Rác thải sinh hoạt từ lâu là vấn đề bức xúc tại Đà Nẵng khi thành phố vẫn phụ thuộc chủ yếu vào chôn lấp. Sau khi hợp nhất với Quảng Nam, áp lực xử lý rác gia tăng, trong khi hiệu quả phân loại tại nguồn chưa đạt như mong đợi, hạ tầng xử lý chậm cải thiện, nhiều nhà máy dừng hoạt động, các dự án mới chưa thể vận hành. Tình trạng ùn ứ tại các điểm tập kết, khu dân cư ngày càng nhiều, lan rộng từ đô thị đến nông thôn.
Trước áp lực chạm mốc 3.600 tấn/ngày vào năm 2030 đặt ra yêu cầu cấp bách phải tháo gỡ các “điểm nghẽn”, tìm hướng xử lý bền vững, qua đó giữ vững danh hiệu "Đà Nẵng - Thành phố môi trường" và bảo đảm chất lượng sống cho người dân.
Các xã đồng loạt “kêu cứu”
Thời gian qua, nhiều khu vực phía Nam Đà Nẵng như Nam Phước, Thu Bồn, Duy Nghĩa, Hội An… rơi vào tình trạng rác thải tồn đọng kéo dài tại các điểm tập kết tạm. Những núi rác không chỉ gây mất mỹ quan mà còn tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.
Tại khu vực tổ 13, thôn Mỹ Phước, xã Nam Phước, hàng trăm tấn rác thải chất thành đống cao nằm sát bờ sông Thu Bồn, mùi hôi thối bốc lên nồng nặc, nhất là những ngày nắng nóng. Điều đáng nói, bãi rác này tồn tại nhiều tháng qua nhưng chưa được xử lý dứt điểm, bất chấp những phản ánh gay gắt từ người dân.
Hàng trăm tấn rác tại bãi tập kết rác tạm ở thôn Mỹ Phước, xã Nam Phước sát bờ sông Thu Bồn. Ảnh: L.A.
Ông Nguyễn Tài, người dân thôn Mỹ Phước, bức xúc: “Bãi rác này đưa về từ khoảng 20 tháng Chạp. Trước đây khu vực ven sông rất thoáng mát, giờ thì ô nhiễm nặng. Lúc đầu họ không đậy bạt, mùi hôi nồng đến mức bà con không dám mở cửa, sau này có che lại nhưng cũng không cải thiện bao nhiêu”.
Không chỉ mùi hôi, tình trạng đốt rác vẫn diễn ra, thậm chí vào ban đêm. Người dân ở đây từng dựng hàng rào để ngăn xe chở rác vào khu vực, nhưng sau đó bị tháo dỡ. “Họ nói chỉ tập kết tạm và sẽ dọn hết sau Tết. Nhưng giờ đã qua tháng Hai âm lịch mà rác vẫn còn nguyên. Chúng tôi chỉ mong di dời sớm, vì ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe”, ông Tài nói.
Không chỉ riêng Nam Phước, tình trạng rác ùn ứ cũng diễn ra tương tự tại nhiều địa phương khác của các địa phương phía Nam Đà Nẵng như Thu Bồn khoảng 650 tấn, Duy Nghĩa gần 500 tấn và xã Duy Xuyên khoảng 360 tấn. Các điểm tập kết gần như đã chạm ngưỡng lưu chứa, nguy cơ quá tải hiện hữu.
Người dân thôn Mỹ Phước bức xúc dùng rào chắn không cho xe chở rác vào bãi tập kết. Ảnh: L.A.
Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc Nhà máy xử lý rác Bắc Quảng Nam dừng tiếp nhận từ tháng 9/2025 do vi phạm quy định môi trường, khiến toàn bộ lượng rác phát sinh phải dồn về các điểm tạm. Trong khi đó, năng lực tiếp nhận của các khu xử lý khác, như Khu xử lý rác Tam Nghĩa lại hạn chế, không đủ “gánh” khối lượng rác ngày càng tăng.
Ông Văn Bá Quang, Phó Chủ tịch UBND xã Nam Phước, thừa nhận: “Lượng rác sinh hoạt phát sinh mỗi ngày rất lớn, nhất là dịp Tết tăng đột biến. Địa phương đã hứa với người dân sẽ xử lý sau Tết, nhưng đến nay vẫn chưa thực hiện được vì không có nơi tiếp nhận. Người dân vì thế rất bức xúc”.
Trước thực trạng này, lãnh đạo 4 xã đã cùng ký đơn gửi UBND TP. Đà Nẵng và Sở NN-MT, đề nghị sớm có giải pháp xử lý triệt để. Trong khi chờ giải pháp, rác vẫn tiếp tục phát sinh từng ngày, tiếp tục bị dồn ứ, khiến áp lực môi trường ngày càng gia tăng.
Rác chất đống cao như núi, ùn ứ kéo dài tại Cẩm Hà trong khi nhà máy xử lý rác Hội An vẫn "nằm im" do chưa đủ điều kiện. Ảnh: L.A.
Tại phường Hội An - nơi từng được đánh giá cao trong công tác bảo vệ môi trường tình hình cũng không khá hơn. Bãi tập kết rác Cẩm Hà đang phải tiếp nhận khoảng 120 tấn rác/ngày từ nhiều khu vực lân cận. Rác chất đống cao như núi, ùn ứ kéo dài, tạo sức ép lớn lên hạ tầng vốn đã quá tải. Nếu không có phương án xử lý kịp thời, nguy cơ vỡ trận toàn diện là điều khó tránh khỏi.
Hạ tầng xử lý “đuối sức”
Thực tế, đây không phải lần đầu Đà Nẵng đối diện với bài toán quá tải rác thải khi mà địa phương này vẫn xử lý rác chủ yếu phụ thuộc vào phương thức chôn lấp hợp vệ sinh, thậm chí có nơi còn lộ thiên. Cách xử lý này không chỉ gây ô nhiễm môi trường do phát sinh mùi hôi, khí thải, nguy cơ thấm rỉ ảnh hưởng nguồn nước ngầm mà còn tiêu tốn quỹ đất và lãng phí nguồn tài nguyên có thể tái chế từ chất thải rắn (CTR) sinh hoạt.
Khánh Sơn - bãi rác lớn nhất của Đà Nẵng cũng đang bị "no tải" sau nhiều năm vận hành theo phương pháp chôn lấp. Ảnh: L.A.
Đến năm 2030, tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố có thể đạt khoảng 3.600 tấn/ngày, trong đó khu vực Đà Nẵng (cũ) khoảng 1.900 tấn/ngày và Quảng Nam khoảng 1.700 tấn/ngày.
Theo Sở NN-MT TP. Đà Nẵng, lượng CTR sinh hoạt tại khu vực đô thị và đồng bằng hiện khoảng 2.052 tấn/ngày. Dù đã đầu tư và đưa vào vận hành 3 trạm trung chuyển hiện đại, hệ thống này vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu khi lượng rác đô thị ngày càng gia tăng, đặc biệt là rác cồng kềnh, gây khó khăn cho công tác thu gom và xử lý. Toàn thành phố hiện có 5 khu xử lý chính gồm Khánh Sơn, Tam Xuân 2, Tam Nghĩa, Đại Hiệp và bãi tập kết Cẩm Hà, song năng lực tiếp nhận đang ngày càng thu hẹp, tạo áp lực lớn lên toàn hệ thống.
Riêng Khánh Sơn – bãi rác lớn nhất của Đà Nẵng, năng lực xử lý rác cũng chỉ đáp ứng khoảng 1.200–1.300 tấn/ngày, thấp hơn đáng kể so với lượng rác phát sinh thực tế. Sau nhiều năm vận hành, khối lượng rác chôn lấp đã vượt mốc 3,2 triệu tấn, khiến các hộc rác dần “no tải”, buộc thành phố phải đầu tư hơn 225 tỷ đồng để xây dựng hộc rác số 7 với dung tích khoảng 900.000 m³ nhằm kéo dài “tuổi thọ” cho bãi rác.
Quỹ đất chôn lấp dần cạn kiệt, nhiều công trình xử lý rác bị đình trệ do vướng pháp lý, thậm chí có nhà máy phải dừng hoạt động để phục vụ công tác điều tra. Trong khi đó, hàng loạt dự án xử lý rác hiện đại được kỳ vọng tạo đột phá căn cơ lại chậm tiến độ, chưa thể phát huy hiệu quả.
Đến năm 2030, tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn thành phố có thể đạt khoảng 3.600 tấn/ngày. Ảnh: L.A.
Có thể kể đến các dự án tại Khu liên hợp xử lý CTR Khánh Sơn như dự án Nhà máy đốt rác phát điện công suất 650 tấn/ngày; dự án nhà máy xử lý rác sinh hoạt 1.000 tấn/ngày theo hình thức PPP; khu xử lý phía Đông hộc rác số 6, các nhà máy xử lý chất thải nguy hại, hay dự án Nhà máy xử lý CTR sinh hoạt do Công ty 579 làm chủ đầu tư. Ngoài ra còn có các dự án Nhà máy phân loại, tái chế và xử lý CTR sinh hoạt tại Bắc Trà My và khu xử lý CTR Quảng Nam. Tuy nhiên, phần lớn các dự án đều đang “nằm trên giấy”, kéo theo hệ lụy trực tiếp là áp lực xử lý rác ngày càng dồn nén lên hệ thống hiện tại.
Ông Võ Như Toàn, Phó Giám đốc Sở NN-MT TP Đà Nẵng thừa nhận, công tác quản lý rác thải vẫn còn nhiều khó khăn. Trong bối cảnh năng lực tiếp nhận của các bãi chôn lấp ngày càng hạn chế, tỷ lệ tái chế và thu hồi năng lượng từ rác vẫn còn thấp, với tốc độ gia tăng rác thải như hiện nay, thành phố sẽ phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn, không chỉ về môi trường mà còn về quản lý đô thị và chất lượng sống của người dân.
