Dùng vệ tinh, drone giám sát 'điểm nóng' ô nhiễm không khí Hà Nội

 Vận hành song song hai nhóm công nghệ chủ lực

Chia sẻ tại hội thảo "Kiểm soát ô nhiễm không khí Hà Nội: Thách thức và hành động", ông Vũ Hữu Liêm, Giám đốc Trung tâm Giám sát nông nghiệp, tài nguyên và môi trường - Cục Viễn thám quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, trước tình trạng ô nhiễm không khí gia tăng, nhất là vào những tháng cuối năm, các chuyên gia của Cục Viễn thám quốc gia đã triển khai loạt giải pháp công nghệ nhằm giám sát, cảnh báo sớm và hỗ trợ phản ứng nhanh với các nguồn phát thải trên địa bàn Hà Nội.

Nhờ 2 nhóm công nghệ này, các đơn vị chức năng đã xác định 68 công trường xây dựng, 14 làng nghề tái chế nhựa, sắt thép cần theo dõi trọng điểm. 

Theo ông Liêm, 2 nhóm công nghệ chủ lực đang được vận hành song song. Thứ nhất là ứng dụng ảnh vệ tinh độ phân giải cao và siêu cao, cho phép bao quát toàn bộ thành phố, theo dõi các khu vực xây dựng, làng nghề và phát hiện những dấu hiệu phát thải như ống khói hay điểm đốt mở. Đáng chú ý, công nghệ viễn thám hiện nay đã đạt độ chính xác đủ đáp ứng yêu cầu quản lý cấp địa phương, với khả năng phân tích các ô lưới mặt đất khoảng 3 km.

Thứ hai, thiết bị bay không người lái (Drone) Matrice 300 RTK được sử dụng để giám sát chi tiết và xử lý các tình huống phát sinh theo thời gian thực. Drone giúp ghi nhận hình ảnh cận cảnh tại các “điểm nóng” như đốt rác, đốt rơm rạ hay phát thải cục bộ, cung cấp dữ liệu trực tiếp phục vụ công tác kiểm tra, xử lý.

Ông Liêm nhấn mạnh mục tiêu lâu dài của chương trình là xây dựng hệ thống cảnh báo sớm ô nhiễm không khí ở Hà Nội. Việc tích hợp dữ liệu vệ tinh, drone với hệ thống camera giao thông hiện có để hình thành bản đồ ô nhiễm thời gian thực, giúp cơ quan quản lý chuyển từ phản ứng bị động sang chủ động phòng ngừa.

Kiểm soát chặt các điểm nóng gây ô nhiễm

Ông Trương Mạnh Tuấn - Phó Trưởng phòng Quản lý chất lượng môi trường, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, ô nhiễm không khí hiện nay tập trung chủ yếu tại Hà Nội và các tỉnh lân cận, đặc biệt nghiêm trọng vào mùa khô với nồng độ bụi mịn PM2.5 thường xuyên vượt ngưỡng.

Trước thực trạng này, Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng nhằm "đảo ngược" xu thế ô nhiễm.

Theo kế hoạch, đến năm 2030, Hà Nội đặt mục tiêu giảm 20% nồng độ bụi PM2.5 trung bình năm so với mức đo năm 2024, đưa chỉ số này xuống dưới 40 µg/m³. Các tỉnh vệ tinh như Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh… cũng phấn đấu giảm trên 10%. Đồng thời, tỷ lệ ngày có chất lượng không khí tốt và trung bình tại Hà Nội được nâng lên tối thiểu 80%.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Kế hoạch hành động quốc gia đưa ra 5 nhóm giải pháp trọng tâm, bao gồm: Hoàn thiện thể chế, chính sách. Kiểm soát nguồn thải công nghiệp, quản lý giao thông. Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ. Huy động nguồn lực và hợp tác. Tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ.

Trong đó, theo ông Trương Mạnh Tuấn, 2 nhóm giải pháp được đặc biệt chú trọng là giao thông và xây dựng, những lĩnh vực đóng góp tỷ trọng lớn vào phát thải bụi mịn và khí ô nhiễm tại các đô thị lớn.

Một trong những dự án ưu tiên là thí điểm xây dựng vùng phát thải thấp (Low Emission Zone - LEZ) tại Hà Nội và TP.HCM. Tại các khu vực này, phương tiện giao thông và các nguồn phát sinh ô nhiễm sẽ bị kiểm soát chặt chẽ hơn, song song với việc triển khai các chính sách ưu đãi để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch.

Ngoài ra, Hà Nội cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 có tối thiểu 200 công trình xanh; thí điểm công nghệ phun sương giảm bụi tại các khu vực trọng điểm như công trường xây dựng, trục giao thông lớn.

“Chúng ta hướng tới quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ đo đạc chính xác. Khi dữ liệu phản ánh đúng thực tế, các giải pháp mới có thể ‘đánh trúng, đánh đúng’ vào những điểm nóng ô nhiễm lớn”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Quý I/2026, sẽ có chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện xanh

Cuối tháng 11/2025, HĐND TP Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 57/NQ-HĐND về thực hiện vùng phát thải thấp trên địa bàn thành phố với lộ trình cụ thể và giải pháp đồng bộ hạn chế phát thải từ hoạt động giao thông, thúc đẩy giao thông xanh, giao thông công cộng.

Trưởng phòng Quản lý vận tải, Sở Xây dựng Hà Nội Nguyễn Tuyển cho biết: "Khi TP. Hà Nội thí điểm Vùng phát thải thấp ở một số khu vực, chúng tôi xác định đây là thách thức, cũng là cơ hội để phát triển vận tải hành khách công cộng".

Nghị quyết 57 của HĐND TP. Hà Nội có những tiêu chí, điều kiện thực hiện phát thải thấp, trong đó đầu tiên là phát triển vận tải hành khách công cộng.

Thứ nhất, ngoài các tuyến buýt hiện nay, TP Hà Nội tiếp tục nghiên cứu các tuyến buýt điện sức chứa nhỏ để tăng cường kết nối các ga đường sắt, khu đô thị...

"Ngoài xe buýt, chúng tôi tiếp tục phát triển dịch vụ xe đạp công cộng. Như chúng ta đã thấy, dịch vụ xe đạp công cộng đã triển khai thí điểm 2 năm nhưng sức hấp dẫn chưa cao. Vừa rồi đơn vị thí điểm đã đưa thêm 500 xe đạp điện bổ sung vào các điểm xe đạp công cộng. Sở Xây dựng đang chỉ đạo đơn vị này tiếp tục đặt ở những nhà ga đường sắt tăng cường, kết nối các điểm xe buýt", ông Nguyễn Tuyển thông tin thêm.

Thứ hai, khuyến khích chuyển đổi, tạo hạ tầng trạm sạc, đổi pin. Thành phố đã lập tổ công tác đi khảo sát các vị trí để lắp đặt trạm sạc, trạm đổi pin cho xe máy. Đây là những điều kiện cần thiết để chuyển đổi xe xanh.

Thứ ba là tổ chức giao thông. Những phương tiện nào ưu tiên, phương tiện nào hạn chế đang được xây dựng phương án. Ví dụ ô tô 3,5 tấn sử dụng dầu không được lưu thông trong vùng phát thải thấp, xe ô tô không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải EURO4 cũng không được tham gia trong một số khung giờ nhất định.

Thứ tư, phối hợp với Công an nghiên cứu xử lý các trường hợp không tuân thủ. Thứ năm là thực hiện công tác tuyên truyền, tạo sự đồng thuận cao trong xã hội.

Về việc hỗ trợ cho người dân chuyển đổi xe xăng sang xe sử dụng nguyên liệu sạch, Sở Xây dựng đã lấy ý kiến các cơ quan liên quan, chuyên gia để xây dựng cơ chế hỗ trợ người dân, doanh nghiệp khi chuyển đổi, hay đầu tư trạm sạc, tủ đổi pin cho xe máy. Các giải pháp sẽ được đưa ra trong quý I/2026.