Hồ Tây mỗi ngày vẫn đón hàng nghìn lượt người đến tập thể dục, vui chơi, ngắm cảnh. Cùng với đó là áp lực không nhỏ từ rác thải sinh hoạt, bao bì nhựa và các vật dụng dùng một lần. Những chiến dịch thu gom rác có thể làm sạch một khu vực trong vài giờ, nhưng câu hỏi khó hơn là làm thế nào để lượng rác ấy không tiếp tục xuất hiện vào ngày hôm sau.
Chị Lượng đến sự kiện từ 5h sáng, tích cực tham gia dọn vệ sinh môi trường. Ảnh: Bảo Thắng.
Đó là vấn đề được nhắc tới nhiều hơn tại các hoạt động môi trường những năm gần đây, trong đó có sự kiện “RE:EARTH - Vì Hồ Tây Xanh” sáng 20/6. Thay vì chỉ tập trung vào việc thu gom, nhiều chương trình đang chuyển trọng tâm sang thay đổi hành vi cộng đồng, bởi nguyên nhân của ô nhiễm không nằm ở việc thiếu người dọn dẹp mà nằm ở thói quen xả thải của một bộ phận người dân.
Là người trực tiếp làm công tác vệ sinh môi trường tại địa bàn Tây Hồ, chị Trần Thị Hồng Lượng hiểu rõ điều đó hơn ai hết. Theo chị, những chương trình huy động người dân cùng tham gia dọn vệ sinh có tác dụng quan trọng trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng.
“Người dân có ý thức hơn về việc duy trì vệ sinh môi trường sạch sẽ qua các đợt phát động”, chị Lượng nói. Người phụ nữ nhiều năm gắn bó với công việc vệ sinh môi trường cho biết chị em công nhân luôn phấn khởi khi các hoạt động tuyên truyền được tổ chức tại những khu vực công cộng đông người như vườn hoa, không gian ven Hồ Tây, nơi mỗi ngày có lượng lớn người dân và du khách đến tham quan.
Theo chị Lượng, hiệu quả lớn nhất không phải số lượng rác thu gom được trong một buổi sáng mà là việc người dân thay đổi cách ứng xử với không gian công cộng. Khi các hoạt động môi trường xuất hiện thường xuyên hơn, ý thức giữ gìn cảnh quan cũng được nhắc lại nhiều hơn.
Chị Vương Thị Thu Hằng và Nguyễn Thị Duyên phấn khởi tham gia chương trình đổi rác lấy quà. Ảnh: Bảo Thắng.
Thực tế này phản ánh một nghịch lý phổ biến tại các đô thị lớn. Nguồn lực dành cho công tác thu gom và vệ sinh ngày càng tăng nhưng lượng rác phát sinh vẫn tiếp tục lớn. Nếu chỉ dựa vào lực lượng công nhân môi trường, chi phí xã hội sẽ ngày càng cao trong khi hiệu quả không tương xứng. Ngược lại, chỉ cần giảm một phần nhỏ lượng rác bị xả ra môi trường, áp lực lên hệ thống thu gom có thể giảm đáng kể.
Đó cũng là lý do các chương trình như "RE:EARTH - Vì Hồ Tây xanh" lựa chọn kết hợp giữa hoạt động thu gom rác, đạp xe tuyên truyền và các hoạt động trải nghiệm về tiêu dùng xanh. Theo thông tin từ Ban tổ chức, chương trình hướng tới thúc đẩy tiêu dùng bền vững, giảm rác thải nhựa, khuyến khích tái chế và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.
Tuy nhiên, thay đổi hành vi không phải nhiệm vụ của riêng một nhóm người nào. Nếu những người làm vệ sinh môi trường là tuyến cuối xử lý hậu quả thì giới trẻ được xem là nhóm có khả năng tạo ra sự thay đổi trong tương lai.
Liêm Quốc Bảo, 18 tuổi, thanh niên tình nguyện phường Tây Hồ, cho rằng điều quan trọng nhất sau khi tham gia chương trình là mỗi người phải nhìn lại trách nhiệm của mình đối với môi trường sống. Bảo cho biết hoạt động đạp xe tuyên truyền và thu gom rác giúp người dân chú ý hơn đến các vấn đề môi trường ngay tại nơi mình sinh sống.
Liêm Quốc Bảo, 18 tuổi, thanh niên tình nguyện phường Tây Hồ. Ảnh: Linh Linh.
Nhận xét của nam tình nguyện viên cho thấy một xu hướng đáng chú ý. Các hoạt động môi trường hiện nay không chỉ hướng tới xử lý lượng rác hiện hữu mà còn tìm cách tạo ra những thay đổi trong nhận thức của thế hệ trẻ.
Khi một người trẻ hiểu rằng bảo vệ môi trường không bắt đầu từ những hành động lớn mà từ việc hạn chế rác thải phát sinh mỗi ngày, tác động có thể kéo dài hơn nhiều so với một chiến dịch ngắn hạn.
Bài toán môi trường tại Hồ Tây, vì thế, không chỉ là câu chuyện của một hồ nước hay một chiến dịch làm sạch. Đó là câu chuyện về việc xã hội lựa chọn cách ứng xử với không gian chung của mình như thế nào.
Một buổi nhặt rác có thể kết thúc sau vài giờ, nhưng nếu từ đó xuất hiện thêm những người dân không xả rác, những bạn trẻ sẵn sàng nhắc nhở cộng đồng và những doanh nghiệp thay đổi cách sản xuất, tiêu dùng, thì giá trị của hoạt động ấy sẽ kéo dài lâu hơn nhiều so với lượng rác được thu gom trong một ngày.
