Những bước tiến của thị trường trái phiếu xanh
Trái phiếu xanh được coi là một trong những công cụ quan trọng để phát triển nguồn vốn xanh phục vụ chuyển đổi xanh, tăng trưởng xanh trên cả nước.
Tại Việt Nam, thị trường trái phiếu xanh hình thành từ năm 2016 với việc TPHCM phát hành 3.000 tỷ đồng trái phiếu chính quyền địa phương kỳ hạn 15 năm để huy động vốn cho các dự án thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương, trong đó có 11 dự án mang tính chất bảo vệ môi trường. Cũng thời điểm này, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu phát hành 500 tỷ đồng trái phiếu kỳ hạn 5 năm huy động vốn cho các dự án thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương, trong đó có 1 dự án mang tính chất bảo vệ môi trường.
Tuy nhiên, các trái phiếu phát hành tại thời điểm chỉ đáp ứng mục đích sử dụng vốn là cho các dự án đầu tư mang lại lợi ích cho môi trường, là nguyên tắc quan trọng nhất đối với trái phiếu xanh, chưa đáp ứng đầy đủ nguyên tắc về trái phiếu xanh theo thông lệ quốc tế.
Trái phiếu xanh sẽ góp phần khơi thông nguồn vốn xanh. Ảnh: European Commission.
Đến năm 2020, thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam mới phát triển mạnh mẽ khi các doanh nghiệp lớn như Vingroup, Vinamilk và các tổ chức tài chính quốc tế bắt đầu phát hành trái phiếu xanh với giá trị lớn. Tổng giá trị trái phiếu xanh phát hành trong năm này được ước tính khoảng 2.000 tỷ đồng. Tháng 7/2022, Công ty Tài chính Cổ phần Điện lực đã phát hành hơn 1.700 tỷ đồng trái phiếu xanh. Đây là lần đầu thị trường Việt Nam ghi nhận một tổ chức phát hành trái phiếu xanh dựa trên Nguyên tắc do Hiệp hội Thị trường vốn quốc tế (ICMA)...
Thực tế thời gian qua cho thấy, cơ cấu phát hành trái phiếu xanh đã có sự chuyển dịch tích cực, từ tập trung ở khối tài chính – ngân hàng sang sự tham gia ngày càng rõ nét của các doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, thủy sản bền vững và hạ tầng. Điều này phản ánh xu hướng “xanh hóa” đang lan tỏa trong cộng đồng doanh nghiệp và thể hiện cam kết của Việt Nam đối với phát triển bền vững.
Theo Fiin Ratings, năm 2024, thị trường trái phiếu xanh ghi nhận mức phát hành gần 6,9 nghìn tỷ đồng (khoảng 295 triệu USD), chiếm khoảng 1,5 % tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp mới. Tốc độ tăng trưởng ấn tượng 171% vào năm 2024 đã làm nổi bật tiềm năng to lớn của thị trường trái phiếu xanh, bền vững.
Cần cú hích chính sách để thị trường bứt phá
Những năm gần đây, trái phiếu xanh của Việt Năm đang tăng trưởng nhanh. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Quy mô thị trường còn khiêm tốn so với các nước trong khu vực như Thái Lan, Malaysia và Philippines.
Đối với lĩnh vực nông nghiệp, tại Diễn đàn khu vực “Trái phiếu xanh huy động tài chính cho nông nghiệp bền vững và an ninh năng lượng tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương”, ông Beau Damen – Chuyên gia về Tài nguyên thiên nhiên, Văn phòng khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của FAO cho biết, trái phiếu xanh trở thành một phương tiện tiềm năng để hỗ trợ các sáng kiến nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, trên thực tế nguồn tài chính này có rất ít. Nhiều doanh nghiệp chưa thể tiếp cận nguồn vốn, đặc biệt là các nông hộ nhỏ, những người chủ yếu sản xuất cung cấp cho thị trường cá nhân, những đối tượng dễ ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu trong sản xuất.
Ông Nguyễn Tùng Anh, Trưởng bộ phận Tài chính bền vững của FiinRatings cho rằng, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển trái phiếu xanh. Thứ nhất là sự quan tâm của của các nhà đầu tư đang ngày càng tăng. Thứ hai, Việt Nam đã có sổ tay về trái phiếu xanh bền vững do Ủy ban chứng Nhà nước ban hành. Bên cạnh đó, việc phát triển trái phiếu xanh cũng là cơ hội để kết nối giữa các doanh nghiệp tư nhân và 22 nghìn hợp tác xã nông nghiệp tạo cơ hội tốt để huy động nguồn tài chính bền vững lớn. Song song với đó là phát triển cây trồng bền vững, đảm bảo tăng trưởng từ 20-30% thu nhập cho nông dân.
Vấn đề đặt ra là cần sớm có những cú hích chính sách nhằm tháo gỡ rào cản, hoàn thiện hành lang pháp lý, qua đó khai thông dòng vốn xanh, phục vụ hiệu quả mục tiêu phát triển bền vững và hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050.
Nhiều ý kiến cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là việc chưa có bộ tiêu chí phân loại xanh và hệ thống phân loại tài chính xanh chính thức, gây khó khăn trong việc xác định, chuẩn hóa sản phẩm và đánh giá dự án theo tiêu chuẩn ESG.
Trong khi chờ "cú hích" từ chính sách, ông Nguyễn Văn Nam, Giám đốc điều hành Khối Thông tin doanh nghiệp của Fiin Group cho rằng các ngân hàng, doanh nghiệp Việt Nam nên chủ động mở rộng phát hành và đầu tư vào các công cụ xanh gắn với khung quản trị rủi ro và báo cáo tác động, xác định đây là lợi thế cạnh tranh dài hạn. Tùy vào đặc thù ngành nghề kinh doanh và dự án đầu tư, doanh nghiệp có thể lựa chọn công cụ tài chính bền vững phù hợp nhất và có lợi nhất cho doanh nghiệp.
5 lợi ích khi phát hành trái phiếu xanh
Ông Nguyễn Văn Nam, Giám đốc điều hành Khối Thông tin doanh nghiệp của Fiin Group chia sẻ 5 lợi ích khi phát hành trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững:
Thứ nhất là lãi suất thấp hợp lý và thường cố định.
Thứ hai là ưu thế về kỳ hạn dài (5–20 năm), so với trái phiếu thường (3 năm), đáp ứng nhu cầu đầu tư hạ tầng dài hạn, được cấu trúc trả nợ phù hợp với dòng tiền dự án.
Thứ ba là gia tăng niềm tin của nhà đầu tư vì được bảo lãnh bởi các tổ chức quốc tế uy tín kết hợp với xếp hạng tín nhiệm nội địa, được mua bởi các nhà đầu tư định chế thay vì cá nhân.
Thứ tư là tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế, qua đó tăng sự minh bạch, hạn chế rủi ro "rửa xanh".
Thứ năm là thúc đẩy đầu tư bền vững vì gắn với dự án môi trường rõ ràng của doanh nghiệp, phù hợp với chiến lược chuyển đổi xanh, bền vững của doanh nghiệp.
