Nhà sàn là nét kiến trúc đặc trưng của người Tày, Nùng ở một số tỉnh miền núi phía Bắc. Kiến trúc nhà sàn gắn liền với đời sống văn hóa của người Tày, Nùng ở Bắc Kạn, thể hiện bản sắc riêng biệt của người miền núi sống gắn bó với núi rừng.

Nhà sàn truyền thống chủ yếu là hệ khung gỗ, mái lợp ngói âm dương, sàn nhà dát cây tre, mai hoặc ván, xung quanh được bưng bằng gỗ xẻ.

Trước đây, khi chưa có cưa máy, đồng bào phải xẻ bằng tay, có những ngôi nhà, khâu chuẩn bị mất hàng chục năm.

Từng cây gỗ để làm nhà sàn được lựa chọn kỹ lưỡng, gỗ sau khi xẻ được ngâm trong bùn ao nhiều tháng để chống mối mọt.

Thiết kế của nhà sàn truyền thống có không gian mở, mọi người dễ giao tiếp tạo sự gần gũi trong cuộc sống. 

Nhờ được làm từ gỗ tốt, nhiều ngôi nhà sàn còn tồn tại đến ngày nay có tuổi đời cũng đã hơn 50 năm, có những ngôi nhà đã gần 70 năm.

Nhiều bản, làng tại Bắc Kạn còn giữ được khá nguyên trạng kiến trúc nhà sàn truyền thống.

Bếp lửa thường đặt ở vị trí trung tâm của ngôi nhà, nơi cả gia đình nấu ăn, quây quần sưởi ấm vào mùa đông. Khói bếp cũng giúp xua đuổi mối mọt giúp ngôi nhà vững chãi theo thời gian.

Ngày nay, xem lẫn với những ngôi nhà sàn mái ngói âm dương, người dân dùng tôn để làm mái thay thế do nguồn vật liệu ngày càng khan hiếm. 

Gần cửa sổ là nơi có nhiều ánh sáng tự nhiên, thường là chỗ để gia chủ tiếp khách, ngồi ăn uống. 

Để bảo tồn, phát huy giá trị kiến trúc nhà sàn truyền thống, tỉnh Bắc Kạn đã thực hiện đề tài khoa học “Đánh giá thực trạng và đề xuất thiết kế mẫu nhà ở truyền thống của một số dân tộc tỉnh”, mục tiêu gìn giữ gắn với phát triển du lịch.

Theo Sở Xây dựng tỉnh Bắc Kạn, hiện toàn tỉnh có gần 9.300 công trình nhà ở truyền thống, trong đó có hơn 8.600 ngôi nhà sàn.

Sơn Lâm