Đô thị phương Nam có lịch sử hơn 300 năm, với nhiều địa danh quen thuộc người Việt Nam và cộng đồng quốc tế như Sài Gòn, Gia Định, Chợ Lớn… Việc đô thị phương Nam được mang tên lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam hoàn toàn không phải ngẫu nhiên. Có thể kể đến ba cột mốc quan trọng để có tên gọi Thành phố Hồ Chí Minh.
Cột mốc thứ nhất: Ngày 5/6/1911, từ Bến Nhà Rồng, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đã lên con tàu Amiral Latouche Tréville để lênh đênh khắp năm châu tìm đường giải phóng non sông khỏi ách nô lệ thực dân.
Cột mốc thứ hai: Trong bài thơ “Ta đi tới” sáng tác năm tháng 8/1954, nhà thơ Tố Hữu đã viết: "Ai vô thành phố Hồ Chí Minh rực rỡ tên vàng”. Nghĩa là, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, đô thị phương Nam đã xuất hiện công khai trong đời sống xã hội bằng tên gọi gắn với Bác Hồ.
Cột mốc thứ ba: Sau khi giải phóng các tỉnh Tây Nguyên và Nam Trung bộ, Bộ Chính trị ngày 14/4/1975 quyết định mở một cuộc tổng tiến công dồn toàn lực để thống nhất đất nước, lấy tên là Chiến dịch Hồ Chí Minh.
Chính những yếu tố đặc biệt trên, đã đưa đến Nghị quyết ngày 2/7/1976 chính thức đặt tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh, được thông qua tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa VI. Một tên gọi mới, nhiều vinh dự và đầy tự hào đã tạo động lực thúc đẩy đô thị phương Nam vượt qua mọi khó khăn bao cấp và thử thách hội nhập để trở thành trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới công nghệ của Việt Nam.
Nói đến Thành phố Hồ Chí Minh là đề cập một đô thị năng động, sáng tạo và hào hiệp. Suốt 5 thập niên qua, Thành phố Hồ Chí Minh vẫn không ngừng dang rộng vòng tay bao dung cho hàng vạn số phận nhập cư, và chắp cánh cho hàng triệu khát vọng vươn lên.
Thành phố Hồ Chí Minh cũng là nơi nhen nhóm và triển khai nhiều ý tưởng nâng cao đời sống dân sinh như Quỹ hỗ trợ bệnh nhân nghèo, hầm vượt sông Sài Gòn, tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên, Đường hoa mỗi dịp tết, Đường sách vun đắp văn hóa đọc…
Từ ngày 1/7/2025, Thành phố Hồ Chí Minh sáp nhập thêm Bình Dương và Bà Rịa Vũng Tàu, với hơn 14 triệu người sinh sống, học tập và lao động. Cho nên, Thành phố Hồ Chí Minh bây giờ không chỉ có Nhiêu Lộc, Tân Định, Bàn Cờ, Gò Vấp, Hóc Môn, Cần Giờ, Thanh Đa, Củ Chi… mà còn phải kể đến Thủ Dầu Một, Bến Cát, Bầu Bàng, Phú Giáo, Lái Thiêu, Xuyên Mộc, Châu Pha, Đất Đỏ, Côn Đảo…
Đô thị phương Nam đã có vóc dáng một đại đô thị về diện tích và dân số. Thế nhưng, Thành phố Hồ Chí Minh làm sao để đạt tầm vóc một đô thị quốc tế xứng đáng với sự kỳ vọng, vẫn còn nhiều việc phải suy tư và hành động. Trước mắt, phải làm sao giảm thiểu khoảng cách vật chất và tinh thần cho người dân ở khắp các xã, phường. Diện mạo Thành phố Hồ Chí Minh không thể trông vào đời sống người dân ở vùng lõi đô thị phương Nam, mà cần hướng đến đời sống người dân ở vùng sâu, vùng xa như hàng nghìn thợ cạo mủ trong các nông trường cao su Dầu Tiếng, Phước Hòa hoặc hàng nghìn hộ ngư dân trong các xóm chài ven biển Hồ Tràm, Long Hải, Thanh An…
