Di dời 40.000 căn nhà ven kênh, rạch
Thống kê của Sở Xây dựng TP.HCM cho thấy, toàn thành phố hiện còn khoảng 40.000 căn nhà nằm trên và ven kênh rạch. Đây là một trong những thách thức lớn nhất trong quá trình chỉnh trang đô thị và nâng cao chất lượng sống của người dân.
TP.HCM hiện còn khoảng 40.000 căn nhà nằm trên và ven kênh rạch. Ảnh: Thục Vy.
Theo chỉ đạo của Chủ tịch UBND TP.HCM, thành phố sẽ điều chỉnh mục tiêu di dời nhà ở trên và ven kênh rạch từ khoảng 20.000 căn lên 40.000 căn đến năm 2030. Chương trình này được đặt trong tổng thể kế hoạch chỉnh trang đô thị, cải thiện môi trường sống và tăng cường năng lực chống ngập cho thành phố. Sở Xây dựng TP.HCM được giao chủ trì và đang tập trung, quyết liệt triển khai nhiệm vụ trên.
Theo đó, công tác di dời nhà ven kênh rạch được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với các mục tiêu giảm ùn tắc giao thông, phát triển hệ thống vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn, nâng cao năng lực chống ngập, cải thiện môi trường sống và khai thác hiệu quả không gian kinh tế ven kênh.
Để thực hiện mục tiêu trên, hiện Sở Xây dựng đã tổng hợp danh mục 349 tuyến sông, kênh, rạch cần tiếp tục thực hiện công tác di dời nhà ở trên và ven kênh rạch trên địa bàn TP.HCM trước khi sáp nhập hành chính. Các tuyến này trải rộng tại nhiều khu vực nội thành và vùng ven là nơi vẫn còn tồn tại dày đặc các cụm nhà ở tự phát ven kênh, ảnh hưởng lớn đến cảnh quan, môi trường và hệ thống tiêu thoát nước đô thị.
Ông Phạm Đăng Hồ - Trưởng Phòng Phát triển nhà và thị trường bất động sản, Sở Xây dựng cho hay, hiện toàn thành phố còn khoảng gần 40.000 căn nhà trên và ven kênh rạch. Do đặc thù lịch sử và địa lý, tình trạng nhà ven sông, kênh rạch tại thành phố có sự phân hóa rõ rệt về quy mô lấn chiếm, tính chất pháp lý và kết cấu hạ tầng tại từng khu vực.
Ở khu vực trung tâm, nội thành (địa bàn quận 8, Bình Thạnh, Gò Vấp cũ…) có mật độ nhà trên và ven kênh rạch cao. Còn khu vực đô thị hóa mới, các huyện ngoại thành (địa bàn quận 7, huyện Nhà Bè, Bình Chánh, Hóc Môn, Củ Chi trước đây) nhà ven kênh rạch phân tán rải rác, người dân xây cất nhà ở ven sông, kênh, rạch để thuận tiện canh tác, nuôi trồng thủy sản, có tình trạng cơi nới, mở rộng theo thời gian.
Ngoài các dự án di dời hơn 20.000 căn nhà ven kênh rạch mà thành phố đang triển khai, thì Sở Xây dựng sẽ tham mưu thành phố tiếp tục triển khai di dời thêm 20.000 căn nhà còn lại trên các tuyến sông, kênh, rạch trên địa bàn còn lại. Sở đã có văn bản đề nghị 42 phường, xã có liên quan rà soát tiêu chí, chính sách thu hút nhà đầu tư chiến lược, đề xuất nguồn vốn thực hiện các dự án di dời.
Tái cấu trúc không gian đô thị
Theo yêu cầu, các địa phương phải rà soát toàn bộ danh mục 349 tuyến kênh rạch, cập nhật phương án tuyến dự án trên hệ thống bản đồ số, đồng thời đề xuất danh mục dự án cải tạo, chỉnh trang và di dời nhà ở. Các đơn vị cũng phải lập dự kiến tổng mức đầu tư, chi phí bồi thường, tái định cư, chi phí xây lắp và sắp xếp dự án theo thứ tự ưu tiên đầu tư.
Việc di dời nhà ven kênh góp phần chỉnh trang đô thị, cải thiện môi trường sống và tăng cường năng lực chống ngập cho thành phố. Ảnh: Lê Bình.
Danh sách rà soát bao gồm hàng loạt địa bàn như Tân Hưng, Tân Mỹ, Tân Thuận, Phú Thuận, Bình Tân, Tân Tạo, An Lạc, Bình Hưng Hòa, Đông Hưng Thuận, Trung Mỹ Tây, Thới An, An Phú Đông, Bình Trưng, Hiệp Bình, Tam Bình, Long Phước, Bình Chánh, Hưng Long, Nhà Bè, Hiệp Phước, Cần Giờ, Phú Hòa Đông, An Nhơn Tây…
Chương trình lần này không chỉ hướng đến xử lý các khu nhà ven kênh xuống cấp mà còn gắn với mục tiêu tái cấu trúc không gian đô thị. Trong nhiều năm qua, tình trạng nhà ở lấn chiếm ven sông, kênh rạch đã trở thành một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường và cản trở khả năng tiêu thoát nước của thành phố.
TP.HCM từng có hàng chục ngàn căn nhà lấn chiếm ven sông, kênh rạch, tập trung nhiều tại khu vực phía Nam và phía Tây đô thị. Không ít tuyến kênh bị thu hẹp dòng chảy do nhà ở xây dựng tự phát kéo dài nhiều năm, làm gia tăng nguy cơ ngập úng mỗi khi mưa lớn hoặc triều cường. Thành phố đã triển khai nhiều dự án chỉnh trang lớn như cải tạo kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tân Hóa - Lò Gốm, rạch Xuyên Tâm, kênh Đôi… Hàng chục ngàn hộ dân đã được di dời để phục vụ cải tạo môi trường và phát triển hạ tầng qua các dự án này.
Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, đến nay toàn thành phố dự kiến có 44 dự án, gồm 40 dự án sử dụng vốn ngân sách và 4 dự án xã hội hóa, với tổng số 23.429 căn cần di dời đến năm 2030. Riêng 3 phường Bình Đông, Chánh Hưng và Phú Định chiếm hơn 65%, tương đương khoảng 15.708 căn. Đối với khu vực trọng điểm này, thành phố đã xây dựng đề án riêng, đặt mục tiêu di dời 14.609 căn, đồng thời triển khai 9 dự án phát triển nhà ở tái định cư, nhà ở xã hội và quỹ đất đấu giá tạo nguồn vốn.
Theo lộ trình di dời nhà ở ven kênh được Sở Xây dựng TP.HCM đề ra, trong quý II, UBND các phường, xã sẽ thực hiện thủ tục liên quan, tập trung triển khai thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất đối với các dự án sử dụng vốn ngân sách đủ điều kiện.
Do áp lực nguồn vốn trong việc di dời là rất lớn, Sở Xây dựng yêu cầu các địa phương liên quan rà soát các cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược theo Nghị quyết số 260/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 98/2023/QH15 để đề xuất nguồn vốn thực hiện dự án. Đây là hướng đi nhằm mở rộng khả năng huy động nguồn lực xã hội hóa cho các chương trình chỉnh trang đô thị quy mô lớn.
Ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM nhận định, Chương trình di dời nhà ở ven kênh rạch nhiều năm qua được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của TP.HCM nhằm cải thiện môi trường đô thị và xử lý tình trạng lấn chiếm kênh rạch kéo dài. Theo đánh giá của thành phố, việc di dời không chỉ giải quyết tình trạng nhà ở xuống cấp, mất an toàn mà còn góp phần khơi thông dòng chảy, giảm ô nhiễm môi trường và nâng cao khả năng thoát nước tại nhiều khu vực thường xuyên ngập úng.
“Việc di dời nhà ven kênh cần được nhìn nhận như một chương trình phát triển đô thị tổng thể. Nếu chỉ giải tỏa mà không tạo ra không gian sống tốt hơn thì chưa thành công. Mục tiêu cuối cùng phải là môi trường sống văn minh, an toàn và bền vững cho người dân”, ông Lê Hoàng Châu cho hay.
