Mưa trái mùa, nắng nóng đến sớm
Hai tháng đầu năm 2026, người dân khu vực Nam Bộ chứng kiến thời tiết có phần khác lạ so với quy luật thông thường. Mưa trái mùa xuất hiện ngay từ đầu tháng 1, tập trung ở khu vực miền Tây Nam Bộ và xảy ra trên toàn khu vực vào ngày 11/2 với lượng mưa không lớn. Riêng từ ngày 26-28/2 đã có mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to. Cá biệt tại Càng Long (Vĩnh Long) ghi nhận lượng mưa ngày trong tháng 2 vượt giá trị lịch sử; tại Bạc Liêu (Cà Mau) có tổng lượng mưa cả tháng 2 đạt 114 mm, vượt hơn gấp đôi lượng mưa trung bình nhiều năm.
Nhờ mưa trái mùa, nền nhiệt chung khá mát mẻ, chỉ xuất hiện nắng nóng xuất hiện cục bộ tại Đông Nam Bộ trong các ngày 8-9/2 với nhiệt độ cao nhất ngày 35 độ C. Tuy nhiên, trong kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, đợt nắng nóng diện rộng đầu tiên xuất hiện với nhiệt độ cao nhất ngày đạt 37-37,5 độ C. Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia (Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), thời điểm này, nắng nóng diện rộng xuất hiện sớm hơn TBNN cùng kỳ.
Công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp được vận hành chủ động nhằm kiểm soát mặn, điều tiết nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất mùa khô 2025 - 2026. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Từ tháng 3/2026, dự báo nắng nóng tiếp tục xảy ra ở Đông Nam Bộ và từ cuối tháng khả năng sẽ mở rộng ra Tây Nam Bộ. Tình trạng khô hạn tiếp tục xảy ra trong tháng 3 và mưa trái mùa vẫn sẽ xảy ra cục bộ làm giảm bớt điều kiện khô hạn trên khu vực. Từ tháng 4 trở đi, các đợt mưa chuyển mùa sẽ xuất hiện. Cơ quan khí tượng thủy văn vẫn cảnh báo người dân cần hết sức đề phòng các hiện tượng dông, lốc, sét, mưa đá xảy ra trong khoảng thời gian này.
Dự báo tổng lượng mưa trên toàn khu vực sẽ tăng dần, trong tháng 3 phổ biến từ 20-50 mm; tháng 4 từ 50-90 mm, có nơi trên 100 mm; tháng 5 phổ biến từ 180-250 mm.
Xâm nhập đỡ gay gắt nhưng không được chủ quan
Đi cùng với nắng nóng, nỗi lo về xâm nhập mặn luôn thường trực đối với người dân vùng đồng bằng sông Cửu Long. Từ dự báo thời tiết và nguồn nước, các cơ quan chuyên môn có cái nhìn khá tích cực. Nguồn nước đổ về đồng bằng trong mùa khô 2025-2026 được đánh giá là dồi dào hơn mức trung bình nhiều năm trở lại đây. Nhiều khả năng xâm nhập mặn ở mức trung bình hoặc dưới trung bình nhiều năm, khả năng thay đổi chậm. Nguồn nước đảm bảo sản xuất đủ diện tích theo kế hoạch hàng năm của các địa phương.
Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, thời kì mặn cao nhất ở giai đoạn cuối tháng 3 đến tháng 4. Trong tháng 3, bà con cần đặc biệt lưu ý hai kỳ triều cường từ ngày 2-5/3 và 17-20/3, khi đó ranh giới mặn 4g/l có thể xâm nhập sâu từ 42 - 55 km trên các cửa sông Cửu Long và lên tới 60 km trên hệ thống sông Vàm Cỏ. Theo quy luật, kỳ nửa cuối tháng 3 mặn sẽ vào sâu hơn đầu tháng. Hoạt động tích nước bất thường có thể làm mặn vào sâu 50-60 km, các địa phương chủ động các giải pháp thích ứng với hạn hán và xâm nhập mặn trong điều kiện như dự báo.
Hạn mặn xuất hiện tại xã Cù Lao Dung - địa phương ven biển của TP Cần Thơ trong tháng 2. Ảnh: Kim Anh.
Đặc biệt ở các xã phường ven biển ĐBSCL (thuộc Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang, Cà Mau và tỉnh Tây Ninh), mặn xâm nhập sâu vào các kỳ triều cường, vận hành thủy điện có thể làm thay đổi chế độ dòng chảy và ảnh hưởng của gió mùa đông bắc có thể làm mặn vào sâu hơn so với dự báo. Để đảm bảo sản xuất các tháng mùa khô, cần tăng cường giám sát mặn và cập nhật các bản tin dự báo thường xuyên.
Các địa phương cần xây dựng các giải pháp ứng phó hạn mặn phù hợp với điều kiện của vùng như chủ động tích nước và sử dụng nước tiết kiệm, đồng thời chuẩn bị các phương án ứng phó theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại công điện số 15/CĐ-TTg ngày 20/2/2026 về việc chủ động ứng phó với xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long và hạn hán, cháy rừng ở khu vực Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ.
Theo đó, các địa phương cần theo dõi sát diễn biến, dự báo khí tượng, thủy văn, nguồn nước, xâm nhập mặn, nguy cơ cháy rừng để chủ động triển khai các biện pháp ứng phó cụ thể, phù hợp với từng khu vực theo chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương. Tuyệt đối không để hạn hán, xâm nhập mặn, cháy rừng làm ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh, người dân, cơ sở y tế, cơ sở giáo dục… thiếu nước ngọt phục vụ sinh hoạt.
Thủ tướng cũng chỉ đạo vận hành linh hoạt, hiệu quả các hồ chứa thủy lợi, thủy điện, các hệ thống công trình thủy lợi, bảo đảm khai thác đa mục tiêu, tối ưu nguồn nước, vừa đảm bảo cho sản xuất nông nghiệp, vừa đảm bảo nước cho phát điện, nhất là thời kỳ nắng nóng cao điểm. Bên cạnh đó, tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn, khuyến cáo người dân tăng cường thực hiện các biện pháp tưới tiên tiến, tiết kiệm nước, sử dụng nước hiệu quả, đo độ mặn trước khi tưới cho cây trồng, nhất là cho cây trồng có giá trị kinh tế cao.
Địa phương phải chủ động sử dụng các nguồn kinh phí do địa phương quản lý để thực hiện các giải pháp phòng, chống hạn hán, xâm nhập mặn, cháy rừng; trường hợp ngoài khả năng của địa phương, báo cáo theo quy định tại Quyết định số 305/QĐ-TTg ngày 5/3/2021 của Thủ tướng Chính phủ quy định về phạm vi, đối tượng, nội dung chi và cơ chế hỗ trợ từ ngân sách Trung ương cho địa phương thực hiện phòng, chống, khắc phục hậu quả hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, cháy rừng.
