Luật Thủ đô - Những chính sách đặc thù, vượt trội: [Bài 5] Tạo không gian kinh tế nông nghiệp đặc trưng

Tạo ra không gian kinh tế nông nghiệp nông thôn đặc trưng

Theo GS.TS Trần Đức Viên - nguyên Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cùng với quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, Thành phố Hà Nội rất chú trọng đến phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, hài hòa với thiên nhiên, phù hợp với truyền thống văn hóa lâu đời của người Tràng An, người xứ Đoài.

Trong thời gian tới, mục tiêu phát triển phát triển nông nghiệp Hà Nội theo hướng tạo ra không gian kinh tế nông nghiệp nông thôn với các đặc trưng riêng trong một bức tranh tổng thể phát triển của Thủ đô: “Xanh - Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, trở thành một không gian du lịch hấp dẫn trong và ngoài nước.

Trên cơ sở thực trạng nông nghiệp và nguồn lực đất đai của Hà Nội, phát triển nông nghiệp theo không gian tại Thủ đô cho giai đoạn 2020 - 2030, định hướng đến năm 2050, GS.TS Trần Đức Viên cho rằng, cần triển khai thực hiện các nội dung sau:

Một là, hình thành nông nghiệp nội thị: Thiết lập vành đai xanh dọc theo sông Nhuệ kết nối các không gian mở và hệ thống công viên đô thị tạo vùng đệm và là không gian cách biệt giữa đô thị lõi lịch sử với phần mở rộng mới của đô thị hạt nhân trên tuyến vành đai 4, tránh việc phát triển theo vết dầu loang. Vành đai xanh dọc sông Nhuệ sẽ giảm tối đa mật độ xây dựng, tiến tới không phát triển dân cư đô thị chỉ có các công trình công cộng sinh thái cây xanh và mặt nước.

Hình thành hành lang xanh dọc sông Đáy, sông Tích, sông Cà Lồ nhằm phân tách kiểm soát ngưỡng phát triển của đô thị hạt nhân và các đô thị vệ tinh. Hành lang xanh chiếm 68% tổng diện tích đất tự nhiên, có chức năng bảo vệ những khu vực tự nhiên quan trọng như: hệ thống sông hồ, vùng núi Ba Vì, Hương Tích, Sóc Sơn; bảo vệ vùng nông thôn, nông nghiệp năng suất cao, các làng xóm, làng nghề truyền thống, các di tích văn hoá và kiểm soát lũ lụt.

Hai là, hình thành, phát triển nông nghiệp ngoại thị: Hình thành các khu nông nghiệp công nghệ cao, phát triển sản xuất nông nghiệp Hà Nội theo hướng sản xuất hàng hoá và công nghệ cao; ưu tiên trồng lúa chất lượng cao, trồng hoa và cây cảnh, cây ăn quả, trồng rau sạch, chăn nuôi đại gia súc, khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống, phát triển các làng nghề mới liên kết với các khu công nghiệp (KCN), sử dụng công nghệ không gây ô nhiễm và nâng cao tính cạnh tranh của các làng nghề.

Hình thành các trung tâm tiểu vùng trong huyện là các thị trấn hoặc thị tứ về sản xuất nông nghiệp như: xã sản xuất lúa tại Thanh Oai, chăn nuôi bò sữa tại Ba Vì, nuôi trồng thủy sản tại Mỹ Đức, trồng rau an toàn tại Đông Anh, Sóc Sơn, trồng cây ăn quả tại Đan Phương, trồng hoa tại Mê Linh, điểm dân cư tiểu thủ công nghiệp, làng nghề tại Thường Tín, Chương Mỹ...

Hình thành các mô hình phát triển theo địa bàn: nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái khu vực Đông Anh, nông nghiệp sinh thái khu vực Sơn Tây; Trung tâm triển lãm EXPO, hội chợ hoa kết hợp trung tâm khoa học công nghệ chuyên ngành hoa và cây cảnh khu vực Mê Linh; đầu mối phân phối, tiếp vận hàng hóa và logistics nông sản vùng tại phía Nam của Thủ đô - đô thị vệ tinh Phú Xuyên - Phú Minh.

Phát triển nông nghiệp theo vùng chuyên canh đặc thù. Việc sáp nhập mở rộng địa giới hành chính, mang lại cho Hà Nội một vùng sinh thái rộng lớn, phong phú về tài nguyên văn hóa và cảnh quan, cũng tạo cơ sở cho phát triển nông nghiệp theo các vùng chuyên canh đặc thù.

Để phát triển theo hướng này, dựa trên thế mạnh của các vùng địa lý gắn với từng sản phẩm, cần xây dựng các quy hoạch phát triển bền vững những vùng nông nghiệp chuyên canh đặc thù gắn theo chuỗi giá trị với các cây, con đặc sản của Hà Nội.

Những mô hình tiêu biểu cần đẩy mạnh triển khai

Trên cơ sở hình thành các vùng chuyên canh, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố triển khai các chương trình hỗ trợ phát triển các sản phẩm gắn với xây dựng chỉ dẫn địa lý cho các đặc sản nông nghiệp Hà Nội; kết nối thị trường tiêu thụ các sản phẩm này không chỉ tại thị trường Hà Nội mà còn đến các tỉnh và địa phương lân cận, cũng như định hướng xuất khẩu.

Trong mối quan hệ khu vực và quốc tế, Thủ đô Hà Nội có nhiều lợi thế về vị trí địa - chính trị, lịch sử phát triển lâu đời và là đô thị trung tâm quan trọng của Việt Nam, có sức hút và tác động rộng lớn đối với quốc gia trong khu vực và quốc tế. Để tạo nguồn cung cấp thực phẩm đa dạng, ổn định cho thị trường Hà Nội (bao gồm cả khu nội đô và ngoại đô), ngoài định hướng phát triển nông nghiệp ven đô, Hà Nội cần tạo dụng vùng nguyên liệu sản xuất và cung cấp sản phẩm nông nghiệp lâu dài với các tỉnh lân cận.

GS.TS Trần Đức Viên gợi mở một số mô hình và định hướng về phát triển nông nghiệp, nông thôn Thủ đô bền vững,hiệu quả, gồm: Mô hình phát triển nông nghiệp và nông thôn kết hợp với phát triển đô thị vệ tinh; Mô hình nông nghiệp, nông thôn gắn kết giữa kinh tế trang trại và hợp tác xã vùng ngoại ô với thị trường và đầu tư của cư dân nội thành bằng mô hình ruộng nhà tôi, vườn nhà mình, hình thành các làng lúa, làng hoa, làng cam, làng bưởi,... mới của Thủ đô; Xây dựng nông thôn mới (NTM) theo hướng kết hợp phát triển văn hóa - môi trường và kinh tế, hình thành vùng nông thôn kết hợp sản xuất với dịch vụ, du lịch; Chủ trương, chính sách đặc thù trong xây dựng NTM ở các vùng địa lý - sinh thái khác nhau trên địa bàn thành phố Hà Nội; Mô hình xây dựng nông thôn mới hiện đại gắn với đô thị hóa trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2024 - 2030.

Đặc biệt, cần xây dựng hệ thống chính sách tín dụng đặc thù cho HTX; tạo thuận lợi cho thế chấp bằng quyền sử dụng đất, tài sản hình thành trên đất hoặc từ vốn vay; khuyến khích tích lũy, sử dụng có hiệu quả vốn, tài sản thuộc sở hữu tập thể trong HTX; ban hành quy định tín dụng nội bộ HTX; hỗ trợ tín dụng đầu tư nâng cấp, phát triển kết cấu hạ tầng; quy định mức cho vay không có tài sản bảo đảm phù hợp với mặt bằng chi phí sản xuất trong từng giai đoạn; tăng cường vai trò của hệ thống Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX, các ngân hàng thương mại và các tổ chức, định chế tài chính, bảo hiểm trong hỗ trợ phát triển, cung ứng vốn tín dụng, cơ chế bảo hiểm kịp thời cho hoạt động đầu tư phát triển, sản xuất kinh doanh của HTX.

Theo GS.TS Trần Đức Viên, để tiếp tục phát huy các kết quả đã đạt được, bước vào giai đoạn phát triển mới, Thành phố cần sớm hiện thực hóa Luật Thủ đô năm 2024 trên mỗi cánh đồng, trong từng nhà xưởng, trong mỗi gia đình, ở mỗi làng quê... Hà Nội sẽ có một nền nông nghiệp đô thị xanh - an toàn - thân thiện và bền vững; một nông thôn hiện đại và thịnh vượng của văn hóa Tràng An và văn hóa xứ Đoài, với một tầng lớp nông dân mới, những "thanh nông tri điền" văn minh, nông dân của thời chuyển đổi số.