Những 'đầu tàu' sản xuất lúa giảm phát thải
Ngày 19/5, Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) tổ chức trao giải vụ hè thu 2025 (vụ 3), vinh danh 10 doanh nghiệp có thành tích xuất sắc trong thực hiện liên kết với các nông hộ nhỏ thực hành canh tác lúa giảm phát thải, trong khuôn khổ Dự án “Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững tại khu vực ĐBSCL (TRVC)”.
Dự án TRVC đã vinh doanh các doanh nghiệp dẫn đầu tham gia liên kết với nông dân sản xuất lúa giảm phát thải. Ảnh: Kim Anh.
10 doanh nghiệp được vinh danh gồm: Công ty CP Lương thực A An, Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Chơn Chính, Công ty CP Thực phẩm thiên nhiên King Green, Công ty TNHH Angimex – Kitoku, Công ty CP Tập đoàn ThaiBinh Seed, Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Trung An, Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam (Vinarice), Công ty TNHH Xuân Phương Kiên Giang, Công ty TNHH Cỏ May và Công ty CP Tập đoàn Việt Nga.
Trong đó, Vinarice là đơn vị đạt giải thưởng cao nhất, với hơn 27.000 ha đăng ký dự thi. Doanh nghiệp đạt mức giảm phát thải khí nhà kính trung bình khoảng 3,76 tấn CO2 tương đương (CO2e) trên mỗi hecta và lợi nhuận bình quân của nông hộ đạt hơn 49%. Dịp này, Vinarice đã nhận được mức thưởng khoảng 340.000 Đô la Úc (tương đương trên 6 tỷ đồng).
Đại diện Tổ chức SNV (bên phải) trao giải thưởng cho Công ty Vinarice - doanh nghiệp dẫn đầu tham gia liên kết sản xuất lúa giảm phát thải tại ĐBSCL. Ảnh: Kim Anh.
Vinarice là thành viên của Tập đoàn Vinaseed. Bà Nguyễn Thị Trà My, Tổng Giám đốc Tập đoàn PAN, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Giống cây trồng Việt Nam (Vinaseed) cho biết, tham gia Dự án TRVC, doanh nghiệp đã phối hợp cùng nông dân triển khai đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật như: “1 phải 5 giảm”, tưới ngập khô xen kẽ (AWD), giảm giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và quản lý nước hiệu quả hơn.
Nếu ở vụ 1 (hè thu 2024), Vinarice tham gia Dự án với diện tích khoảng 997 ha như một mô hình thử nghiệm, thì sang vụ 2 (đông xuân 2024-2025), diện tích đã tăng lên hơn 20.500 ha. Đến vụ 3 (vụ hè thu 2025), diện tích tham gia tiếp tục đạt hơn 27.000 ha.
Như vậy, chỉ sau 3 vụ sản xuất, tổng diện tích triển khai Dự án của Vinarice đạt hơn 48.000 ha, dẫn đầu trong số các doanh nghiệp tham gia và và chiếm khoảng 13,4% diện tích Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp giai đoạn 1 (2024-2025).
Với kết quả trên, Vinarice đã được Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (Vietrisa) cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” cho hơn 22.500 tấn gạo.
Theo bà My, doanh nghiệp tiếp tục duy trì chính sách chia sẻ lợi ích, theo tỷ lệ 40% hỗ trợ trực tiếp cho nông dân/ HTX và 60% tái đầu tư cho đào tạo, tập huấn và cải tiến kỹ thuật.
“Việc nghiêm túc chia sẻ lại hàng tỷ đồng tiền thưởng từ Dự án cho bà con nông dân trong suốt 3 vụ vừa qua, thể hiện một nguyên tắc mà chúng tôi luôn theo đuổi là người nông dân phải thực sự là trung tâm của quá trình chuyển đổi này”, CEO Tập đoàn PAN chia sẻ.
Tập đoàn PAN thuộc nhóm doanh nghiệp tiên phong tổ chức chuỗi sản xuất lúa gạo, có sự hợp lực của các đơn vị nhằm cung cấp bộ giải pháp canh tác bền vững. Ảnh: Kim Anh.
Thời gian tới, PAN Group cùng các đơn vị thành viên như Vinaseed, Vinarice và VFC sẽ tiếp tục hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước để phát triển chuỗi lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp.
Đặc biệt, doanh nghiệp kỳ vọng phát triển tín chỉ carbon trong sản xuất lúa gạo, qua đó tạo thêm giá trị cho ngành hàng và tăng thu nhập cho nông dân.
Mở rộng hàng trăm nghìn ha lúa giảm phát thải
Với cơ chế trao giải thưởng dựa trên kết quả, Dự án TRVC đã khuyến khích nhiều doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất lúa giảm phát thải, thúc đẩy ứng dụng các giải pháp canh tác tiên tiến nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cho nông dân và các tác nhân trong chuỗi giá trị.
Các doanh nghiệp tham gia phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí về bảo đảm lợi nhuận cho nông hộ đạt tối thiểu 30%; thực hành lồng ghép các chính sách bình đẳng giới – hòa nhập khuyết tật và xã hội trong chính nội tại doanh nghiệp và trong chuỗi liên kết; cắt giảm khí nhà kính…
Tính đến hết vụ 3, Dự án có 10 doanh nghiệp và 15 đối tác trong chuỗi giá trị lúa gạo tham gia, với diện tích gần 84.500 ha, thu hút hơn 20.600 nông hộ.
Riêng trong vụ 3, theo kết quả kiểm định độc lập của Công ty Nông nghiệp Regrow (Hoa Kỳ), lợi nhuận bình quân của nông hộ tham gia Dự án đạt 49,27% tại Đồng Tháp và 51,58% tại An Giang. Tính chung toàn Dự án, lợi nhuận bình quân đạt 50,79%, cao hơn khá nhiều so với mục tiêu 30%.
Bà Trần Thu Hà, Giám đốc Dự án TRVC, Tổ chức SNV tại Việt Nam chia sẻ một số kết quả triển khai vụ 3 của Dự án. Ảnh: Kim Anh.
Về môi trường, tổng lượng giảm phát thải của Dự án TRVC đạt gần 164.500 tấn CO2e. Đồng thời, 100% doanh nghiệp tham gia đã thực hiện lồng ghép các chính sách và thực hiện các biện pháp đảm bảo công bằng xã hội trong nội bộ và các chuỗi liên kết sản xuất.
Bà Trần Thu Hà, Giám đốc Dự án TRVC, Tổ chức SNV tại Việt Nam cho biết, những kết quả trên là minh chứng cho cam kết và vai trò lãnh đạo của các doanh nghiệp trong liên kết sản xuất với các nông hộ sản xuất lúa giảm phát thải.
Hiện Dự án đã triển khai vụ 4 (đông xuân 2025-2026), với quy mô hơn 66.000 ha và đơn vị kiểm định đang tiến hành thực hiện các báo cáo. Như vậy, lũy kế sau 4 vụ, Dự án TRVC đã đạt tổng diện tích trên 150.500 ha, tương đương 75,26% mục tiêu đề ra.
Hiện nay, các doanh nghiệp đang đăng ký tham gia vụ 5 (hè thu 2026), quy mô đã vượt 200.000 ha. Kết quả này cho thấy, doanh nghiệp và bà con nông dân ngày càng nhận thấy rõ hiệu quả của mô hình sản xuất lúa bền vững, giảm phát thải.
Theo bà Hà, Dự án TRVC đặt trọng tâm và giao nhiệm vụ một cách khéo léo cho các doanh nghiệp tư nhân trong chuỗi giá trị lúa gạo, để họ trở thành “đầu tàu” tổ chức liên kết với bà con nông dân.
“Dự án TRVC đã tạo ra được sự hợp tác bền vững, các bên cùng có lợi và giảm phát thải khí nhà kính, qua đó cải thiện được liên kết trong chuỗi giá trị lúa gạo. Mục tiêu cuối cùng của Dự án là đưa ngành hàng lúa gạo Việt Nam trong tương lai không xa, trở thành quốc gia sản xuất, kinh doanh có trách nhiệm với môi trường và xã hội”, bà Hà nhấn mạnh.
Các sản phẩm gạo giảm phát thải hình thành từ Dự án TRVC, được Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam (Vietrisa) cấp nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp". Ảnh: Kim Anh.
Những kết quả từ Dự án TRVC đã góp phần vào nỗ lực chuyển đổi hệ thống sản xuất lúa gạo phát thải thấp và thực hiện mục tiêu của Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao.
Đặc biệt, những nỗ lực của các doanh nghiệp tham gia Dự án cũng đóng góp trực tiếp vào việc giảm thiểu các tác động của biến đổi khí hậu, hỗ trợ thực hiện cam kết của Việt Nam tại COP 26 về giảm phát thải khí metan và hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh trong ngành nông nghiệp.
Dự án TRVC được tài trợ bởi Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc và do Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) tại Việt Nam phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang và Đồng Tháp triển khai.
Dự án được thực hiện trong thời gian 5 năm (2023-2027), với mục tiêu hỗ trợ quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp carbon thấp và ứng phó với biến đổi khí hậu ở khu vực ĐBSCL.
