Đây không còn là câu chuyện riêng của một thị trường. Đây là lời nhắc rất rõ rằng: gạo Việt Nam đã bước vào sân chơi lớn hơn, nơi chúng ta không chỉ cạnh tranh bằng giá, bằng sản lượng, mà còn phải cạnh tranh bằng luật chơi, dữ liệu, hồ sơ pháp lý, tiêu chuẩn chất lượng và năng lực hội nhập quốc tế.
Nhiều năm qua, gạo Việt Nam đi ra thế giới bằng sự cần cù của người nông dân, bằng năng lực sản xuất lớn và bằng lợi thế giá cạnh tranh. Nhưng trong thương mại toàn cầu hôm nay, chỉ có hàng tốt và giá tốt là chưa đủ.
Một quốc gia nhập khẩu lớn có thể thay đổi chính sách. Một biện pháp tự vệ có thể làm thay đổi giá bán. Một hàng rào kỹ thuật có thể làm chậm cả chuỗi giao hàng. Một vụ điều tra thương mại có thể ảnh hưởng đến hợp đồng, khách hàng và chiến lược xuất khẩu của cả ngành.
Đó là thực tế mới mà doanh nghiệp gạo Việt Nam phải đối diện.
Tôi cho rằng chúng ta cần nhìn sự việc này một cách bình tĩnh, chuyên nghiệp và có trách nhiệm. Mỗi quốc gia đều có quyền bảo vệ sản xuất trong nước và người nông dân của họ. Nhưng trong bối cảnh an ninh lương thực khu vực, gạo nhập khẩu cũng có vai trò quan trọng trong việc ổn định nguồn cung, bình ổn giá cả và phục vụ nhu cầu tiêu dùng của người dân.
Vì vậy, vấn đề không nên được nhìn theo hướng đối đầu. Cần xử lý trên tinh thần minh bạch, công bằng, hợp tác và tôn trọng lợi ích chính đáng của các bên.
Tuy nhiên, từ góc nhìn doanh nghiệp Việt Nam, đây là hồi chuông cảnh tỉnh rất lớn.
Chúng ta không thể mãi bán gạo theo tư duy cũ: có hàng, chào giá, ký hợp đồng, giao container. Thị trường quốc tế ngày nay đòi hỏi cao hơn rất nhiều. Doanh nghiệp phải có hồ sơ xuất khẩu rõ ràng, chứng nhận chất lượng đầy đủ, dữ liệu minh bạch, hợp đồng chặt chẽ, vùng nguyên liệu có truy xuất, thương hiệu có uy tín và năng lực phản ứng nhanh trước rủi ro chính sách.
Muốn đi toàn cầu, doanh nghiệp gạo Việt Nam phải hiểu rằng: phòng vệ thương mại không còn là việc xa lạ của cơ quan nhà nước, mà là vấn đề sống còn của từng doanh nghiệp xuất khẩu.
Nếu chúng ta không hiểu luật chơi, chúng ta sẽ bị động. Nếu chúng ta không có dữ liệu, chúng ta khó bảo vệ mình. Nếu chúng ta chỉ cạnh tranh bằng giá thấp, chúng ta sẽ mãi ở vị trí yếu. Nếu chúng ta không xây dựng thương hiệu, hạt gạo Việt Nam sẽ còn bị nhìn như một mặt hàng nguyên liệu.
Đã đến lúc ngành gạo Việt Nam phải thay đổi mạnh mẽ hơn.
Không chỉ xuất khẩu nhiều hơn, mà phải xuất khẩu thông minh hơn. Không chỉ bán được hàng, mà phải giữ được thị trường. Không chỉ có sản lượng, mà phải có tiêu chuẩn. Không chỉ có giá cạnh tranh, mà phải có thương hiệu. Không chỉ có doanh nghiệp mạnh, mà phải có tiếng nói chung của cả ngành.
Tôi tin rằng gạo Việt Nam có đủ năng lực để đi xa hơn. Nông dân Việt Nam có đủ bản lĩnh để sản xuất ra hạt gạo chất lượng. Doanh nghiệp Việt Nam có đủ khát vọng để bước ra thị trường quốc tế. Nhưng muốn nâng tầm, chúng ta phải đi bằng con đường bài bản hơn: chất lượng thật, dữ liệu thật, pháp lý minh bạch, thương hiệu mạnh và chiến lược dài hạn.
Sự việc Philippines điều tra tự vệ đối với gạo nhập khẩu không chỉ là một thách thức. Đây cũng là một phép thử đối với mức độ trưởng thành của ngành gạo Việt Nam.
Nếu biết chuẩn bị, đây là cơ hội để chúng ta chuyên nghiệp hơn. Nếu biết liên kết, đây là cơ hội để tiếng nói ngành gạo Việt Nam mạnh hơn. Nếu biết thay đổi, đây là cơ hội để hạt gạo Việt Nam bước vào sân chơi toàn cầu bằng một vị thế cao hơn.
Hạt gạo Việt Nam muốn đi xa không thể chỉ đi bằng giá rẻ. Hạt gạo Việt Nam phải đi bằng chất lượng, thương hiệu, pháp lý minh bạch và bản lĩnh hội nhập quốc tế.
