Tiềm năng lọt nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới
Tại Diễn đàn Dầu khí - Năng lượng thường niên năm 2026 vừa diễn ra, TS. Trịnh Quốc Tuy, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, ngành năng lượng Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc dưới tác động đồng thời của xu hướng phi carbon hóa toàn cầu, những biến động địa chính trị ngày càng phức tạp và yêu cầu bảo đảm an ninh, tự chủ năng lượng quốc gia. Trong bối cảnh đó, việc tái định vị vai trò của các doanh nghiệp nhà nước chủ lực trong lĩnh vực năng lượng trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng các mục tiêu phát triển mới của đất nước.
Năm 2025 đánh dấu bước chuyển đổi quan trọng trong quá trình phát triển khi Tập đoàn Dầu khí Việt Nam đổi tên thành Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam). Sự thay đổi này phản ánh bước chuyển dịch chiến lược từ mô hình doanh nghiệp tập trung chủ yếu vào khai thác tài nguyên dầu khí sang mô hình tập đoàn công nghiệp - năng lượng tích hợp, đa ngành, đóng vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phát triển công nghiệp năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, bền vững.
Việc tái định vị vai trò của các doanh nghiệp nhà nước chủ lực trong lĩnh vực năng lượng trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng các mục tiêu phát triển mới của đất nước. Ảnh: PVN
Nền tảng cho quá trình chuyển đổi được củng cố bởi quy mô và năng lực tài chính ngày càng lớn của Petrovietnam. Năm 2025, Petrovietnam tiếp tục ghi nhận kết quả sản xuất kinh doanh ở mức cao nhất từ trước đến nay. Tổng tài sản hợp nhất đạt gần 1,2 triệu tỷ đồng; doanh thu hợp nhất vượt 1,1 triệu tỷ đồng, đánh dấu năm thứ tư liên tiếp lập kỷ lục mới và tương đương khoảng 9 - 10% GDP cả nước. Đóng góp ngân sách nhà nước đạt gần 166 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 7 - 8% tổng thu ngân sách nhà nước.
Đặc biệt, giá trị thực hiện đầu tư đạt 51.400 tỷ đồng, tăng 44% so với năm 2024, phản ánh quyết tâm đẩy mạnh đầu tư phát triển và chuẩn bị dư địa cho chu kỳ tăng trưởng mới gắn với chuyển dịch năng lượng.
“Ở tầm chiến lược dài hạn, Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 50 doanh nghiệp nhà nước nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 doanh nghiệp Việt Nam gia nhập nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới (Fortune Global 500). Với quy mô tài sản, doanh thu và vai trò dẫn dắt trong lĩnh vực năng lượng, Petrovietnam được xem là một trong những doanh nghiệp có tiềm năng lớn nhất để hiện thực hóa mục tiêu này", TS. Tuy cho biết thêm.
Cùng quan điểm, PGS.TS Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam chia sẻ, Việt Nam đang có nhu cầu đầu tư năng lượng rất lớn. Petrovietnam và các doanh nghiệp trong ngành có năng lực, kinh nghiệm, tài sản, đội ngũ và vai trò đặc biệt trong nền kinh tế. Năm 2025, Petrovietnam đạt tổng doanh thu khoảng 1,105 triệu tỷ đồng, tương đương 9 - 10% GDP; nộp ngân sách nhà nước gần 166 nghìn tỷ đồng. Đây là nền tảng rất quan trọng để Petrovietnam phát triển thành tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia có tầm vóc khu vực.
Cơ chế phù hợp rất quan trọng nhưng Petrovietnam cũng phải tự đổi mới mình
Cũng theo PGS.TS Ngô Trí Long, trong giai đoạn mới, Petrovietnam cần được nhìn nhận không chỉ là tập đoàn dầu khí, mà là tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia. Vai trò này đòi hỏi Petrovietnam phải vừa giữ nền tảng dầu khí truyền thống, vừa mở rộng sang các lĩnh vực mới như khí - điện - LNG, lọc hóa dầu sâu, dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao, năng lượng ngoài khơi, lưu trữ carbon, hydrogen, amoniac xanh và các giải pháp năng lượng phát thải thấp.
Nhưng để thực hiện vai trò đó, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng: "Petrovietnam cần một không gian thể chế đủ rộng". Một doanh nghiệp được giao nhiệm vụ bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế không thể vận hành bằng cơ chế quá chặt ở đầu vào, quá chậm ở phê duyệt, quá ngắn hạn ở đánh giá hiệu quả và quá hạn chế ở huy động vốn.
Cần trao cho Petrovietnam quyền chủ động hơn trong đầu tư, hợp tác quốc tế, quản trị danh mục, sử dụng vốn, phát hành công cụ nợ, thành lập quỹ đầu tư chuyên ngành, tham gia thị trường carbon và triển khai các công cụ phòng ngừa rủi ro. Đi kèm với trao quyền là giám sát hiện đại: Công khai mục tiêu, chuẩn hóa báo cáo, kiểm toán độc lập, đánh giá theo danh mục đầu tư, tách bạch nhiệm vụ kinh doanh và nhiệm vụ chính sách.
“Petrovietnam có thể đóng vai trò dẫn dắt các dự án lớn, thu hút vốn quốc tế, liên kết với ngân hàng, quỹ đầu tư, định chế tài chính phát triển, doanh nghiệp công nghệ và các đối tác chiến lược. Nhưng vai trò đó chỉ phát huy đầy đủ khi cơ chế thị trường và cơ chế tài chính được thiết kế đồng bộ”, PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh.
Các nhà quản lý, chuyên gia tham dự Diễn đàn đã phân tích bối cảnh, chỉ ra những điểm nghẽn về thể chế, cơ chế và quản trị, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm tạo động lực mới cho phát triển ngành dầu khí - năng lượng và Petrovietnam trong giai đoạn tới. Ảnh: Hồng Thắm.
TS. Nguyễn Minh Phong, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu kinh tế, Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội đề xuất phát triển hệ sinh thái năng lượng quốc gia, nơi các ngành than, điện, dầu khí kết nối chặt chẽ với nhau vì lợi ích chung; đồng thời thành lập quỹ an ninh năng lượng quốc gia (bao gồm cả tài chính và vật chất).
Trong khi đó, TS. Nguyễn Đức Kiên, nguyên Tổ trưởng Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ đề nghị đưa điện gió ngoài khơi vào Luật Dầu khí trong lần sửa đổi này; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Bộ Công Thương và Petrovietnam nhằm rút ngắn quy trình ra quyết định, tạo cơ chế mạnh mẽ cho các dự án dầu khí - năng lượng.
Còn TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, cần sớm xác định điện gió ngoài khơi ở Luật Dầu khí hay Luật Điện lực thay vì đưa ra một luật riêng cho lĩnh vực này.
Theo TS. Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng, Petrovietnam cần tiếp tục tối ưu chuỗi giá trị và phát huy lợi thế vượt trội về kinh tế biển để mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng biển, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Việc sửa đổi Luật Dầu khí theo hướng đổi mới sẽ kiến tạo không gian phát triển mới, giúp Petrovietnam nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy vai trò tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia trong giai đoạn tới.
TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam nhấn mạnh, từ một tập đoàn dầu khí quốc gia, Petrovietnam đang bước vào định vị mới: Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam. Đây không chỉ là sự thay đổi về tên gọi, đó là sự mở rộng về tầm nhìn, không gian hoạt động và trách nhiệm phát triển.
Petrovietnam không chỉ gắn với tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí, mà đang vận hành một hệ sinh thái: Thượng nguồn, công nghiệp khí, điện, lọc hóa dầu, phân bón, dịch vụ kỹ thuật cao, thương mại năng lượng và các hướng năng lượng mới. Nếu nhìn đúng, Petrovietnam không chỉ là một doanh nghiệp lớn. Petrovietnam là một năng lực chiến lược của Nhà nước trong bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh kinh tế, an ninh biển và trong tiến trình chuyển dịch năng lượng.
"Nhưng cũng phải nói rõ: Định vị lớn phải đi cùng năng lực lớn. Cơ chế chính sách phù hợp rất quan trọng, nhưng Petrovietnam cũng phải tự đổi mới mạnh mẽ từ bên trong. Đó là quản trị hiện đại hơn, tốc độ quyết định nhanh hơn, kỷ luật thực thi cao hơn, năng lực tài chính - thị trường tốt hơn, nhân lực công nghệ mới mạnh hơn và quản trị rủi ro chuyên nghiệp hơn", TS. Thập nhấn mạnh.
TS. Trịnh Quốc Tuy, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng, để hiện thực hóa mục tiêu trở thành doanh nghiệp có tầm vóc khu vực, tiến tới gia nhập nhóm Fortune Global 500, Petrovietnam cần tập trung vào một số định hướng lớn như:
- Tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị theo các chuẩn mực tiên tiến của OECD và thông lệ quốc tế.
- Tập trung bảo đảm tiến độ các dự án chiến lược trong chuỗi giá trị dầu khí và năng lượng.
- Chủ động tổng kết và chuẩn hóa kinh nghiệm triển khai các dự án LNG thế hệ mới.
- Đẩy mạnh chuyển dịch sang các lĩnh vực năng lượng mới trên cơ sở tận dụng tối đa các năng lực cốt lõi đã tích lũy trong ngành dầu khí.
- Tận dụng cơ hội từ sự phát triển của nền kinh tế số để mở rộng vai trò từ nhà cung cấp năng lượng truyền thống sang nhà cung cấp các giải pháp năng lượng tích hợp.
- Tiếp tục thực hiện mạnh mẽ chiến lược khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, lấy công nghệ làm động lực tăng trưởng dài hạn.
