Sửa Luật Tài nguyên và Môi trường biển và hải đảo: Không để 'quản chặt' mà mở đường ra biển lớn

Sau gần một thập niên triển khai Nghị quyết 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, thực thi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, nhiều cơ hội mới đã hình thành nhưng cũng xuất hiện không ít thách thức về xung đột không gian sử dụng biển, hạn chế trong cơ chế giao biển và yêu cầu chuyển đổi sang mô hình kinh tế biển xanh.

Loạt bài “Phát triển bền vững kinh tế biển” ghi nhận những chuyển động  tại các địa phương ven biển, góc nhìn từ chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế nhằm nhận diện cơ hội, thách thức cũng như các “điểm nghẽn” thể chế trong hành trình đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển.

Sau gần một thập niên thực thi, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo 2015 đã tạo nền tảng cho quản lý tổng hợp tài nguyên biển. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, nhiều “điểm nghẽn” về quy hoạch không gian biển, thủ tục đầu tư, cơ chế giao khu vực biển và khai thác nguồn lực đang đặt ra đòi hỏi phải có bước cải cách mạnh mẽ hơn.

Phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường trao đổi với ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) xung quanh định hướng sửa đổi luật nhằm tạo dư địa phát triển mới cho kinh tế biển.

Thưa ông, sau gần 10 năm thực thi, đâu là những “điểm nghẽn” lớn nhất khiến Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo cần được sửa đổi toàn diện?

- Qua tổng kết thi hành Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2015, chúng tôi nhận thấy nhiều quy định đã phát huy hiệu quả trong quản lý tổng hợp tài nguyên, bảo vệ môi trường biển và hải đảo. Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao hơn, mạnh hơn từ kinh tế biển, nhiều điểm nghẽn thể chế đã bộc lộ rõ.

Trước hết là thiếu những cơ chế, chính sách đủ mạnh để khơi thông nguồn lực biển và mở rộng không gian phát triển hướng biển. Quy định về quản lý, sử dụng không gian biển hiện vẫn chưa đầy đủ; quyền của tổ chức, cá nhân được giao khu vực biển còn hạn chế, chưa tạo động lực thu hút nhà đầu tư.

Một bất cập khác là thủ tục hành chính còn phân tán, chồng chéo. Để triển khai một dự án trên biển, doanh nghiệp phải qua nhiều cơ quan, nhiều cấp thẩm quyền khác nhau. Điều này làm tăng chi phí tuân thủ, kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư và làm giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư biển.

Bên cạnh đó, các nội dung về khoa học-công nghệ biển, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu biển vẫn chưa thực sự trở thành động lực phát triển. Đây là những vấn đề cần được tháo gỡ trong lần sửa đổi luật này.

Giải quyết xung đột không gian biển thông qua quy hoạch

Một trong những nội dung được quan tâm nhất hiện nay là quy hoạch không gian biển. Dự thảo sửa đổi luật sẽ tiếp cận vấn đề này theo hướng nào để vừa giải quyết xung đột không gian, vừa tạo dư địa phát triển mới?

- Tinh thần xuyên suốt của lần sửa đổi này là chuyển mạnh từ tư duy quản lý đơn ngành sang quản trị tổng hợp không gian biển.

Chúng tôi định hướng bổ sung các quy định mang tính khung, tạo nền tảng pháp lý thống nhất cho quản lý không gian biển quốc gia. Trong đó, quy hoạch không gian biển sẽ trở thành công cụ trung tâm để phân bổ, điều tiết và kiểm soát các hoạt động khai thác, sử dụng biển.

Không gian biển hiện nay đang chịu áp lực rất lớn từ nhiều ngành cùng phát triển như năng lượng tái tạo ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, logistics, cảng biển, du lịch biển, bảo tồn sinh thái… Nếu thiếu cơ chế điều phối tổng thể sẽ rất dễ xảy ra chồng lấn, xung đột lợi ích và lãng phí tài nguyên.

Do đó, sửa đổi luật lần này sẽ tập trung giải quyết bài toán xung đột không gian thông qua quy hoạch. Những khu vực ưu tiên cho phát triển kinh tế, bảo tồn sinh thái, quốc phòng-an ninh hay các hành lang bảo vệ bờ biển sẽ được xác định rõ ràng hơn trên nền tảng dữ liệu số và công cụ quản lý hiện đại.

Điểm mới quan trọng là quy hoạch không gian biển không chỉ nhằm “quản cho chặt”, mà còn để mở ra không gian tăng trưởng mới, giúp khai thác hiệu quả hơn các giá trị của biển phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.

Nhiều ý kiến cho rằng, nếu không đổi mới cơ chế giao biển thì rất khó tạo đột phá cho kinh tế biển. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

- Đúng vậy. Một trong những nội dung trọng tâm của sửa đổi luật lần này là đổi mới mạnh mẽ cơ chế giao, cho thuê khu vực biển theo hướng minh bạch, ổn định và tạo thuận lợi hơn cho nhà đầu tư.

Hiện nay, quyền của tổ chức, cá nhân được giao khu vực biển còn khá hạn chế. Trong khi đó, nhiều dự án lớn như điện gió ngoài khơi, hạ tầng biển, nuôi biển công nghệ cao hay logistics biển đều cần không gian đầu tư dài hạn, ổn định và có tính dự báo cao.

Chúng tôi đang nghiên cứu hoàn thiện cơ chế giao, cho thuê khu vực biển gắn với đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển; đồng thời thiết lập cơ chế xử lý chồng lấn, xung đột trong sử dụng không gian biển.

Tinh thần là Nhà nước vẫn giữ vai trò chủ sở hữu tài nguyên biển, nhưng phải tạo lập được hành lang pháp lý đủ thông thoáng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn. Luật mới sẽ hướng tới giảm mạnh cơ chế “xin-cho”, tăng tính công khai, minh bạch và bảo đảm quyền tiếp cận tài nguyên biển bình đẳng hơn.

Đặc biệt, cải cách thủ tục hành chính sẽ được đẩy mạnh theo hướng từ nhiều đầu mối sang một đầu mối giải quyết. Dự kiến có thể giảm ít nhất từ 2-3 thủ tục đối với một dự án đầu tư trên biển.

Điều phối liên vùng là yêu cầu bắt buộc trong quản trị biển hiện đại

Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và quy mô quản lý biển của các địa phương ngày càng lớn, cơ chế điều phối liên vùng sẽ được thiết kế ra sao?

- Điều phối liên tỉnh, liên vùng sẽ là yêu cầu bắt buộc trong quản trị biển hiện đại. Bởi các vấn đề về môi trường biển, vùng bờ, hạ tầng biển hay các dự án quy mô lớn đều không dừng ở ranh giới hành chính.

Chúng tôi định hướng xây dựng cơ chế điều phối dựa trên ba nền tảng chính: công cụ pháp lý về không gian biển, hệ thống dữ liệu biển quốc gia và cơ chế phối hợp liên ngành, liên địa phương.

Trong đó, dữ liệu biển sẽ đóng vai trò rất quan trọng. Khi xây dựng được hệ thống dữ liệu biển thống nhất, kết nối liên thông từ Trung ương đến địa phương, công tác giám sát, cảnh báo, điều phối và ra quyết định sẽ minh bạch, kịp thời và hiệu quả hơn rất nhiều.

Đây cũng là nền tảng để tiến tới quản trị biển số, quản lý biển theo thời gian thực thay vì phương thức thủ công, phân tán như trước đây.

Có thể hiểu rằng, sửa đổi luật lần này không chỉ nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước, mà còn mở ra không gian phát triển mới cho kinh tế biển?

- Đúng như vậy. Tinh thần sửa đổi luật lần này là kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Chúng tôi mong muốn luật mới sẽ thực sự trở thành động lực để khơi thông nguồn lực biển, hình thành các ngành kinh tế biển hiện đại, các tập đoàn mạnh vươn ra biển và thúc đẩy kinh tế biển xanh phát triển nhanh, bền vững.

Quan điểm xuyên suốt là dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”; thay vào đó là quản lý bằng quy hoạch, dữ liệu số, công nghệ hiện đại và các công cụ pháp lý minh bạch.

Khi thể chế được tháo gỡ, không gian biển được quy hoạch khoa học và cơ chế giao biển được đổi mới thực chất, biển sẽ không chỉ là không gian sinh tồn mà còn trở thành không gian tăng trưởng chiến lược của đất nước trong giai đoạn phát triển mới.

Trân trọng cảm ơn ông!

Từ ngày 4-6/6/2026 tại phường Cửa Lò (Nghệ An), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Chuỗi sự kiện truyền thông hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (05/6), Ngày Đại dương thế giới (08/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026.

1. Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu - Từ chính sách đến hành động

- Thời gian: 8h00 ngày 5/6/2026

- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

- Tham dự trực tuyến: ID: 942 6837 3034. Mật mã: KH0605.

2. Hội thảo Quốc gia “Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững”

- Thời gian: 14h00 ngày 5/6/2026

- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

- Tham dự trực tuyến: ID: 934 2999 5099. Mật mã: HT0506.

3. Chương trình nghệ thuật “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”

- Thời gian: 20h00 ngày 5/6/2026

- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

4. Lễ Phát động Quốc gia hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới, Ngày Đại dương thế giới, Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026; Phát động phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp”

- Thời gian: 6h00 ngày 6/6/2026 

- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

5. Triển lãm Kinh tế Biển xanh - Nông nghiệp và Môi trường bền vững

- Thời gian: Từ ngày 4-6/6/2026

- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.