Gốm Chu Đậu được biết đến là một loại gốm sứ cổ truyền Việt Nam sản xuất tại vùng mà nay thuộc làng Chu Đậu và Thái Tân (làng Chu Đậu), huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương. Sau một thời gian dài chìm trong quên lãng, nay gốm Chu Đậu đã được chuyển mình, phát triển và được coi là một biểu tượng tiêu biểu của quốc gia.
Bắt nguồn với tài nguyên màu mỡ từ cao lanh được khai thác chủ yếu ở Phú Thọ và đất sét ở Trúc Thôn, Chí Linh, cùng nguồn nước dồi dào nuôi dưỡng cả khu vực đồng bằng từ sông Thái Bình và lửa đỏ nung đốt đã làm nên những nguyên liệu không thể lẫn vào đâu của sản phẩm gốm Chu Đậu.
Điều đặc trưng trong men gốm ở đây đó là làm bằng tro trấu, được đốt từ vỏ trấu thóc nếp, lấy canxi để tạo nên lớp men tinh tế này. Lớp men phải có màu hanh vàng của hạt thóc và không dùng hóa chất. Điều đó đã tạo nên sự đặc biệt của màu men khiến người nhìn chỉ “càng nhìn càng đắm, càng ngắm càng say".
Sự tinh xảo của gốm Chu Đậu được thể hiện không chỉ các đường nét sắc sảo mà những người nghệ nhân tài hoa đã khắc họa trên bình hay những men gốm được nung đốt công phu, mà để làm ra được những sản phẩm gốm sứ chất lượng đến với người tiêu dùng, còn cần cả quy trình sản xuất nghiêm ngặt, chặt chẽ, và an toàn, thân thiện với môi trường.
Chính vì vậy, để tạo nên một sản phẩm gốm Chu Đậu độc đáo, Chu Đậu còn rất quan tâm đến vấn đề bảo vệ môi trường và hệ sinh thái tự nhiên. Ông Nguyễn Hữu Hiệp, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Gốm Chu Đậu (thuộc tập đoàn BRG) cho biết: Chính bởi những nguyên liệu thuần túy đến từ thiên nhiên, nên công tác môi trường khi sản xuất gốm cũng là điều chúng tôi đặc biệt chú trọng.
Quy trình sản xuất gốm cổ gồm nhiều công đoạn, tổng kết lại gồm 5 khâu chính: Làm đất, tạo hình sản phẩm, trang trí hoa văn, tráng men và nung đốt. Đó là quy trình chung của mỗi làng nghề, tuy nhiên ở từng công đoạn được thực hiện khác nhau tùy theo trình độ của làng nghề đó.
Xung quanh công tác phát triển đồ gốm Chu Đậu và công tác bảo vệ môi trường trong cách thức sản xuất gốm, ông Nguyễn Hữu Hiệp nhấn mạnh thêm: Đối với công tác bảo vệ môi trường, chúng tôi đã và đang làm theo đề án sản xuất, có phương pháp nghiêm ngặt phù hợp theo quy định của pháp luật, phải thấy được sự cần thiết trong công tác bảo vệ môi trường, thì sản phẩm gốm làm nên mới mang được chất lượng cao, mới có uy tín và lợi thế để phát triển mạnh như ngày hôm nay.
“Ngoài việc cẩn thận trong từng công đoạn làm gốm, chúng tôi cũng đặt sự quan tâm và sát sao đến công tác bảo vệ môi trường trong từng dây chuyền sản xuất gốm Chu Đậu”. Ông Hiệp khẳng định, đất làm gốm hầu hết đều là đất thuần, khi sản phẩm chưa được nung sẽ quay lại hoàn đất nên rất thân thiện với môi trường. (ví dụ đối trong những trường hợp gốm vỡ, méo, hỏng,...).
Quá trình nung đất hoàn toàn bằng gas, không dùng than, nên không có khói, vấn đề quan trắc kiểm định môi trường đạt mức an toàn. Hệ thống xử lý gas đã được công ty xây dựng từ năm 2007. Cùng với đó, môi trường làm việc xưởng sản xuất và dây chuyền sản xuất cũng được xen kẽ xung quanh là vườn cây, đảm bảo môi trường làm việc trong lành.
Các khâu khác sản xuất gốm như thu gom nước thải, đều được công ty thực hiện theo đề án của tỉnh phê duyệt về thu hồi xử lý và xả thải. Công ty đã tạo lập thu gom và xử lý nước thải tại bể, chất thải sẽ có đội thu gom vệ sinh của UBND xã Thái Tân; định kỳ quan trắc theo quy định sẽ là 4 lần/năm.
Đồ gốm cao cấp với dòng gốm truyền thống sẽ có sự khác nhau, vì những hình vẽ trên gốm sẽ được các nghệ nhân in, khắc nổi, mạ vàng, tạo hình nghệ thuật hơn... Nên mỗi sản phẩm là một tác phẩm, tất cả các mẫu mã đều được phát triển theo định hình, xu hướng, theo nhu cầu và thị hiếu của thị trường, công ty đều có thể thiết kế phù hợp cho từng nhu cầu, hoàn cảnh.
Trong thời điểm dịch bệnh bùng phát phức tạp, không thể tránh khỏi những lúc con số thu về từ những sản phẩm từ gốm giảm sút, nhưng ông Hiệp vẫn vững niềm tin, tiếp tục đi theo định hướng phát triển dòng gốm cao cấp kết hợp với du lịch làng nghề, giữ gìn và phát huy những nét đẹp tinh hoa cũng như đổi mới trong công tác chế thành sản phẩm để khoác lên mình bộ áo mới.
Ông Nguyễn Hữu Hiệp cũng rất mong muốn sự trưởng thành của gốm Chu Đậu sẽ được tất cả mọi người nhìn nhận thật khách quan, không chỉ bởi bề dày lịch sử lâu đời của làng nghề gốm này, mà cũng bởi tất cả công sức xây dựng nên tên tuổi, thương hiệu Gốm Chu Đậu của những nghệ nhân tài danh, những thợ nghề vẽ gốm, nung nấu nên sản phẩm đặc trưng này như ngày hôm nay. Đặc biệt trong công tác sản xuất gốm, với một hy vọng quảng bá, đưa dây chuyền “xanh" này đến với những xưởng gốm sứ, những làng nghề nhiều hơn nữa…
Vì thế, khi nhắc đến truyền thống làm gốm, người ta không thể không nhắc đến gốm Chu Đậu. Mặc dù đã trải qua một thời gian dài bị lưu lạc và thất truyền, nhưng cho đến nay, tinh hoa nghề gốm vẫn được lưu giữ lại trong những tác phẩm tinh xảo, quý giá và đa dạng. Sản phẩm gốm Chu Đậu đã được xuất khẩu đi 52 nước trên thế giới, được xếp hạng cấp quốc gia về những giá trị lịch sử, văn hóa,... đưa phong cách gốm Chu Đậu lên đỉnh cao nghệ thuật đương thời.
