Công nghệ mới trên rẫy sắn: [Bài 3] Trụ cột năng lượng xanh

Áp lực năng lượng và cơ hội của cây sắn

Áp lực kép từ sự cạn kiệt nhiên liệu hóa thạch và yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính đang buộc thế giới phải tìm kiếm nguồn thay thế. Trong bối cảnh đó, ethanol nổi lên là một lựa chọn khả thi, và sắn trở thành nguồn nguyên liệu có nhiều lợi thế.

Bài liên quan

Công nghệ mới trên rẫy sắn: [Bài 1] Điện mặt trời 'phủ sóng'

Việt Nam hiện là quốc gia xuất khẩu sắn lớn thứ hai thế giới. Riêng tại Tây Ninh - “thủ phủ” sắn của cả nước, diện tích canh tác đã vượt 60.000ha, năng suất bình quân đạt khoảng 33,7 tấn/ha. Ngành sắn đang chuyển dịch mạnh mẽ từ vai trò sản xuất lương thực sang cây công nghiệp hàng hóa gắn với chuỗi giá trị năng lượng.

Theo các chuyên gia, ưu thế lớn nhất của sắn nằm ở hàm lượng tinh bột cao, dao động từ 22 - 31% tùy giống. Đặc biệt, các giống mới như HAC-10 có thể đạt hàm lượng tinh bột 29 - 31%, giúp tối ưu hiệu suất chuyển hóa ethanol, vượt trội so với nhiều cây trồng khác.

“Với nền tảng nguyên liệu sẵn có và năng suất ngày càng được cải thiện nhờ khoa học công nghệ, sắn hoàn toàn có thể trở thành nguồn 'nhiên liệu xanh' chủ lực trong lộ trình thay thế xăng khoáng”, TS Trương Vĩnh Hải, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp miền Nam nhận định.

Những năm gần đây, các chương trình nghiên cứu giống sắn tại Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm nông nghiệp Hưng Lộc và Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp miền Nam đã tạo ra bước đột phá đáng kể. Hàng loạt dòng sắn triển vọng từ HAC-01 đến HAC-10 đã được chọn lọc, trong đó HAC-10 được đánh giá phù hợp nhất cho sản xuất ethanol nhờ hàm lượng tinh bột cao và ổn định.

Đáng chú ý, yếu tố kháng bệnh, đặc biệt là bệnh khảm lá được đặt lên hàng đầu. Đây từng là "điểm nghẽn" khiến nhiều vùng nguyên liệu sắn bị thiệt hại nặng nề trong giai đoạn trước.

Ông Ngô Minh Dũng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm nông nghiệp Hưng Lộc (thuộc Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp Miền Nam) cho biết, việc phát triển giống sắn kháng bệnh không chỉ bảo vệ sản xuất của nông dân mà còn đảm bảo nguồn cung ổn định cho ngành công nghiệp nhiên liệu sinh học, tránh đứt gãy chuỗi cung ứng.

Song song đó, công nghệ lai tạo cũng có bước tiến dài. Từ phương pháp truyền thống, các nhà khoa học đã chuyển sang lai tạo có kiểm soát, kết hợp nguồn gen nhập nội với giống địa phương để tạo ra các tổ hợp ưu việt, vừa có năng suất cao, vừa thích nghi tốt với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng.

Đặt hàng nghiên cứu tháo “điểm nghẽn” 

Dù ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, ngành sắn vẫn đang vướng nút thắt lớn, đó là khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Không ít kết quả nghiên cứu dừng lại trong phòng thí nghiệm, trong khi doanh nghiệp lại thiếu nguồn giống phù hợp để phục vụ chế biến sâu, đặc biệt là sản xuất ethanol.

Để tháo gỡ, một cơ chế mới đang được đề xuất theo hướng chuyển từ “bán giống” sang “đặt hàng" nghiên cứu. Theo đó, doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng sẽ chủ động đặt hàng các viện, trường nghiên cứu, phát triển bộ giống sắn theo mục tiêu cụ thể như hàm lượng tinh bột cao, thời gian sinh trưởng ngắn, khả năng kháng bệnh tốt và phù hợp với quy trình sản xuất nhiên liệu sinh học.

Ông Nguyễn Đình Xuân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh đánh giá cách tiếp cận này tạo ra lợi ích đa chiều. Doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu đạt chuẩn, giảm rủi ro trong sản xuất. Nhà khoa học có nguồn lực ổn định để theo đuổi các nghiên cứu dài hạn thay vì phụ thuộc vào các đề tài ngắn hạn. Trong khi đó, nông dân được tiếp cận giống chất lượng cao, đồng thời có đầu ra ổn định thông qua các hợp đồng liên kết bao tiêu sản phẩm.

“Đây là hướng đi cần thiết để hình thành chuỗi giá trị bền vững, khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, thiếu định hướng kéo dài nhiều năm qua”, ông Xuân nhấn mạnh.

Khẳng định vị thế “vàng xanh”

Từ một cây trồng truyền thống, sắn đang từng bước chuyển mình để trở thành “vàng xanh” trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Sự hội tụ của ba yếu tố về khoa học giống, công nghệ chế biến và mô hình kinh tế tuần hoàn đang tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi này.

Theo các chuyên gia, nếu được định hướng đúng, ngành sắn không chỉ dừng lại ở xuất khẩu nguyên liệu thô mà còn có thể tham gia sâu vào chuỗi giá trị năng lượng toàn cầu, đặc biệt là thị trường tín chỉ carbon - lĩnh vực giàu tiềm năng trong bối cảnh chuyển dịch xanh.

Ông Nguyễn Đình Xuân cho biết thêm, phát triển ethanol từ sắn là hướng đi mang tính chiến lược kép, vừa nâng cao giá trị nông sản, vừa góp phần thực hiện các cam kết giảm phát thải khí nhà kính. Nếu khai thác hiệu quả, ngành sắn có thể đóng góp giảm hàng triệu tấn CO₂ mỗi năm. Trong bối cảnh an ninh năng lượng và biến đổi khí hậu trở thành sức ép toàn cầu, việc chuyển sang các nguồn năng lượng tái tạo không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu.

PGS.TS Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn nhấn mạnh, phát triển xăng sinh học từ sắn không chỉ góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia mà còn là giải pháp quan trọng để hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050.

Việc mở rộng sử dụng xăng sinh học E5, E10 sẽ giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời hình thành chu trình carbon khép kín dựa trên nguồn phụ phẩm nông nghiệp.

Trong toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất ethanol, khoa học giống giữ vai trò then chốt. Giống tốt không chỉ quyết định năng suất mà còn chi phối trực tiếp đến hiệu quả chế biến, chi phí sản xuất và khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

Việc đầu tư bài bản vào nghiên cứu, chọn tạo giống sắn chuyên dụng cho sản xuất nhiên liệu sinh học được xem là chìa khóa để ngành sắn bứt phá. Đây cũng là nền tảng để xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn bền vững ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế.

Hành trình đưa sắn thành nhiên liệu xanh còn nhiều thách thức về chính sách, hạ tầng và liên kết sản xuất. Tuy nhiên, với khoa học công nghệ dẫn dắt và sự chung tay của “4 nhà”, mục tiêu này hoàn toàn khả thi. Khi đó, cây sắn sẽ trở thành trụ cột của nông nghiệp hiện đại, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.