Phân loại rác tại nguồn - bước chuyển chủ động của Nghệ An

Chủ động từ chính sách đến hành động

Trong bối cảnh áp lực môi trường ngày càng gia tăng, việc phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Nhận thức rõ điều đó, UBND tỉnh Nghệ An vừa ban hành kế hoạch số 229/KH-UBND, ngày 2/4/2026 nhằm triển khai với tinh thần chủ động, đồng bộ và sát thực tiễn, nhằm cụ thể hóa các quy định của pháp luật vào đời sống.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của tỉnh Nghệ An là không chỉ dừng lại ở việc ban hành văn bản chỉ đạo mà còn chú trọng đến tổ chức thực hiện một cách khoa học, có lộ trình rõ ràng. Các sở, ban, ngành, địa phương được giao nhiệm vụ cụ thể, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Điều này tạo ra sự chuyển động đồng bộ trong toàn hệ thống chính trị, tránh tình trạng “trên nóng, dưới lạnh” vốn thường gặp trong triển khai chính sách.

Tỉnh Nghệ An đã xác định rõ phân loại chất thải tại nguồn là khâu then chốt, quyết định hiệu quả của toàn bộ chu trình quản lý chất thải. Theo đó, rác thải sinh hoạt được phân thành các nhóm cơ bản như chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải hữu cơ; và chất thải còn lại. Việc phân loại này không chỉ giúp giảm tải cho các bãi chôn lấp, mà còn mở ra cơ hội tái chế, tái sử dụng tài nguyên, hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn.

Để kế hoạch không nằm trên giấy, tỉnh Nghệ An đã triển khai đồng loạt các giải pháp tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng. Các hình thức truyền thông được đa dạng hóa, từ hệ thống loa truyền thanh cơ sở, các phương tiện thông tin đại chúng đến mạng xã hội, tổ chức đoàn thể. Nội dung tuyên truyền được thiết kế dễ hiểu, gần gũi, giúp người dân nhận thức rõ lợi ích thiết thực của việc phân loại rác.

Song song với đó, tỉnh Nghệ An cũng chú trọng xây dựng các mô hình điểm tại một số địa phương, khu dân cư, trường học, cơ quan, đơn vị. Đây được xem là “hạt nhân” để nhân rộng cách làm hiệu quả, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng. Thực tế cho thấy, khi người dân được hướng dẫn cụ thể và thấy rõ hiệu quả, họ sẵn sàng thay đổi thói quen sinh hoạt, tích cực tham gia phân loại rác.

Một điểm nổi bật khác là Nghệ An đã chủ động chuẩn bị các điều kiện về hạ tầng, kỹ thuật phục vụ việc phân loại, thu gom và xử lý chất thải. Việc bố trí thùng chứa rác phân loại, điều chỉnh quy trình thu gom, vận chuyển phù hợp với từng loại rác được thực hiện từng bước, tránh gây xáo trộn lớn trong đời sống người dân.

Thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải

Phân loại chất thải tại nguồn không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà còn là bước chuyển về tư duy phát triển. Tỉnh Nghệ An đang từng bước biến thách thức môi trường thành cơ hội để tái cấu trúc hệ thống quản lý chất thải theo hướng hiện đại, bền vững.

Một trong những lợi ích rõ rệt của việc phân loại rác là giảm khối lượng chất thải phải chôn lấp. Khi rác hữu cơ được tách riêng để ủ làm phân, rác tái chế được thu hồi, thì lượng rác còn lại cần xử lý cuối cùng sẽ giảm đáng kể. Điều này không chỉ tiết kiệm chi phí xử lý, mà còn kéo dài tuổi thọ các bãi rác, giảm nguy cơ ô nhiễm đất, nước và không khí.

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải còn góp phần hình thành thị trường nguyên liệu thứ cấp. Đây là yếu tố quan trọng để phát triển kinh tế tuần hoàn - xu hướng tất yếu trong bối cảnh tài nguyên thiên nhiên ngày càng cạn kiệt. Với cách làm bài bản, Nghệ An đang từng bước tạo dựng hệ sinh thái quản lý chất thải, trong đó các thành phần từ người dân, doanh nghiệp đến cơ quan quản lý đều có vai trò và trách nhiệm rõ ràng.

Không thể không nhắc đến vai trò của cộng đồng trong quá trình này. Chính sự tham gia tích cực của người dân sẽ quyết định thành công của việc phân loại rác tại nguồn. Vì vậy, tỉnh Nghệ An đã xác định công tác tuyên truyền, vận động là nhiệm vụ xuyên suốt, lâu dài. Việc thay đổi thói quen sinh hoạt không thể diễn ra trong “một sớm, một chiều”, nhưng với sự kiên trì và cách làm phù hợp, những chuyển biến tích cực đang dần hình thành.

Ngoài ra, tỉnh cũng chú trọng đến việc kiểm tra, giám sát và từng bước áp dụng các chế tài đối với hành vi không thực hiện phân loại rác theo quy định. Đây là yếu tố cần thiết để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, đồng thời tạo sự công bằng giữa các chủ thể tham gia.

Một hướng đi đáng kỳ vọng là việc ứng dụng khoa học - công nghệ trong quản lý chất thải. Từ việc theo dõi, giám sát quá trình thu gom, vận chuyển đến xử lý, tái chế, công nghệ sẽ giúp nâng cao hiệu quả và minh bạch hóa toàn bộ hệ thống. Đây cũng là bước đi phù hợp với xu thế chuyển đổi số trong quản lý nhà nước hiện nay.

Có thể thấy, với sự chủ động, quyết liệt và cách làm bài bản, Nghệ An đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn. Đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà còn là nền tảng quan trọng cho chiến lược phát triển bền vững của tỉnh trong dài hạn.