Ngành chăn nuôi bò sữa Việt Nam đang đối mặt với một giai đoạn sụt giảm đáng lo ngại. Không chỉ giảm về quy mô đầu con, sản lượng sữa cũng đi xuống, đặc biệt trong khu vực chăn nuôi nông hộ - vốn là nền tảng của ngành suốt nhiều năm qua.
Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam Nguyễn Xuân Dương cho rằng, chỉ cần thị trường minh bạch, người tiêu dùng phân biệt rõ đâu là sữa thật, đâu là giá trị dinh dưỡng đích thực, thì đàn bò sữa trong nước sẽ ùn ùn quay trở lại, chưa cần đến những chính sách quá lớn. Ảnh: Duy Học.
Để khôi phục đàn bò sữa, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam Nguyễn Xuân Dương cho rằng, trước hết cần bắt đầu từ sự đồng bộ trong tư duy và chiến lược phát triển. Theo đó, Chiến lược phát triển đàn bò sữa trong nước phải được gắn chặt, hiệu quả với Chiến lược phát triển ngành sữa Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn 2050 mà Bộ Công Thương đang trình Thủ tướng Chính phủ.
“Muốn ngành công nghiệp sữa phát triển đúng nghĩa thì động lực phải đến từ chăn nuôi bò sữa trong nước. Chúng ta không có không gian rộng cho bò sữa như các nước ôn đới, nhưng lại có lợi thế rất lớn về sinh khối cây cỏ và lực lượng lao động nông thôn dồi dào. Đây chính là nền tảng để phát triển đàn bò sữa nội địa”, ông Dương nhấn mạnh.
Theo ông, khi ngành sữa phát triển dựa trên nguồn nguyên liệu sữa tươi trong nước, không chỉ tạo ra sản phẩm chất lượng cho người tiêu dùng, mà còn hình thành sinh kế bền vững, giải quyết việc làm cho nông dân, qua đó phát huy đúng tiềm năng của nông nghiệp Việt Nam.
Giải pháp thứ hai được Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam đặc biệt nhấn mạnh là hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về nguyên liệu và sản phẩm sữa theo hướng khoa học, minh bạch, dễ hiểu.
Ông Dương chia sẻ: “Nhiều người làm trong ngành chăn nuôi bò sữa đều tin rằng, người chăn nuôi đã sẵn sàng. Chỉ cần thị trường minh bạch, người tiêu dùng phân biệt rõ đâu là sữa thật, đâu là giá trị dinh dưỡng đích thực, thì đàn bò sữa trong nước sẽ ùn ùn quay trở lại, chưa cần đến những chính sách quá lớn”.
Theo ông, khi người tiêu dùng ý thức rõ giá trị dinh dưỡng của sữa - đặc biệt là sữa tươi, thì nhu cầu thị trường sẽ tự nhiên tăng lên. Chính sức kéo từ thị trường đó sẽ tạo động lực trực tiếp để ngành chăn nuôi bò sữa phục hồi và phát triển.
Giải pháp thứ ba là Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương cần khẩn trương tổng kết, đánh giá 5 năm triển khai Chiến lược phát triển ngành chăn nuôi, trong đó có nội dung về bò sữa. Việc đánh giá này nhằm nhận diện rõ những “điểm nghẽn” và kịp thời ban hành chính sách khôi phục đàn bò sữa trong khu vực chăn nuôi nông hộ - một lợi thế rất đặc thù của Việt Nam.
Ở góc độ tổng thể, ông Dương khẳng định, nếu các bộ, ngành và địa phương thực sự nhìn thấy vấn đề và quyết tâm phối hợp, thì Việt Nam hoàn toàn có thể khôi phục nhanh đàn bò sữa, thậm chí không cần đặt nặng việc “tái cơ cấu” theo cách cứng nhắc, mà bằng sự thống nhất nhận thức và hành động.
Từ thực tiễn sản xuất, ông Hà Văn Long,Tổ hợp tác chăn nuôi bò sữa Vĩnh Thịnh (xã Vĩnh Phú, tỉnh Phú Thọ) cho rằng, giải pháp then chốt để người chăn nuôi yên tâm gắn bó lâu dài với bò sữa chính là phát triển mô hình hợp tác xã gắn với doanh nghiệp.
Khi tham gia chuỗi liên kết, các hộ chăn nuôi bò sữa sẽ yên tâm về đầu ra, cùng mua thức ăn với giá rẻ hơn, cùng tiếp cận dịch vụ kỹ thuật, thú y thuận lợi hơn. Ảnh: Duy Học.
Theo ông Long, khi hợp tác xã đủ mạnh, hoàn toàn có thể mở rộng sang dịch vụ chế biến tại chỗ, như làm sữa chua, các sản phẩm sữa tươi phục vụ thị trường địa phương. “Thực tế, bà con đã làm được sữa chua để dùng trong gia đình. Nếu có tổ chức bài bản, có liên kết với doanh nghiệp, chuỗi giá trị sẽ được nâng lên một tầm cao mới”, ông Long chia sẻ.
Không chỉ vậy, khi tham gia chuỗi liên kết, các hộ nông dân sẽ yên tâm về đầu ra, cùng mua thức ăn với giá rẻ hơn, cùng tiếp cận dịch vụ kỹ thuật, thú y thuận lợi hơn. Tuy nhiên, để hợp tác xã thực sự vận hành hiệu quả, ông Long mong muốn Nhà nước hỗ trợ thêm về vốn, cơ chế tài chính, nhất là trong giai đoạn tái tạo đàn.
Đồng quan điểm, ông Dương cũng khẳng định, chăn nuôi bò sữa mà không có hợp tác xã thì không thể phát triển bền vững. Bởi sữa là sản phẩm “phải bán mỗi ngày”, không giống như chăn nuôi thịt hay trứng có thể linh hoạt thời điểm. Khi nhiều hộ liên kết lại thành tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp mới yên tâm đầu tư vùng nguyên liệu, hệ thống thu mua, bồn lạnh, chuyển giao kỹ thuật. Thông qua hợp tác xã, doanh nghiệp dễ thống nhất chính sách thu mua, hỗ trợ, còn nông dân thì chia sẻ rủi ro, giảm chi phí đầu vào, nâng cao vị thế trên thị trường.
Bên cạnh đó, vai trò của các hội, hiệp hội ngành hàng cũng phải được nhìn nhận là vô cùng quan trọng trong việc cập nhật tiến bộ khoa học kỹ thuật, xu hướng thế giới và kết nối chính sách.
