệp công nghệ cao.
Khi cảng Liên Chiểu đi vào hoạt động, cùng với các cảng biển trong khu vực như Tiên Sa (Đà Nẵng), Chu Lai – Kỳ Hà (Đà Nẵng), Chân Mây (Huế), Dung Quất (Quảng Ngãi), cụm cảng Quy Nhơn (Gia Lai)…, hình thành một chuỗi cảng biển liên hoàn dọc dải ven biển miền Trung. Hệ thống này không chỉ nâng cao năng lực thông quan hàng hóa cho khu vực miền Trung – Tây Nguyên mà còn kết nối trực tiếp với hành lang kinh tế Đông – Tây, mở ra tuyến vận tải biển – logistics mới nối Việt Nam với Lào, Thái Lan và các nền kinh tế trong khu vực.
Song song với hạ tầng cảng biển, Đà Nẵng cũng đang từng bước khai thác hiệu quả các mô hình kinh tế biển mới như du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn biển, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao hay phát triển các khu công nghiệp xanh ven biển. Hiện nay, đội tàu công suất lớn của ngư dân các vùng biển Hội An, Thăng Bình hay Núi Thành vẫn ngày đêm vươn khơi tại ngư trường Hoàng Sa, Trường Sa, vừa phát triển kinh tế vừa góp phần khẳng định chủ quyền biển đảo.
Gỡ "điểm nghẽn" để bứt phá
Theo Chi cục Biển đảo và Thủy sản TP Đà Nẵng, năm 2025, kinh tế biển của thành phố tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định khi sản lượng khai thác thủy sản đạt hơn 136.620 tấn, nuôi trồng thủy sản đạt hơn 30.217 tấn. Thành phố cũng đẩy mạnh hợp tác với các tổ chức quốc tế như Chương trình Hợp tác Quản lý Môi trường Biển Đông Á (PEMSEA), Quỹ Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF) hay Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) nhằm phục hồi hệ sinh thái biển, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao năng lực quản lý vùng bờ. Cùng với đó, nhiều hoạt động làm sạch bãi biển, tái tạo nguồn lợi thủy sản và kiểm tra, xử lý vi phạm trong khai thác thủy sản được triển khai đồng bộ, góp phần nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ môi trường biển và hải đảo.
Việc triển khai Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo thời gian qua cũng từng bước tạo nền tảng cho công tác quản lý biển đi vào nề nếp hơn. Tuy nhiên, theo đánh giá của ngành chức năng, công tác quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường biển tại Đà Nẵng vẫn còn nhiều khó khăn cần tháo gỡ. Công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về bảo vệ tài nguyên biển ở một số nơi chưa thật sự thường xuyên; sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ môi trường biển vẫn còn mang tính hình thức, chưa tạo chuyển biến rõ rệt.
Nhiều năm nay, Đà Nẵng thường xuyên tổ chức các hoạt động bảo vệ môi trường biển. Ảnh: Lan Anh.
Sau khi hợp nhất địa giới hành chính giữa Đà Nẵng và Quảng Nam, hệ thống cơ chế, chính sách quản lý biển của hai địa phương trước đây cũng bộc lộ sự khác biệt về cách tiếp cận, đòi hỏi thêm thời gian để rà soát, tích hợp và đồng bộ. Trong khi đó, phạm vi quản lý biển ngày càng mở rộng, các hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên biển phát triển đa dạng đã tạo áp lực lớn lên môi trường và gia tăng nguy cơ xung đột không gian biển giữa du lịch, cảng biển, nuôi trồng thủy sản với bảo tồn sinh thái.
Theo Chi cục Biển đảo và Thủy sản, hệ thống dữ liệu về tài nguyên và môi trường biển hiện vẫn chưa đầy đủ, trong khi trang thiết bị phục vụ công tác quan trắc, giám sát còn hạn chế nên hiệu quả quản lý chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Đáng chú ý, một số dự án trên bán đảo Sơn Trà trước đây đã được giao đất, cho thuê mặt nước nhưng nay qua rà soát lại nằm trong khu vực cấm khai thác phục vụ bảo tồn biển theo Quy hoạch không gian biển quốc gia. Điều này khiến nhiều dự án phải tạm dừng hoặc điều chỉnh, gây khó khăn cho cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý.
Đà Nẵng sẽ ứng dụng khoa học, công nghệ trong bảo vệ môi trường biển. Ảnh: CLC.
Ông Phan Văn Mỹ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đà Nẵng cho rằng, để nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường biển, thành phố cần được Trung ương hỗ trợ thêm về kỹ thuật, hệ thống quan trắc, giám sát môi trường biển cũng như xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, hiện đại. Đồng thời, địa phương cũng mong muốn được tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác quản lý biển.
“Đối với các dự án nằm trong khu vực phục vụ bảo tồn biển, thành phố kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm có hướng dẫn tháo gỡ phù hợp nhằm hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn tài nguyên, môi trường biển với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội”, ông Mỹ cho hay.
Từ ngày 4-6/6/2026 tại phường Cửa Lò (Nghệ An), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Chuỗi sự kiện truyền thông hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (05/6), Ngày Đại dương thế giới (08/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026.
1. Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu - Từ chính sách đến hành động
- Thời gian: 8h00 ngày 5/6/2026
- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
- Tham dự trực tuyến: ID: 942 6837 3034. Mật mã: KH0605.
2. Hội thảo Quốc gia “Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững”
- Thời gian: 14h00 ngày 5/6/2026
- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
- Tham dự trực tuyến: ID: 934 2999 5099. Mật mã: HT0506.
3. Chương trình nghệ thuật “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”
- Thời gian: 20h00 ngày 5/6/2026
- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
4. Lễ Phát động Quốc gia hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới, Ngày Đại dương thế giới, Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026; Phát động phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp”
- Thời gian: 6h00 ngày 6/6/2026
- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
5. Triển lãm Kinh tế Biển xanh - Nông nghiệp và Môi trường bền vững
- Thời gian: Từ ngày 4-6/6/2026
- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
