Đầm Vân Long, hay Khu Bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long ở Ninh Bình là một trong những vùng đất ngập nước lớn nhất Đồng bằng Bắc Bộ và là khu Ramsar (khu đất ngập nước được chỉ định có tầm quan trọng quốc tế theo Công ước Ramsar) thứ 9 của Việt Nam.

Hệ động vật nơi đây có 39 loài, 19 họ, 8 bộ thú; trong đó có 12 loài động vật quý hiếm. Khu vực này đạt hai kỷ lục về thiên nhiên của Việt Nam là "Khu Bảo tồn có đàn voọc lớn nhất Việt Nam" và "Khu vực có bức tranh tự nhiên lớn nhất Việt Nam - bức tranh núi mèo cào". Trong ảnh là một cá thể voọc mông trắng quý hiếm, đặc hữu của Vân Long đang ngồi sưởi nắng trên mỏm đá vôi.

Đặc tính của voọc mông trắng là chúng thường đi sâu vào các ngọn núi để kiếm lá ăn, chỉ ra ngoài phơi nắng vào lúc đầu giờ sáng hoặc cuối giờ chiều. Địa điểm phơi nắng, nghỉ ngơi thường gần nơi ngủ, là các vách đá vôi dựng đứng. Đây là những nơi mà loài voọc cho rằng an toàn, chống được các loài thiên địch có thể tấn công chúng như trăn, rắn.

Voọc mông trắng là loài đặc hữu quý hiếm, có tên trong “Sách Đỏ” của Việt Nam và thế giới; cần được bảo vệ. Chúng có tên khoa học là Trachypithecus delacouri, được đặt tên theo nhà điểu học người Mỹ gốc Pháp Jean Théodore Delacour. Đây là một loài linh trưởng cỡ lớn thuộc họ Khỉ Cựu thế giới (Cercopithecidae), bộ Linh Trưởng (Primates), đặc hữu của Việt Nam.

Cách đây hơn 30 năm, nhiều người cho rằng loài voọc này đã tuyệt chủng trên toàn cầu khi dấu vết duy nhất còn sót lại là chiếc tem có hình voọc quần đùi trắng do Bưu chính Việt Nam phát hành năm 1959, được lưu giữ ở Cộng Hòa Liên bang Đức.

Đến nay, theo kết quả điều tra của Hội Bảo vệ Động vật Frankfurt (Đức), voọc mông trắng chỉ còn ở Việt Nam với hơn 300 cá thể, được phân bố tại 18 điểm tách biệt nhau thuộc các tỉnh Ninh Bình, Hà Nam, Hoà Bình, Thanh Hoá, và mới đây được phát hiện thêm tại khu rừng đặc dụng Hương Sơn (huyện Mỹ Đức, TP Hà Nội). Nhưng tập trung nhiều nhất vẫn là ở đầm Vân Long, Ninh Bình, hơn 200 cá thể.

Trọng lượng cơ thể của vọoc trưởng thành từ 8,1 - 9 kg; chiều dài đầu và thân 0,46 - 0,665 m. Trên đỉnh đầu có mào lông màu đen, có vệt lông trắng khá rộng hai bên má kéo dài lên phía trên vành tai. Chân có bộ lông màu đen. Vùng mông có lông màu trắng kéo dài tới tận gốc đuôi và đùi; chân tay dài. Đuôi dài hơn thân, lông đuôi màu đen. Thức ăn chủ yếu là chồi cây, lá và quả cây.

Ở đầm Vân Long, ông Mai Văn Quyền, Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng Hoa Lư-Vân Long thông tin: "Để bảo tồn đa dạng sinh học hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, đơn vị thường xuyên đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện công tác quản lý bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy và bảo vệ đa dạng sinh học, bảo vệ các loài động vật hoang dã trên địa bàn; tăng cường phối hợp tuần tra, kiểm tra, đồng thời thực hiện tốt công tác trồng mới và bảo vệ rừng, bảo vệ các nguồn gen quý hiếm".

Nhờ đó, công tác bảo tồn đa dạng sinh học đã nhận được sự đồng lòng, phối hợp của nhân dân, cấp ủy, chính quyền địa phương. Qua đó, giúp các loài động thực vật được bảo vệ và sống an toàn trong ngôi nhà của mình. Từ một vùng đầm lầy, ngập nước quanh năm không một ai biết đến, hiện nay, đầm Vân Long (Ninh Bình) đã được Ủy ban Danh lục xanh toàn cầu (IUCN) phê duyệt và chứng nhận Danh lục xanh đầu tiên ở Đông Nam Á và trở thành khu du lịch nổi tiếng bậc nhất tại Ninh Bình.

Tùng Đinh - Bảo Thắng - Phạm Huy