LTS: Theo tinh thần Nghị quyết 79 doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) sẽ đóng vai trò dẫn dắt, mở đường vào những lĩnh vực khó, tạo hạ tầng để tư nhân đi theo. Tuy nhiên, đi cùng với kỳ vọng lớn là không ít thách thức nếu không sớm được tháo gỡ sẽ làm chậm nhịp chuyển động của cả khu vực.
Huyết mạch của nền kinh tế
Hệ thống ngân hàng vốn được xem là “huyết mạch” của nền kinh tế. Cả nước có 4 ngân hàng thương mại nhà nước (vẫn gọi nhóm ngân hàng Big4) gồm: NHTMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), NHTMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV), NH Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank), NHTMCP Công thương Việt Nam (VietinBank).
Ngân hàng Vietinbank vừa thông qua phương án phát hành cổ phiếu để tăng vốn điều lệ. Ảnh: Vietinbank.
Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), tổng tài sản của nhóm ngân hàng Big4 đạt 9,36 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu 598 nghìn tỷ đồng. Tính đến cuối năm 2024, tổng vốn điều lệ 245 nghìn tỷ đồng. Năm 2024, tổng doanh thu của nhóm ngân hàng Big4 đạt 629 nghìn tỷ đồng; lợi nhuận trước thuế 134 nghìn tỷ đồng. Tỷ suất lợi nhuận sau thuế/Vốn chủ sở hữu (ROE) 17,44%. Tỷ suất lợi nhuận sau thuế/ tổng tài sản (ROA) là 1,13%.
Với số lượng khiêm tốn nhưng dư nợ tín dụng khoảng 43,5% tổng dư nợ toàn hệ thống. Chia sẻ tại một hội thảo vừa diễn ra, ông Nguyễn Tất Thái, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê - Ổn định tiền tệ và Tài chính (NHNN) đánh giá, vai trò của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước đang suy giảm tương đối so với khối NHTM cổ phần, chủ yếu do sự lệch pha giữa quy mô tài sản và vốn điều lệ.
Dù nắm giữ 42% tổng tài sản nhưng vốn điều lệ nhóm ngân hàng Big4 chỉ chiếm 20% toàn hệ thống. Nhóm ngân hàng thương mại cổ phần nắm 45% tổng tài sản nhưng sở hữu tới 65% vốn điều lệ. Một trong những điểm nghẽn lớn nhất làm giảm vai trò chủ lực, chủ đạo của ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước do do vốn điều lệ thấp, việc tăng vốn rất khó khăn.
Theo ông Nguyễn Tất Thái, vốn điều lệ mỏng như “chiếc áo quá chật” đang đẩy nhóm NHTMNN đến hệ lụy: Ap lực lên hệ số an toàn vốn (CAR), vướng trần tín dụng do vốn mỏng và hạn chế dư địa tài trợ cho các dự án trọng điểm quốc gia do quy định khống chế giới hạn cho vay trên vốn tự có.
Trong khi đó, Nghị quyết 79-NQ/TW đặt mục tiêu phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất khu vực Châu Á về tổng tài sản; phát triển 4 ngân hàng thương mại nhà nước đi đầu, tiên phong về công nghệ, năng lực quản trị, chủ lực, chủ đạo về quy mô, thị phần, khả năng điều tiết thị trường trong toàn hệ thống ngân hàng.
Để đạt mục tiêu trên, Nghị quyết 79 đề ra giải pháp cho tổ chức tín dụng nhà nước gồm: áp dụng chuẩn mực quản trị hiện đại, nâng cao năng lực quản lý rủi ro; bảo đảm minh bạch thông tin và trách nhiệm giải trình. Xây dựng chiến lược chuyển đổi số toàn diện cho tổ chức tín dụng nhà nước; số hoá dịch vụ, dữ liệu, quản lý vốn theo thời gian thực; phát triển các dịch vụ ngân hàng số, mở rộng cung cấp sản phẩm tài chính trực tuyến đến mọi vùng miền của cả nước.
Đua nhau tìm cách tăng vốn điều lệ
Thời gian qua, cơ quan quản lý cũng “sốt ruột” với việc tăng vốn điều lệ. Tại Nghị quyết số 273/NQ-CP phiên họp thường kỳ tháng 8/2025, Chính phủ yêu cầu NHNN đẩy nhanh việc tăng vốn điều lệ của NHTMNN.
Bản thân các ngân hàng cũng có kế hoạch tăng vốn điều lệ. Theo thông tin từ VietinBank, ngân hàng này phát hành cổ phiếu để trả cổ tức với tỷ lệ 44,6%. Số lượng cổ phiếu đã phát hành gần 2,4 triệu cổ phiếu. Nguồn vốn để phát hành từ lợi nhuận còn lại năm 2021, 2022 và giai đoạn 2009 - 2016. Sau khi hoàn tất phương án trả cổ tức bằng cổ phiếu, vốn điều lệ của VietinBank tăng từ gần 53.700 tỷ đồng lên gần 77.670 tỷ đồng. VietinBank sẽ sử dụng toàn bộ nguồn vốn tăng thêm để phục vụ hoạt động kinh doanh.
Ông Nguyễn Tất Thái - Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê - ổn định tiền tệ, tài chính (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam). Ảnh: TBNH.
Tại Đại hội đồng cổ đông năm 2025, Vietcombank thông qua phương án phát hành cổ phiếu riêng lẻ để tăng vốn điều lệ. Theo đó, ngân hàng dự kiến chào bán tối đa 6,5% số cổ phiếu đang lưu hành, tương đương tối đa 543 triệu cổ phiếu. Phương án phát hành có thể thực hiện linh hoạt theo một hoặc nhiều đợt trong giai đoạn 2025-2026. Sau khi hoàn tất phương án này, vốn điều lệ của Vietcombank sẽ tăng từ 83.557 tỷ đồng lên 88.988 tỷ đồng.
Cũng tại Đại hội đồng cổ đông năm 2025, BIDV thông qua phương án tăng vốn điều lệ thêm 21.656 tỷ đồng, lên gần 91.870 tỷ đồng. Mức tăng này tương đương tăng 30,8% thông qua 3 phương án: tăng vốn từ quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ, trả cổ tức và phát hành thêm.
Trong đó, BIDV dự kiến phát hành tối đa hơn 498,5 triệu cổ phiếu thưởng (tương đương 7,1% số cổ phiếu đang lưu hành tại thời điểm 31/3/2025) để tăng vốn từ quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ, phát hành cổ phiếu để trả cổ tức từ lợi nhuận lũy kế chưa phân phối năm 2023.
Tại Agribank, năm 2023- 2024, ngân hàng được cấp bổ sung 17.100 tỷ đồng vốn điều lệ từ ngân sách nhà nước, nâng tổng vốn điều lệ lên 51.639 tỷ đồng. Nguồn vốn điều lệ tăng đã giúp ngân hàng góp phần củng cố nền tảng vốn, đồng thời nâng cao năng lực tài chính, tăng khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tế.
Bốn 4 ngân hàng thương mại nhà nước nắm giữ 42% tổng tài sản nhưng vốn điều lệ chỉ chiếm 20% toàn hệ thống. Năm 2024, tổng doanh thu của 4 ngân hàng 629 nghìn tỷ đồng; lợi nhuận trước thuế 134 nghìn tỷ đồng.
