Xây dựng Nghị định viễn thám đồng bộ, thúc đẩy khai thác dữ liệu hiệu quả

Sáng 27/3, tại Hà Nội, Thứ trưởng Nguyễn Thị Phương Hoa chủ trì cuộc họp Tổ soạn thảo xây dựng dự thảo Nghị định quy định hoạt động viễn thám.

Ông Trần Tuấn Ngọc, Cục trưởng Cục Viễn thám quốc gia - đơn vị chủ trì soạn thảo cho biết, dự thảo Nghị định quy định hoạt động viễn thám được xây dựng với mục tiêu hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo nền tảng cho việc quản lý thống nhất và khai thác hiệu quả nguồn dữ liệu viễn thám. Đây cũng là bước đi quan trọng nhằm bắt kịp xu thế chuyển đổi số, gia tăng giá trị từ dữ liệu quan sát Trái Đất trong các lĩnh vực quản lý và sản xuất.

Theo đó, dự thảo Nghị định gồm 8 chương, hơn 80 điều, quy định toàn diện các hoạt động từ thu nhận, xử lý đến khai thác và sử dụng dữ liệu viễn thám.

Phạm vi điều chỉnh được thiết kế bao quát toàn bộ chuỗi hoạt động, bao gồm hệ thống thu nhận dữ liệu; xây dựng, vận hành cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia; lưu trữ, chia sẻ và khai thác sử dụng dữ liệu; cũng như quản lý chất lượng sản phẩm phục vụ quan trắc Trái Đất và khí quyển.

Đối tượng áp dụng trải rộng, từ cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước đến các tổ chức, cá nhân nước ngoài tham gia hoạt động viễn thám tại Việt Nam.

Làm rõ hơn cấu trúc nội dung, ông Trần Tuấn Ngọc cho biết, Chương I quy định những vấn đề chung như phạm vi, đối tượng và nguyên tắc hoạt động. Tiếp đó, Chương II tập trung vào quản lý hệ thống thu nhận dữ liệu, trong đó đặt ra các yêu cầu về phát triển vệ tinh viễn thám, hạ tầng kỹ thuật và bảo đảm an toàn vận hành. Các chương tiếp theo đi sâu vào quản lý hoạt động thu nhận dữ liệu, xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia, cũng như cơ chế lưu trữ, chia sẻ và khai thác dữ liệu.

Đáng chú ý, dự thảo dành một chương riêng quy định về cấp phép hoạt động viễn thám với các điều kiện, trình tự, thủ tục cụ thể; thời hạn giấy phép tối đa 5 năm và có thể gia hạn. Bên cạnh đó, nội dung hợp tác quốc tế cũng được xây dựng theo hướng vừa bảo đảm chủ quyền, an ninh quốc gia, vừa thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực. Các quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước của bộ, ngành, địa phương được làm rõ, nhằm tăng cường tính phối hợp, đồng bộ trong tổ chức thực hiện.

Cũng theo Cục trưởng Trần Tuấn Ngọc, từ góc độ chính sách, dự thảo cũng đưa ra nhiều điểm mới đáng chú ý. Trong đó, việc siết chặt điều kiện cấp phép, quy định rõ cơ chế thu hồi, đình chỉ giấy phép khi vi phạm được kỳ vọng sẽ nâng cao kỷ cương trong hoạt động viễn thám. Đồng thời, yêu cầu về bảo đảm an toàn dữ liệu, hạ tầng lưu trữ, trong đó có quy định đặt hệ thống tại Việt Nam trong một số trường hợp thể hiện rõ định hướng bảo vệ dữ liệu và chủ quyền số.

Song song với đó, việc thúc đẩy chia sẻ dữ liệu và xây dựng cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia dùng chung được xem là giải pháp quan trọng để gia tăng hiệu quả khai thác.

Các thành viên Tổ soạn thảo đã tập trung thảo luận, đóng góp nhiều ý kiến cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định, bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

Đại diện Bộ Công an đề nghị rà soát, tiếp thu quy định liên quan đến quản lý, vận hành trạm thu ảnh viễn thám; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu linh hoạt trong khai thác dữ liệu, đặc biệt đối với các trường hợp cần truy cập nhanh, phục vụ nhiệm vụ chuyên ngành. Bên cạnh đó, vấn đề cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan cũng được đặt ra nhằm bảo đảm thông suốt, kịp thời.

Ở góc độ đặc thù lĩnh vực, đại diện Bộ Quốc phòng cho rằng, cần bổ sung quy định đáp ứng yêu cầu khai thác dữ liệu thời gian thực, phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, đồng thời làm rõ một số khái niệm chuyên môn như “tầm thấp” để tránh cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.

Cùng với đó, các ý kiến của đại diện Cục Đo đạc, Bản đồ và Thông tin địa lý Việt Nam và Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tập trung vào việc hoàn thiện khung thuật ngữ và phạm vi điều chỉnh. Theo các đại biểu, cần bảo đảm sự thống nhất giữa các bộ, ngành về phạm vi hoạt động viễn thám, bao gồm cả trên mặt đất, trên không và vệ tinh. Đồng thời, việc chuẩn hóa thuật ngữ chuyên ngành là yếu tố then chốt để bảo đảm tính minh bạch, dễ áp dụng của Nghị định.

Nhiều ý kiến cũng đề xuất làm rõ trách nhiệm trong quản lý hạ tầng dữ liệu, đặc biệt là việc di dời, phá dỡ công trình; hoàn thiện quy định về cung cấp thông tin, dữ liệu trong các tình huống khẩn cấp liên quan đến quốc phòng, an ninh và thiên tai. Đáng chú ý, nội dung giám sát, cảnh báo biến đổi khí hậu và thiên tai được đề nghị bổ sung, nhằm phát huy vai trò của viễn thám trong dự báo, ứng phó với các thách thức môi trường.

Liên quan đến khai thác dữ liệu, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu kết nối, chia sẻ dữ liệu viễn thám với các cơ sở dữ liệu quốc gia khác như đất đai, môi trường, nông nghiệp. Đồng thời, cần rà soát, tinh giản các quy định về báo cáo định kỳ, cung cấp dữ liệu để bảo đảm tính khả thi, tránh phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết. 

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thị Phương Hoa nhấn mạnh, việc hoàn thiện Nghị định không chỉ nhằm lấp đầy khoảng trống pháp lý mà còn tạo nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả khai thác dữ liệu viễn thám, phục vụ thiết thực công tác quản lý, điều hành và phát triển bền vững đất nước trong giai đoạn tới. 

Làm rõ thêm yêu cầu đặt ra, Thứ trưởng cho biết, đây là Nghị định có phạm vi điều chỉnh rộng, bao quát toàn bộ hoạt động viễn thám - lĩnh vực hiện còn thiếu các quy định đồng bộ trong hệ thống pháp luật. Do đó, dự thảo cần được xây dựng theo hướng thống nhất, chặt chẽ, rõ ràng và có tính khả thi cao, đồng thời phải đáp ứng yêu cầu phát triển mới, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và nhu cầu khai thác dữ liệu ngày càng gia tăng.

Trên cơ sở đó, Thứ trưởng Nguyễn Thị Phương Hoa yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện nội dung theo hướng quản lý xuyên suốt toàn bộ quy trình, từ thu thập, xử lý, lưu trữ đến khai thác, sử dụng dữ liệu; đồng thời bảo đảm quản lý hiệu quả hạ tầng kỹ thuật như trạm thu, vệ tinh, phương tiện bay không người lái và thiết bị mặt đất trong một cơ chế thống nhất.