Trong hai ngày 11-12/12, tại phường Hưng Lợi (TP Cần Thơ), Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ phối hợp Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) cùng Coca-Cola tổ chức lớp tập huấn về mô hình nuôi trồng thủy sản tuần hoàn (RAS-IMTA) và khảo sát thực tế tại các hộ nuôi tham gia dự án.
Chương trình nằm trong khuôn khổ Dự án “Tăng cường khả năng phục hồi vùng ven biển ĐBSCL thông qua khôi phục rừng ngập mặn và các giải pháp kết hợp dựa vào thiên nhiên”, do Quỹ Coca-Cola tài trợ, triển khai giai đoạn 2024–2026 với tổng kinh phí 1 triệu USD.
Tiến sĩ Nguyễn Thanh Phong, đại diện IUCN phát biểu tại buổi tập huấn. Ảnh: Trọng Linh.
Nuôi trồng thủy sản theo hướng tuần hoàn
Theo IUCN, mô hình RAS–IMTA giúp tiết kiệm tài nguyên nước, cải thiện chất lượng môi trường, giảm áp lực lên hệ sinh thái ven biển, đồng thời nâng cao tính bền vững trong sản xuất thủy sản. Hiện dự án đang được thí điểm tại 45 hộ nuôi tôm ở Bạc Liêu và Sóc Trăng, gắn với mục tiêu khôi phục 18 ha rừng ngập mặn và hỗ trợ trực tiếp khoảng 500 nông dân vùng ven biển.
Thực tế cho thấy, mô hình đã được thử nghiệm thành công tại tỉnh Cà Mau và TP Cần Thơ, mang lại hiệu quả rõ rệt cho người dân nuôi trồng thủy sản. Ảnh: Trọng Linh.
Tại lớp tập huấn, các nhà nghiên cứu cảnh báo, khu vực ven biển Sóc Trăng và Bạc Liêu, nơi từng là vùng nuôi tôm thâm canh với cao độ trung bình chỉ khoảng 0,5 m so với mực nước biển, đã và đang đối mặt với tình trạng xói lở nghiêm trọng, tốc độ mất rừng có nơi lên đến 20 m mỗi năm.
Bên cạnh đó, rừng ngập mặn bị thu hẹp, đất ven biển sụt lún nhanh gấp 5 lần tốc độ trung bình của mực nước biển dâng toàn cầu, do khai thác nước ngầm kết hợp với hạn mặn và nắng nóng cực đoan. Trước thực trạng này, mô hình nuôi trồng thủy sản tuần hoàn được đánh giá là giải pháp phù hợp, góp phần mở rộng diện tích rừng ngập mặn bên trong đê biển, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho người dân.
Mô hình được triển khai thông qua việc kết hợp khôi phục rừng ngập mặn với sử dụng tài nguyên bền vững, bao gồm nuôi tôm theo công nghệ tuần hoàn nước (RAS) và nuôi ghép đa loài (IMTA), giúp tiết kiệm nước, giảm chi phí sản xuất và hạn chế tác động đến môi trường.
Diện tích rừng ngập mặn được khôi phục đáng kể. Ảnh: Trọng Linh.
Tiến sĩ Nguyễn Thanh Phong, đại diện IUCN, cho biết: “Chúng tôi đưa ra giải pháp dựa vào thiên nhiên, kết hợp giữa trồng rừng ngập mặn với công nghệ nuôi thủy sản tuần hoàn RAS và nuôi ghép đa loài IMTA. Mô hình này giúp cải thiện chất lượng nước, giảm khai thác tài nguyên, tối ưu hóa sản xuất và bảo vệ môi trường bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt”.
Thử nghiệm thành công mô hình nuôi tôm - cua kết hợp khôi phục rừng ngập mặn
Thực tế cho thấy, mô hình đã được thử nghiệm thành công tại tỉnh Cà Mau, mang lại hiệu quả rõ rệt cho người dân nuôi trồng thủy sản.
Bà Đặng Thị Loan, nông dân xã Vĩnh Hậu (Cà Mau), cho biết gia đình hiện có hơn 1,5 ha tham gia mô hình nuôi tôm - cua kết hợp khôi phục rừng ngập mặn. Trước đây, hoạt động nuôi trồng gặp nhiều khó khăn do tác động của biến đổi khí hậu, môi trường và nguồn nước, khiến thời gian nuôi cua kéo dài từ 5–6 tháng, thay vì khoảng 4 tháng như trước.
“Từ khi tham gia dự án của IUCN, tôi thấy tôm cua phát triển tốt hơn, tỷ lệ thành công tăng rõ rệt. Trước đây, do chưa hiểu hết vai trò của rừng, gia đình tôi thường chặt bán củi. Khi khôi phục rừng, tôi nhận thấy tán rừng vừa bảo vệ đê, vừa là nơi trú ngụ, ẩn nấp của tôm cua, giúp hạn chế thất thoát đáng kể”, bà Loan chia sẻ.
Bà Đặng Thị Loan, nông dân xã Vĩnh Hậu và phía đại diện IUCN. Ảnh: Trọng Linh.
Ngoài nuôi tôm cua dưới tán rừng, bà Loan còn được dự án hỗ trợ và hướng dẫn mô hình nuôi cua trong hộp nhựa, bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Bên cạnh đó, bà còn thu mua cua từ các hộ khác để vỗ béo cua gạch, tạo thêm nguồn thu nhập.
Ông Phạm Văn Sĩ, đại diện hộ nuôi chia sẻ kinh nghiệp với Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế cùng đoàn khảo sát. Ảnh: Trọng Linh.
Chia sẻ về hiệu quả kinh tế, ông Phạm Văn Sĩ, một hộ tham gia dự án, cho biết sau hai vụ nuôi, năng suất đạt khoảng 1 tấn/ha, tôm đạt cỡ 90 con/kg, giá bán 100.000 đồng/kg, chi phí khoảng 50.000 đồng/kg. Nhờ đó, mỗi ha mang lại lợi nhuận hơn 50 triệu đồng; với 2 ha, sau hai vụ nuôi, gia đình ông lãi trên 200 triệu đồng.
Đánh giá về mô hình, TS. Nguyễn Nhứt, Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản II, nhận định: “Mô hình RAS-IMTA kết hợp khôi phục rừng ngập mặn là hướng đi phù hợp với điều kiện vùng ven biển ĐBSCL hiện nay. Việc tận dụng hệ sinh thái rừng ngập mặn giúp ổn định môi trường nước, giảm rủi ro dịch bệnh, trong khi công nghệ tuần hoàn và nuôi ghép đa loài góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. Nếu được nhân rộng, mô hình này sẽ đóng vai trò quan trọng trong phát triển thủy sản bền vững".
