Trong bối cảnh lượng chất thải rắn sinh hoạt ngày càng gia tăng cùng yêu cầu chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn, những nhà máy xử lý rác hiện đại chính là giải pháp hữu hiệu. Tại phường Đông Quang, tỉnh Thanh Hóa, nhà máy xử lý, phân loại và tái chế rác thải của Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Công nghệ môi trường Ecotech là một ví dụ tiêu biểu cho hướng đi này.
Toàn cảnh nhà máy xử lý, phân loại và tái chế rác thải của Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Công nghệ môi trường Ecotech. Ảnh: Ngọc Mai.
Nhà máy được thiết kế theo dây chuyền khép kín, tự động hóa cao, kiểm soát chặt chẽ từ đầu vào đến đầu ra. Ngay tại khu tiếp nhận, rác sinh hoạt sau khi vận chuyển về được cân điện tử, kiểm tra sơ bộ rồi đưa vào khu lưu chứa kín nhằm hạn chế phát tán mùi và nước rỉ rác ra môi trường.
Ở trung tâm của quy trình là hệ thống phân loại được xem như “trái tim” của máy. Tại đây, rác được xử lý kết hợp giữa cơ học và thủ công, thông qua các thiết bị như băng tải, máy tách từ, máy sàng quay, máy phân loại khí động học. Nhờ đó, rác được tách thành các nhóm chính gồm hữu cơ, tái chế và chất thải có nhiệt trị cao.
Với rác hữu cơ, nhà máy áp dụng công nghệ ủ sinh học hiếu khí có kiểm soát. Toàn bộ quá trình được theo dõi chặt chẽ về nhiệt độ, độ ẩm và oxy, giúp tăng tốc phân hủy, giảm mùi và tạo ra mùn compost phục vụ nông nghiệp hoặc cải tạo đất.
Trong khi đó, các vật liệu tái chế như nhựa, kim loại, giấy được thu hồi, làm sạch và phân loại sâu hơn trước khi chuyển đến các đơn vị tái chế chuyên ngành. Việc này không chỉ mang lại nguồn thu mà còn giảm đáng kể lượng chất thải cần xử lý cuối cùng.
Theo giấy phép môi trường do Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp, nhà máy có công suất xử lý lên đến 500 tấn rác mỗi ngày/đêm. Toàn bộ quy trình được xây dựng theo hướng tối đa hóa phân loại và tận dụng tài nguyên, từ tách rác hữu cơ sản xuất compost, thu hồi vật liệu tái chế đến thu gom phần có nhiệt trị cao để sản xuất nhiên liệu viên nén RDF (Refuse Derived Fuel).
Đáng chú ý, dây chuyền sản xuất RDF được đầu tư hiện đại và giữ vai trò chiến lược. Các thành phần rác có khả năng cháy được đưa qua các công đoạn nghiền, sấy, tách tạp chất và ép định hình. Sản phẩm cuối cùng đạt kích thước, độ ẩm và nhiệt trị ổn định, đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt của các lò nung xi măng.
Đoàn công tác của phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hoá Cao Văn Cường trong một chuyến thị sát nhà máy. Ảnh: Ngọc Mai.
RDF hiện nay là loại nhiên liệu được tạo từ nhựa, cao su, giấy, vải… sau xử lý đang trở thành giải pháp thay thế hiệu quả cho than trong ngành xi măng. Việc sử dụng nguồn nhiên liệu này không chỉ giúp tiết kiệm tài nguyên hóa thạch mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính.
Đặc biệt, việc cung cấp RDF cho các nhà máy xi măng giúp giảm phụ thuộc vào than đá, đồng thời giảm phát thải CO₂, một mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững và cam kết phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam.
Song song với xử lý rác, nhà máy cũng đầu tư hệ thống bảo vệ môi trường đồng bộ. Nước rỉ rác được xử lý qua nhiều cấp, kết hợp sinh học và hóa lý, đảm bảo đạt quy chuẩn trước khi xả thải hoặc tái sử dụng. Hệ thống xử lý khí thải và mùi được bố trí tại các khu vực phát sinh chính, sử dụng công nghệ lọc sinh học và hấp phụ, giảm thiểu tối đa ảnh hưởng đến khu vực xung quanh. Toàn bộ khu sản xuất vận hành trong môi trường khép kín, có hệ thống hút và xử lý khí trung tâm, góp phần kiểm soát ô nhiễm ngay từ bên trong.
Theo giấy phép môi trường do Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp, nhà máy có công suất xử lý lên đến 500 tấn rác mỗi ngày đêm. Ảnh: Ngọc Mai.
Có thể thấy, mô hình này không còn dừng lại ở xử lý chất thải, mà đã trở thành tổ hợp công nghệ tái chế, thu hồi tài nguyên và sản xuất năng lượng thứ cấp. Việc cung cấp RDF cho ngành xi măng góp phần hình thành mối liên kết cộng sinh giữa các ngành công nghiệp, nơi chất thải của ngành này trở thành đầu vào của ngành khác.
Về lâu dài, nếu được nhân rộng, mô hình này sẽ giúp giảm áp lực lên các bãi chôn lấp, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và góp phần thực hiện các cam kết giảm phát thải của Việt Nam. Đồng thời, việc liên kết với các địa phương và doanh nghiệp, đặc biệt trong ngành xi măng, cũng mở ra khả năng hình thành mạng lưới xử lý rác theo mô hình kinh tế tuần hoàn trên phạm vi cả nước.
