Xã Hoành Mô, tỉnh Quảng Ninh, có diện tích gần 138km² với gần 9.000 nhân khẩu, trong đó trên 94% là đồng bào dân tộc thiểu số. Không chỉ sở hữu diện tích rừng tự nhiên lớn, địa phương này còn lưu giữ nhiều cây cổ thụ quý hiếm tồn tại hàng trăm năm, gắn bó chặt chẽ với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng dân cư vùng biên.
Giữa những thôn bản nằm dọc tuyến biên giới Đông Bắc, nhiều cây đa, cây hồi, chè cổ thụ vẫn được người dân gìn giữ như một phần ký ức của làng bản. Tại thôn Pắc Pộc, một cây đa gần 200 năm tuổi hiện vẫn tỏa bóng giữa khu dân cư, trở thành điểm sinh hoạt cộng đồng và biểu tượng văn hóa của người dân địa phương.
Lễ khánh thành gắn bia cây di sản ở xã Hoành Mô. Ảnh: Nguyễn Thành.
Anh Dường Văn Ninh, người dân thôn Pắc Pộc cho biết, nhiều thế hệ trong thôn luôn coi cây cổ thụ là “chứng nhân” của bản làng. Việc cây được công nhận là Cây di sản Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn mà còn nâng cao ý thức gìn giữ tài nguyên thiên nhiên trong cộng đồng.
Theo thống kê của địa phương, hiện toàn xã Hoành Mô có 26 cây cổ thụ, 45 cây đa tại khu dân cư, 5 cây chè cổ thụ trên núi cao và 11 cây hồi được công nhận là Cây di sản Việt Nam. Đây được xem là nguồn tài nguyên sinh thái có giá trị đặc biệt đối với một xã miền núi biên giới còn nhiều khó khăn.
Đáng chú ý, trong bối cảnh sau sáp nhập địa giới hành chính, khối lượng công việc lớn, cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương vẫn duy trì sự quan tâm đối với công tác bảo tồn cây di sản. Nhiều cây cổ thụ được cộng đồng chủ động chăm sóc, bảo vệ và gìn giữ như một phần tài sản chung của thôn bản.
Ông Dường Phúc Thím, người có uy tín thôn Khe Tiền cho rằng, việc các cây cổ thụ được công nhận là Cây di sản Việt Nam không chỉ là niềm tự hào của người dân mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương. Theo ông, nhiều du khách hiện có xu hướng tìm đến các điểm du lịch sinh thái, trải nghiệm văn hóa bản địa thay vì các loại hình du lịch đại trà.
Từ lợi thế này, Hoành Mô đang từng bước định hướng phát triển du lịch sinh thái gắn với cây di sản và không gian văn hóa vùng cao. Những cây đa cổ thụ giữa thôn bản, các đồi hồi lâu năm hay khu chè cổ thụ trên núi cao đang được xem là điểm nhấn để hình thành các tuyến tham quan trải nghiệm.
Chiều 19/5, UBND xã Hoành Mô tổ chức hội thảo chuyên đề “Phát huy tiềm năng Cây Di sản Việt Nam trong phát triển kinh tế xanh, bền vững”. Hội thảo có sự tham gia của đại diện Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, Hội đồng Cây Di sản Việt Nam cùng lãnh đạo địa phương và người dân trên địa bàn.
Xã Hoành Mô đã xây dựng đề án phát triển du lịch với định hướng khai thác hiệu quả các lợi thế sinh thái, cảnh quan và văn hóa bản địa. Ảnh: Nguyễn Thành.
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận nhiều nội dung liên quan đến bảo tồn và khai thác giá trị cây di sản phục vụ phát triển kinh tế xanh. Một số giải pháp được đề xuất gồm xây dựng các tuyến du lịch sinh thái trải nghiệm, nâng cao nhận thức cộng đồng trong bảo vệ cây cổ thụ, đồng thời phát triển các sản phẩm đặc trưng như hồi và chè cổ thụ.
Theo ông Hoàng Kiên Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Hoành Mô, địa phương đã xây dựng đề án phát triển du lịch với định hướng khai thác hiệu quả các lợi thế sinh thái, cảnh quan và văn hóa bản địa. Trong đó, hệ thống cây di sản được xác định là một trong những yếu tố quan trọng để hình thành sản phẩm du lịch đặc trưng của xã vùng biên.
Cũng theo lãnh đạo địa phương, việc phát triển du lịch từ cây di sản không chỉ nhằm thu hút du khách mà còn tạo sinh kế cho người dân thông qua các hoạt động dịch vụ, quảng bá nông sản và phát triển du lịch cộng đồng. Đây được xem là hướng đi phù hợp đối với một địa phương miền núi có thế mạnh về tài nguyên rừng và văn hóa dân tộc.
Từ nền tảng tài nguyên thiên nhiên sẵn có, Hoành Mô đang từng bước xây dựng mô hình phát triển kinh tế xanh gắn với bảo tồn. Việc gìn giữ cây di sản không còn dừng ở mục tiêu bảo vệ môi trường mà đang được địa phương định hướng trở thành động lực phát triển du lịch sinh thái và nâng cao giá trị kinh tế cho vùng biên giới.
