Chuẩn hóa vùng trồng, mở rộng đầu ra xuất khẩu sầu riêng

Thay đổi cách làm để nâng chất lượng trái sầu riêng

Việc chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP kết hợp quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) đang mở ra hướng đi mới cho ngành hàng sầu riêng ở TP Cần Thơ. Không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng trái, mô hình còn tạo nền tảng xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu, góp phần nâng cao thu nhập cho nhà vườn.

Mô hình sản xuất sầu riêng theo tiêu chuẩn VietGAP tổ chức ở Tổ hợp tác làm vườn 30/4, ấp Định Khánh B, xã Trường Thành, các cơ quan chuyên môn đã đánh giá kết quả triển khai mô hình, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và trao Giấy chứng nhận hoàn thành khóa đào tạo IPHM cùng Giấy chứng nhận VietGAP cho các học viên đủ điều kiện. Đây được xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng vùng sản xuất sầu riêng an toàn, hướng đến phát triển bền vững.

Trước đây, phần lớn nhà vườn trồng sầu riêng sản xuất theo tập quán truyền thống, sử dụng phân bón và thuốc BVTV chủ yếu dựa trên kinh nghiệm. Việc lạm dụng thuốc, thiếu kiểm soát quy trình khiến chi phí sản xuất cao, chất lượng trái không đồng đều, đầu ra phụ thuộc thương lái và khó tiếp cận các thị trường xuất khẩu.

Nhằm khắc phục những hạn chế này, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ phối hợp các đơn vị triển khai mô hình sản xuất sầu riêng theo tiêu chuẩn VietGAP kết hợp quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp tại Tổ hợp tác làm vườn 30/4.

Ông Phan Thiện Khanh, thành viên tổ hợp tác, cho biết: Việc áp dụng VietGAP và IPHM giúp nông dân thay đổi toàn diện phương thức sản xuất. Người trồng sử dụng thuốc BVTV đúng kỹ thuật, ưu tiên các biện pháp sinh học, giảm số lần phun xịt nên tiết kiệm chi phí, đồng thời bảo vệ môi trường và sức khỏe người sản xuất.

Bên cạnh đó, các thành viên còn thực hiện ghi chép nhật ký sản xuất, theo dõi đầy đủ các công đoạn chăm sóc, bón phân, phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch. Đây là cơ sở quan trọng để truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu.

Hiệu quả của mô hình nhanh chóng tạo sức lan tỏa. Nếu năm 2021 tổ hợp tác chỉ có 8 thành viên với khoảng 4,6ha thì đến nay đã phát triển lên 31 thành viên với tổng diện tích 33,2ha. Trong đó, 23 thành viên đã áp dụng đồng bộ quy trình VietGAP trên hơn 20 ha chuyên canh sầu riêng.

Đầu tháng 7 vừa qua, Tổ hợp tác làm vườn 30/4 chính thức được cấp chứng nhận VietGAP. Mục tiêu tiếp theo là hoàn thiện mã số vùng trồng, mở rộng liên kết tiêu thụ, tiến tới thành lập HTX để nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xuất khẩu.

Theo ông Dương Hoài An, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Khoa học SABIO, quá trình triển khai mô hình không chỉ hướng dẫn kỹ thuật mà còn hỗ trợ khảo sát hiện trạng sản xuất, đào tạo nhận thức về VietGAP, xây dựng hệ thống quản lý chất lượng, lấy mẫu đất, nước tưới và sản phẩm kiểm nghiệm trước khi đánh giá cấp chứng nhận.

Ông An cho rằng, VietGAP giúp người sản xuất xây dựng thương hiệu, tạo niềm tin với doanh nghiệp và người tiêu dùng, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận các thị trường ổn định. Việc sản xuất an toàn còn góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng nông sản và tăng khả năng cạnh tranh của ngành hàng sầu riêng.

Xây dựng chuỗi liên kết để phục vụ xuất khẩu

Biến động giá sầu riêng trong vụ vừa qua càng cho thấy vai trò của sản xuất theo tiêu chuẩn và liên kết chuỗi. Đầu vụ, sầu riêng Dona được thu mua khoảng 60.000 đồng/kg, Ri6 từ 45.000-50.000 đồng/kg. Tuy nhiên, đến cuối vụ, giá Ri6 giảm chỉ còn 25.000-35.000 đồng/kg, khiến nhiều nhà vườn chỉ hòa vốn do chi phí đầu tư ngày càng tăng.

Theo các nhà vườn, khi sản xuất riêng lẻ, nông dân thường bị thương lái ép giá, tỷ lệ hàng loại cao và đầu ra thiếu ổn định. Trong khi đó, các thành viên của Tổ hợp tác làm vườn 30/4 dù mới áp dụng VietGAP đã được doanh nghiệp chủ động đến khảo sát, đặt cọc và ký hợp đồng bao tiêu lâu dài.

Ông Phan Hoàng Ba, đại diện Tổ hợp tác làm vườn 30/4, cho biết thêm: Khi vào tổ hợp tác nông dân yên tâm sản xuất vì có doanh nghiệp thu mua đúng cam kết, giữ ổn định giá theo hợp đồng dù giá thị trường có biến động. Nhờ sản phẩm đạt tiêu chuẩn, tỷ lệ trái bị loại giảm đáng kể, giúp nhà vườn yên tâm đầu tư sản xuất.

Hiện TP Cần Thơ có hơn 14.400ha sầu riêng, trong đó khoảng 10.000 ha đang cho trái, giống Ri6 chiếm hơn 86% diện tích. Sản lượng năm nay ước đạt gần 150.000 tấn. Đến nay, địa phương đã xây dựng được 136 mã số vùng trồng với gần 3.000ha phục vụ xuất khẩu.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, cho biết: Ngành nông nghiệp đang tiếp tục rà soát, hướng dẫn người dân duy trì và cấp mới mã số vùng trồng theo yêu cầu của các nước nhập khẩu. Đồng thời tăng cường kiểm tra hệ thống mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói nhằm hoàn thiện chuỗi giá trị phục vụ xuất khẩu.

Theo bà Giang, mã số vùng trồng không phải là đích đến mà là trách nhiệm của người sản xuất trong việc duy trì chất lượng, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và giữ uy tín cho nông sản địa phương. Đây cũng là nền tảng để chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho người dân.

Bà Trần Thị Kim Thúy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ, cho biết: Vùng trồng muốn được cấp mã số phục vụ xuất khẩu phải có diện tích tối thiểu 10ha. Đối với mô hình liên kết nhiều hộ, các thành viên phải thống nhất quy trình sản xuất, xác định tọa độ từng thửa vườn, ghi chép đầy đủ nhật ký canh tác và thực hiện nghiêm các quy định về thu gom bao bì thuốc BVTV nhằm bảo vệ môi trường.

Theo bà Thúy, thời gian tới, việc quản lý mã số vùng trồng sẽ được siết chặt hơn khi các quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và sử dụng vật tư nông nghiệp có hiệu lực từ ngày 5/8/2026. Đây sẽ là cơ sở để nâng cao ý thức tuân thủ quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng ngay từ đầu vào và giữ vững uy tín cho trái sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế.