“Lối sống xanh” vượt khỏi cổng trường
Thay vì trà sữa hay những món đồ xa xỉ, “gia tài” của nhiều học sinh trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Hải Phòng) là hàng nghìn vỏ chai nhựa và những tấm chứng chỉ tín chỉ carbon. Từ những người còn e ngại việc nhặt rác, các em đã trở thành những “đại sứ xanh”, đưa ngôi trường công lập thành phố Cảng tiến đến giải thưởng danh giá Trường học sinh thái ASEAN năm 2025.
Em Tạ Thanh Hương, học sinh lớp 12A8, trường THPT Mạc Đĩnh Chi cùng các bạn thu gom chai nhựa. Ảnh: Đinh Mười.
Tại một góc sân trường THPT Mạc Đĩnh Chi (TP Hải Phòng), Đặng Thùy Linh (lớp 11B9) cẩn thận bỏ chiếc chai nhựa vừa nhặt được vào cỗ máy của hãng SPARKLO tích hợp phần mềm VNNETZERO trên điện thoại. Chỉ vài giây sau, màn hình hiện lên dòng chữ xác nhận số điểm thưởng và tín chỉ carbon vừa được tích lũy. “Gia tài” của cô nữ sinh lớp 11 hiện đã lên tới 295 vỏ chai nhựa, một con số không tưởng đối với những ai từng coi rác là thứ cần tránh xa.
“Lúc đầu em cũng không có ý định tham gia đâu, nhưng càng nhặt càng thấy vui. Bây giờ đi học trên đường, thấy cái chai nào là em phải dừng lại, ngắm nghía rồi nhặt bằng được mới thôi”, Linh cười bảo.
Linh chỉ là một trong số gần 1.900 học sinh của ngôi trường này đang âm thầm tạo nên một cuộc cách mạng xanh. Đây không còn là một phong trào nhất thời, mà là lộ trình bài bản để trường THPT Mạc Đĩnh Chi lan tỏa những giá trị tốt đẹp và chinh phục giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN năm 2025.
Nếu Thùy Linh tìm thấy niềm vui trong việc dọn sạch đường phố, thì Tạ Thanh Hương (lớp 12A8) lại bắt đầu hành trình từ một sự ám ảnh. Hương hiện là chủ nhiệm Câu lạc bộ Sách và Hành động của trường, đồng thời là “kỷ lục gia” với hơn 1.200 vỏ chai nhựa thu gom được.
Học sinh trường THPT Mạc Đĩnh Chi đã quen thuộc với chiếc máy VN-Zero, nhiều em bày tỏ hào hứng mỗi khi có chiếc chai nhựa được bỏ vào. Ảnh: Hoàng Phong.
Hương nhớ lại khoảnh khắc thay đổi tư duy của mình: “Em từng xem một đoạn video trên mạng về một chú rùa biển bị ăn phải rác thải nhựa. Nhìn chú đau đớn, em nhận ra một hành động nhỏ của mình cũng có thể tàn phá cuộc sống của sinh vật khác. Từ đó, em quyết tâm phải làm điều gì đó thực tế hơn”.
Hương không làm một mình. Em cùng các bạn trong câu lạc bộ tổ chức các buổi thu gom rác nhựa quanh khu vực trường học và khu dân cư. Những chiếc chai nhựa vốn bị vứt lăn lóc ở các bãi rác tự phát nay được gom lại, làm sạch và “nhập” vào hệ thống quản lý rác thải của nhà trường. Việc tích điểm và đổi lấy chứng chỉ tín chỉ carbon đã tạo ra một “luồng sinh khí” mới, biến việc bảo vệ môi trường thành một cuộc thi đua đầy hào hứng.
“Khó nhất là thay đổi định kiến của các bạn. Nhiều bạn thấy việc phân loại rác hay dùng sản phẩm tái chế là phiền phức. Nhưng khi thấy môi trường quanh mình xanh hơn, sạch hơn, và đặc biệt là khi nhận thức được giá trị của từng chiếc chai mình nhặt được, các bạn đã tự động thay đổi,” Hương chia sẻ.
Bên cạnh đó, dự án “Sóng xanh” với các hoạt động thu gom rác biển tại Đồ Sơn hay dự án “Chiếc bình của bạn” khuyến khích dùng bình cá nhân đã thực sự biến lối sống xanh thành một thói quen thường nhật. Hình ảnh những nhóm học sinh xuống tận các chợ đầu mối, trao túi giấy cho các tiểu thương để đổi lấy túi nilon đã trở thành một biểu tượng cho sức lan tỏa của “đại sứ xanh” Mạc Đĩnh Chi.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Vụ Hợp tác quốc tế, Quỹ Vì tương lai xanh tổ chức Giải thưởng trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2025 - Trường học không rác thải nhựa. Mọi thông tin liên quan đến Giải thưởng bạn đọc xem trên Báo điện tử nongnghiepmoitruong.vn, trang web của Giải thưởng ecoschool.vn.
Không chỉ trong khuôn viên trường học, học sinh trường THPT Mạc Đĩnh Chi còn xuống tận các chợ đầu mối, các khu dân cư để trao túi giấy cho các tiểu thương để đổi lấy túi nilon. Ảnh: Đinh Mười.
Hướng đến ngôi trường sinh thái bền vững
Để những câu chuyện cá nhân trở thành làn sóng, chìa khóa nằm ở chiến lược của ban lãnh đạo nhà trường. Thầy Nguyễn Minh Quý, Hiệu trưởng trường THPT Mạc Đĩnh Chi, cho biết hành trình này không phải ngày một ngày hai mà là sự kế thừa và đau đáu từ nhiều năm qua.
“Các em phải thấy công nhân phân loại rác vất vả thế nào, thấy quy trình xử lý nước, quy trình xử lý rác ra sao thì mới thực sự hiểu ý nghĩa của việc bảo vệ nguồn nước và phân loại rác” thầy Qúy nhấn mạnh.
“Thực ra, tư duy về quản lý và giáo dục môi trường đã được tôi ấp ủ từ nhiều năm trước. Về với ngôi trường Mạc Đĩnh Chi, từ năm học 2023-2024, tôi đã đặt tâm huyết vào việc chú trọng giáo dục đạo đức, kỹ năng cho học sinh trong đó có ý thức, nhận thức và chuyển đổi thái độ đối với môi trường”, thầy Quý chia sẻ.
Theo thầy Quý, giáo dục bảo vệ môi trường không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, nhà trường đã thực hiện một cuộc “tổng tiến công” trên nhiều mặt. Thay vì những bài giảng lý thuyết khô khan, những hoạt động giáo dục đơn thuần, nhà trường đưa học sinh đến tận các nhà máy xử lý rác thải Tràng Cát, nhà máy xử lý nước An Dương hay công ty Nhựa Tiền Phong để trải nghiệm thực tiễn.
Nội dung chuyển đổi xanh được Ban lãnh đạo nhà trường chỉ đạo lồng ghép trực tiếp vào chương trình của các môn Địa lý, Tiếng Anh, Hóa học,... với hơn 100 tiết học tích hợp. Đặc biệt, việc đưa nội dung giảm thiểu rác nhựa vào tiêu chí thi đua của cả giáo viên và học sinh đã tạo nên một cơ chế ràng buộc nhưng cũng đầy động lực.
Thầy Nguyễn Minh Quý, Hiệu trưởng trường THPT Mạc Đĩnh Chi chia sẻ thông tin với PV. Ảnh: Đinh Mười.
Thầy Quý tâm đắc nhất là việc kết nối với các doanh nghiệp như Công ty Môi trường Thành Vinh, đặc biệt là công ty Công nghệ xanh Vnu Greentech Spin - Off thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội để tạo ra một hệ sinh thái bền vững. “Nếu chỉ nhặt rác rồi bán đồng nát thì chỉ là phong trào. Nhưng khi đưa vào máy, quét mã, tích điểm tín chỉ carbon, nó trở thành một khoa học và một thói quen hiện đại. Nếu chúng tôi có chiếc máy này sớm hơn, chắc chắn sẽ tạo hiệu quả lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa trong cuộc thi trường học sinh thái ASEAN năm 2025”, thầy Quý khẳng định.
Dù đã đạt được những thành công bước đầu với giải thưởng cao tại cuộc thi Trường học sinh thái ASEAN năm 2025, thầy Quý vẫn thẳng thắn nhìn vào những khó khăn: “Rào cản lớn nhất là nhận thức của con người. Thay đổi một thói quen “xả rác” đã ăn sâu không hề đơn giản, hành động cần lặp đi lặp lại với ý chí kiên định. Thứ hai là kinh phí. Ngân sách nhà nước cho việc này rất ít, nhà trường phải cực kỳ năng động trong việc liên kết, tạo và truyền cảm hứng để cùng chung tay, chung sức, chung lực với các doanh nghiệp”.
Mục tiêu của thầy Quý và trường THPT Mạc Đĩnh Chi rất rõ ràng: Đến năm 2026, giảm thiểu 100% rác thải nhựa dùng một lần trong trường và lan tỏa đến tận gia đình học sinh. Xa hơn nữa là dự án điện năng lượng mặt trời và hệ thống cây xanh để biến trường thành một “ốc đảo xanh” thực thụ giữa lòng thành phố Cảng anh hùng
Mượn câu ngạn ngữ để nói về triết lý giáo dục của mình, thầy Qúy cho rằng: “Cây xanh tốt nhất là trồng 20 năm trước, thời điểm tốt thứ hai là ngay bây giờ. Mỗi học sinh Mạc Đĩnh Chi sau này ra đời, dù có làm nghề gì, ở đâu, tôi cũng mong các em mang theo một 'hạt giống xanh', tâm thế của một công dân luôn có trách nhiệm với sự phát triển bền vững của đất nước và sẵn sàng bảo vệ thiên nhiên”.
Lễ trao Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam 2025 dự kiến diễn ra vào 8 giờ sáng ngày 31/1/2026 tại Cung Thiếu nhi Hà Nội Cơ sở 2, Phạm Hùng, Cầu Giấy, Hà Nội. Sự kiện do Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì. Lễ trao giải được tường thuật trực tuyến trên Truyền hình Nông nghiệp và Môi trường và Báo Nông nghiệp và Môi trường điện tử (nongnghiepmoitruong.vn); đồng thời tổ chức trực tuyến qua nền tảng Zoom tại địa chỉ: ID cuộc họp: 973 8347 6746; Mật mã: SA3101.
