Ngày 3/4, Tổng Lãnh sự quán Anh phối hợp Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM tổ chức Hội thảo xây dựng Sổ tay Hướng dẫn Kỹ thuật áp dụng phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).
Sự kiện thu hút hơn 150 đại biểu đến từ TP.HCM, Hà Nội và Đà Nẵng, với sự tham gia của các sở, ngành, đơn vị nghiên cứu quy hoạch, cơ quan quản lý đường sắt đô thị cùng nhiều nhà đầu tư, tư vấn trong và ngoài nước.
TOD - nền tảng tái cấu trúc đô thị trong giai đoạn mới
Hội thảo diễn ra trong bối cảnh TP.HCM đang đẩy mạnh đầu tư hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn, đặc biệt là các tuyến metro. Đồng thời, TP.HCM phải đối mặt với áp lực tăng trưởng đô thị nhanh, hạ tầng quá tải và yêu cầu nâng cao chất lượng sống. Những thách thức này đặt ra nhu cầu cấp thiết về một mô hình phát triển đô thị tích hợp, trong đó TOD được xem là hướng đi trọng tâm.
Các nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 98/2023 của Quốc hội, Nghị quyết 188/2025 và Nghị quyết 38/2025 của HĐND TP.HCM đã tạo hành lang pháp lý thuận lợi để triển khai TOD, cho phép thành phố thí điểm các cơ chế đặc thù về đầu tư, tài chính và quản lý đất đai.
Ông Huỳnh Phạm Tuấn Anh, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM nhấn mạnh TOD không chỉ là giải pháp giao thông mà là trụ cột tái cấu trúc không gian đô thị TP.HCM. Ảnh: PwC.
Trong bối cảnh đó, TOD không còn được nhìn nhận đơn thuần là giải pháp giao thông, mà là một cách tiếp cận toàn diện, gắn kết hạ tầng giao thông với sử dụng đất, phát triển kinh tế và tái thiết đô thị.
Ông Huỳnh Phạm Tuấn Anh, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM cho rằng, TOD là mô hình mới nhưng có sự tương thích cao với định hướng phát triển đô thị của thành phố. Việc xây dựng sổ tay hướng dẫn kỹ thuật không chỉ phục vụ TP.HCM mà còn có thể trở thành tài liệu tham khảo cho các địa phương khác, với điều kiện được điều chỉnh phù hợp theo đặc thù từng nơi.
“Các địa phương có thể vận dụng những kết quả nghiên cứu của chúng tôi trong quá trình phối hợp với GCIEP để từng bước hoàn thiện các cấu trúc trong Sổ tay, cũng như xây dựng các tiêu chí phù hợp với điều kiện địa lý, văn hóa và tập quán của từng địa phương”, ông Tuấn Anh chia sẻ.
Khi dự thảo sổ tay đã đạt đến giai đoạn hoàn thiện ban đầu, hội thảo trở thành diễn đàn trao đổi chuyên sâu về cách chuyển hóa chính sách TOD thành hành động cụ thể. Các nội dung thảo luận tập trung vào việc áp dụng TOD ở nhiều cấp độ, từ quy hoạch mạng lưới, thiết kế hành lang đến phát triển chi tiết khu vực quanh nhà ga.
Một trong những điểm nhấn là yêu cầu tích hợp chặt chẽ giữa quy hoạch sử dụng đất và thiết kế đô thị trong các khu TOD, nhằm hình thành các khu dân cư nén, đa chức năng, thân thiện với người đi bộ và giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.
Song song đó là yêu cầu phối hợp liên ngành giữa các lĩnh vực quy hoạch, xây dựng, giao thông, đất đai và tài chính. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để đảm bảo TOD được triển khai đồng bộ, tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm”.
Các đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của các chiến lược tài chính và cơ chế thu hồi giá trị đất trong việc tạo nguồn lực cho TOD. Đồng thời, các yếu tố như thích ứng biến đổi khí hậu, bình đẳng giới, hòa nhập xã hội cũng cần được lồng ghép ngay từ giai đoạn quy hoạch.
Các tuyến metro của TP.HCM được kỳ vọng trở thành trục phát triển TOD, kéo theo tái cấu trúc không gian đô thị và gia tăng giá trị đất dọc hành lang giao thông. Ảnh: Lê Bình.
Một vấn đề quan trọng khác là đảm bảo sự phù hợp giữa triển khai TOD với hệ thống pháp lý hiện hành. Nếu không có sự đồng bộ này, các hướng dẫn kỹ thuật dù chi tiết đến đâu cũng khó đi vào thực tiễn.
Từ các ý kiến thảo luận, nhiều đại biểu thống nhất rằng TOD không thể chỉ dừng ở các định hướng cấp cao, mà cần các hướng dẫn cụ thể, rõ ràng, có thể áp dụng từng bước trong điều kiện thực tế của địa phương. Sổ tay hướng dẫn kỹ thuật vì vậy được kỳ vọng sẽ trở thành tài liệu tham chiếu quan trọng xuyên suốt các giai đoạn từ quy hoạch, thiết kế, xây dựng đến vận hành.
Gỡ bài toán tài chính, thể chế để TOD khả thi
Bên cạnh câu chuyện kỹ thuật, tính khả thi về tài chính và cơ chế thực hiện là chủ đề xuyên suốt tại hội thảo.
Kinh nghiệm từ tuyến Metro số 1 được nhắc đến như một ví dụ điển hình. Giá trị đất quanh các nhà ga tăng mạnh, nhưng thành phố chưa thu hồi được phần giá trị gia tăng này để tái đầu tư cho hạ tầng. Điều này cho thấy nếu không thiết kế cơ chế tài chính ngay từ đầu, TOD sẽ khó tạo ra nguồn lực bền vững.
Các đại biểu cho rằng, các dự án TOD trong tương lai cần tích hợp cơ chế thu hồi giá trị đất và kế hoạch tài chính ngay từ giai đoạn quy hoạch. Những công cụ như phát triển liên doanh, đấu giá đất, thưởng hệ số sử dụng đất hay thu phí cải thiện hạ tầng được xem là những giải pháp quan trọng.
Phía Vương quốc Anh, thông qua UK Export Finance cũng khẳng định sẵn sàng cung cấp nguồn tài chính lên tới 6,5 tỷ USD cho các dự án hạ tầng xanh tại Việt Nam, bao gồm các dự án TOD theo mô hình đối tác công tư.
Bà Alexandra Smith, Tổng Lãnh sự Anh tại TP.HCM khẳng định khung kỹ thuật rõ ràng sẽ là yếu tố then chốt để thu hút đầu tư và hiện thực hóa các dự án TOD. Ảnh: PwC.
Tuy nhiên, để thu hút được nguồn lực này, yếu tố quyết định vẫn là một khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và có khả năng chia sẻ rủi ro giữa nhà nước và doanh nghiệp.
Một vấn đề khác được nhiều đại biểu đề cập là nhu cầu thành lập một cơ quan chuyên trách về TOD. Với đặc thù liên quan đến nhiều lĩnh vực, TOD đòi hỏi một đầu mối đủ thẩm quyền để điều phối, tích hợp các quyết định về quy hoạch, tài chính và quản lý đất đai.
Từ phía doanh nghiệp, các nhà phát triển bày tỏ sự quan tâm lớn đến TOD, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu về sự rõ ràng trong tiếp cận đất đai, quyền phát triển trên và dưới nhà ga, thời gian phê duyệt dự án và cơ chế chia sẻ rủi ro.
Trong bối cảnh còn nhiều thách thức, phương án triển khai các dự án thí điểm được xem là giải pháp khả thi. Các khu vực như Thủ Thiêm, Bến Thành hay các depot tại Suối Tiên, Tân Kiên đang được quy hoạch có thể trở thành những “bài kiểm tra” thực tế cho TOD.
Cách tiếp cận “vừa làm vừa hoàn thiện” được nhiều đại biểu đồng thuận, nhằm từng bước hoàn chỉnh khung pháp lý, nâng cao năng lực thể chế và chứng minh tính khả thi về tài chính.
Hội thảo cũng nằm trong khuôn khổ hợp tác giữa Việt Nam và Vương quốc Anh về phát triển đô thị bền vững. Thông qua các chương trình như GCIEP, phía Anh đã hỗ trợ TP.HCM xây dựng các nghị quyết liên quan đến TOD, đồng thời đánh giá tiềm năng phát triển dọc các tuyến metro.
Phát biểu tại hội thảo, bà Alexandra Smith, Tổng Lãnh sự Anh tại TP.HCM nhấn mạnh vai trò của sổ tay hướng dẫn kỹ thuật như một “cầu nối” giúp đưa các định hướng chính sách về TOD đi vào thực tiễn. Theo bà, khi các tiêu chuẩn và quy trình được thiết lập rõ ràng, đây sẽ là nền tảng quan trọng để thu hút sự tham gia của khu vực tư nhân và thúc đẩy các dự án TOD theo hướng thương mại.
“Tài liệu này không chỉ hỗ trợ quy hoạch mạng lưới TOD mà còn định hình cách tổ chức không gian quanh các nhà ga, bảo đảm sự gắn kết giữa giao thông, sử dụng đất, thiết kế đô thị và các yếu tố môi trường”, bà Alexandra Smith bày tỏ.
Từ góc nhìn quốc tế, các chuyên gia cũng chia sẻ nhiều kinh nghiệm triển khai TOD tại các đô thị lớn, trong đó đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu tích hợp ngay từ đầu giữa quy hoạch giao thông và quy hoạch sử dụng đất, cùng với vai trò điều phối thống nhất của bộ máy quản lý.
Dù vậy, các đại biểu đều thống nhất rằng không thể áp dụng một mô hình TOD chung cho mọi đô thị. Hiệu quả triển khai phụ thuộc vào khả năng điều chỉnh linh hoạt theo điều kiện cụ thể của từng địa phương, từ đặc điểm không gian đô thị đến khung pháp lý hiện hành.
Các chuyên gia trao đổi thẳng thắn về “điểm nghẽn” thể chế, tài chính và cách triển khai TOD trong điều kiện thực tế tại TP.HCM. Ảnh: PwC.
Từ các thảo luận, một số định hướng lớn được đặt ra như chuyển từ nguyên tắc sang thực hành với các công cụ cụ thể, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao tính minh bạch để hỗ trợ đầu tư, đồng thời chú trọng đào tạo và chia sẻ tri thức.
Trong bối cảnh thành phố tiếp tục mở rộng mạng lưới giao thông công cộng, việc xây dựng các hướng dẫn kỹ thuật rõ ràng, phù hợp thực tiễn, cùng với sự hỗ trợ quốc tế và cơ chế linh hoạt, sẽ đóng vai trò then chốt để hiện thực hóa mô hình đô thị tích hợp, bền vững và đáng sống trong tương lai.
