Thúc đẩy sinh kế lâm sản ngoài gỗ gắn bảo tồn và phát triển bền vững

Ngày 7/2, tại Trung tâm Khởi nghiệp Sáng tạo TP.HCM, Viện Công nghệ Tiên Tiến (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) tổ chức hội thảo quốc gia dành cho cộng đồng và các doanh nghiệp dựa vào lâm sản ngoài gỗ, hướng đến nâng cao vai trò của người dân trong phát triển sinh kế bền vững gắn với bảo tồn đa dạng sinh học.

Sự kiện thu hút hơn 100 đại biểu đến từ các bộ, ngành trung ương, địa phương, tổ chức xã hội, đơn vị hỗ trợ kỹ thuật và các doanh nghiệp cộng đồng (CBNEs), cùng trao đổi về hướng đi sinh kế bền vững gắn với bảo tồn đa dạng sinh học.

Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi giá trị lâm sản bền vững

Ông Lưu Tiến Đạt, Phó Trưởng phòng Khoa học công nghệ và Hợp tác quốc tế, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, dự án “Phát triển tài nguyên lâm sản ngoài gỗ bền vững thông qua cải thiện sinh kế địa phương và liên kết thị trường cho các doanh nghiệp cộng đồng” (gọi là dự án AfoCo) được triển khai trong giai đoạn tháng 11/2021 đến tháng 12/2026, với tổng ngân sách 8,5 triệu USD, trong đó 6,5 triệu USD từ Quỹ Hợp tác ASEAN - Hàn Quốc. Dự án có sự tham gia của bốn quốc gia gồm Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam.

Mục tiêu trọng tâm là xây dựng hệ thống quản lý cháy rừng tổng hợp thông qua việc ứng dụng công nghệ phát hiện sớm, tăng cường trang thiết bị chữa cháy và huy động sự tham gia của cộng đồng. Đồng thời, phục hồi diện tích rừng bị suy thoái, nâng cao sinh kế địa phương và thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa trong lĩnh vực lâm nghiệp cộng đồng.

Sau hơn ba năm triển khai, dự án đã từng bước hoàn thiện hạ tầng và thiết bị phục vụ phòng cháy, chữa cháy rừng như tháp quan sát, trung tâm điều hành, xe chuyên dụng và hệ thống bơm nước; triển khai phục hồi, trồng mới và quản lý khoảng 80 ha rừng tại các quốc gia tham gia. Song song đó, các mô hình nông - lâm kết hợp cũng được phát triển nhằm cải thiện sinh kế và giảm thiểu nguy cơ cháy rừng do tác động của con người.

Trong lĩnh vực lâm sản ngoài gỗ, dự án tập trung nâng cao năng lực cho doanh nghiệp cộng đồng thông qua đào tạo quản trị, marketing, tiêu chuẩn chất lượng, thương mại điện tử, nghiên cứu thị trường và xây dựng kế hoạch kinh doanh. Hoạt động tham quan mô hình trong và ngoài nước, chuyển giao công nghệ chế biến, tổ chức phiên chợ xanh và kết nối hệ thống phân phối cũng góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Kết quả bước đầu cho thấy 15 doanh nghiệp tiềm năng tại nhiều địa phương đã được hỗ trợ nâng cấp theo hướng cải thiện sinh kế, năng suất và năng lực quản trị. Trong đó, có 12-15 doanh nghiệp tham gia thị trường rõ nét hơn, tăng doanh thu, tiết kiệm chi phí và mở rộng quan hệ đối tác. Đồng thời, hệ thống quản lý tài nguyên và thực hành khai thác lâm sản ngoài gỗ cũng được cải thiện, giúp cộng đồng nâng cao khả năng tiếp cận tài nguyên rừng và phát triển kinh doanh bền vững.

Ông Lưu Tiến Đạt nhấn mạnh, việc duy trì giám sát, đánh giá thường niên và chia sẻ bài học kinh nghiệm là yếu tố quan trọng để nhân rộng mô hình, qua đó góp phần gắn kết mục tiêu bảo vệ rừng với phát triển sinh kế cộng đồng trong dài hạn.

Theo PGS.TS Lưu Hồng Trường, Phó Viện trưởng Viện Công nghệ Tiên Tiến, quá trình triển khai những năm qua ghi nhận sự phối hợp của nhiều viện nghiên cứu, trường đại học, cùng sự tham gia tích cực của sinh viên và các nhóm cộng đồng địa phương. Từ những việc nhỏ như thiết kế logo, xây dựng nhãn hàng đến hoàn thiện sản phẩm, từng bước đi đều tạo thêm động lực cho cộng đồng gắn bó với mô hình sinh kế xanh.

Đại diện Viện Công nghệ Tiên Tiến cho biết, phát triển sinh kế cộng đồng là quá trình dài, đòi hỏi sự đồng hành bền bỉ của nhiều bên liên quan. Sau giai đoạn tổng kết vừa qua, dự án tiếp tục nhận được nguồn tài trợ mới từ Đức và đang bước sang giai đoạn 3, với kỳ vọng mở rộng hỗ trợ, củng cố các mô hình đã thành công và tạo điều kiện cho những nhóm cộng đồng còn non trẻ.

Mở rộng cơ hội sinh kế bền vững từ lâm sản ngoài gỗ

PGS.TS Lưu Hồng Trường nhấn mạnh, tăng cường kết nối giữa các doanh nghiệp cộng đồng đã vận hành hiệu quả với những nhóm mới khởi đầu hoặc còn gặp khó khăn. Việc chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, quản trị tài chính, kỹ thuật chế biến hay tổ chức thị trường được xem là chìa khóa giúp lan tỏa mô hình sinh kế bền vững trên nền tảng lâm sản ngoài gỗ.

"Sự tham gia của doanh nghiệp tại các đô thị lớn như TP.HCM, Hà Nội được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn lực thị trường, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm và nâng cao giá trị chuỗi cung ứng. Đây cũng là yếu tố quan trọng để các mô hình cộng đồng không chỉ dừng ở quy mô thử nghiệm mà có thể phát triển ổn định, mang lại thu nhập lâu dài cho người dân địa phương", PGS.TS Lưu Hồng Trường nhấn mạnh, và cho rằng, cần tiếp tục duy trì tinh thần chủ động, kiên trì đổi mới và mạnh dạn tham gia các hoạt động của chương trình trong thời gian tới. Khi những mô hình thành công được lan tỏa, không chỉ tạo động lực cho các nhóm mới mà còn góp phần giảm áp lực lên tài nguyên rừng, hướng tới phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững.

Bà Trịnh Thị Mỹ Dung, đại diện Ban tổ chức cho biết, phát triển sinh kế ổn định từ lâm sản ngoài gỗ là giải pháp quan trọng giúp giảm áp lực lên tài nguyên rừng. Khi đời sống người dân được bảo đảm, công tác bảo tồn đa dạng sinh học sẽ có nền tảng bền vững hơn.

Trong khuôn khổ hội thảo, dự án mới giai đoạn 2025-2028 về bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện sinh kế cho cộng đồng sống quanh rừng đặc dụng, rừng phòng hộ được công bố khởi động. Chương trình được triển khai tại 5 khu vực thuộc 4 tỉnh: Khánh Hòa, Lâm Đồng, Gia Lai và An Giang, tập trung vào các cộng đồng vùng đệm rừng.