Giữa đại ngàn Pù Luông, nơi được ví như “Sa Pa của xứ Thanh” với khí hậu mát mẻ quanh năm, du lịch nghỉ dưỡng ngày càng phát triển, mô hình trồng rau an toàn của Hợp tác xã (HTX) rau an toàn Thành Lâm đang mở ra hướng đi mới cho người dân địa phương. Không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm sạch cho các nhà hàng, homestay, mô hình này còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập, từng bước thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp ở vùng cao.
HTX rau an toàn Thành Lâm được thành lập năm 2018, khi xã Thành Lâm (nay là xã Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa) bắt đầu đón những làn sóng khách du lịch đầu tiên đến với Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông. Nhận thấy nhu cầu sử dụng thực phẩm sạch tại các cơ sở lưu trú, nhà hàng ngày càng tăng, chính quyền địa phương đã vận động người dân liên kết sản xuất theo mô hình HTX, hướng tới trồng rau an toàn, phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng vùng núi cao.
Khí hậu quanh năm mát mẻ tạo điều kiện thuận lợi cho Pù Luông trồng nhiều loại rau. Ảnh: Thanh Tâm.
Những ngày đầu thành lập, HTX chỉ có 10 hộ dân tham gia với tổng diện tích canh tác khoảng 5.000m². Các loại rau được lựa chọn chủ yếu là cải mèo, cải tím và một số giống rau bản địa những loại cây trồng quen thuộc, dễ thích nghi với điều kiện khí hậu mát mẻ của Pù Luông. Sản phẩm làm ra chủ yếu phục vụ cho các nhà hàng, homestay và một phần cung ứng cho người dân địa phương.
Những năm gần đây, Pù Luông trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn ở Thanh Hóa. Mỗi năm, khu vực đón hàng chục nghìn lượt khách trong và ngoài nước, kéo theo sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống homestay, khu nghỉ dưỡng sinh thái. Cùng với đó, nhu cầu sử dụng thực phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng ngày càng được các cơ sở lưu trú quan tâm, coi là một trong những yếu tố tạo nên trải nghiệm cho du khách. Đây chính là “đầu ra” ổn định để HTX rau an toàn Thành Lâm duy trì và phát triển sản xuất.
Mô hình liên kết trồng rau sạch giúp nhiều phụ nữ ở Pù Luông có thu nhập ổn định. Ảnh: Thanh Tâm.
Sau hơn 6 năm hoạt động, HTX hiện mỗi năm cung ứng ra thị trường trên 7 tấn rau các loại, mang về tổng thu nhập trên 100 triệu đồng cho 10 hộ thành viên. Con số dù chưa lớn, nhưng đối với người dân vùng cao, đây là nguồn thu ổn định, góp phần cải thiện đời sống và giảm bớt phụ thuộc vào các loại cây trồng truyền thống hiệu quả thấp.
Gia đình bà Hà Thị Son, 56 tuổi, thôn Bầm là một trong những hộ tham gia HTX từ những ngày đầu. Với diện tích 1.000m² trồng rau sạch, mỗi năm gia đình bà xuất bán khoảng 2 tấn rau các loại, thu về gần 50 triệu đồng. “Trước đây, gia đình tôi chủ yếu trồng ngô, sắn, thu nhập bấp bênh, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Từ khi tham gia HTX, được hướng dẫn cách làm đất, bón phân, chăm sóc rau theo hướng an toàn, thu nhập ổn định hơn hẳn”, bà Son chia sẻ.
Bà Son có nguồn thu ổn định từ khi liên kết trồng rau sạch. Ảnh: Thanh Tâm.
Cũng giống như bà Son, chị Ngân Thị Hương, một thành viên khác của HTX đã mạnh dạn chuyển đổi 500m² đất trồng ngô kém hiệu quả sang trồng rau an toàn. Diện tích này trước kia cho thu nhập thấp, lại tốn nhiều công chăm sóc. Khi tham gia HTX, chị Hương được hỗ trợ cải tạo đất, hướng dẫn sử dụng phân hữu cơ, tuyệt đối không dùng hóa chất trong quá trình sản xuất. Nhờ đó, rau làm ra dễ tiêu thụ, giá bán ổn định, giúp gia đình chị có nguồn thu đều đặn quanh năm.
Theo các thành viên HTX, lợi thế lớn nhất của mô hình là sản xuất gắn với nhu cầu thực tế của thị trường du lịch. Rau được trồng theo hình thức luân canh, thu hoạch liên tục, đảm bảo cung ứng đều đặn cho các cơ sở kinh doanh dịch vụ trên địa bàn. Bên cạnh đó, việc liên kết trong HTX giúp các hộ chia sẻ kinh nghiệm sản xuất, hỗ trợ nhau về giống, kỹ thuật và đầu ra sản phẩm.
Chị Ngân Thị Hương cải tạo 500m2 trồng ngô kém hiệu quả, chuyển sang liên kết trồng rau sạch. Ảnh: Thanh Tâm.
Đánh giá về mô hình này, ông Hà Văn Hưởng, Chủ tịch Hội Nông dân xã Pù Luông cho biết: HTX rau an toàn Thành Lâm là mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên và định hướng phát triển kinh tế của địa phương. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình còn tạo việc làm cho nhiều lao động, trong đó có phụ nữ trung niên, những đối tượng khó tìm việc làm ổn định. “Bài toán đặt ra hiện nay là làm sao để nhân rộng mô hình, giúp người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị sản xuất trên cùng một diện tích đất”, ông Hưởng nhấn mạnh.
Tuy nhiên, việc mở rộng mô hình cũng đang gặp không ít khó khăn. Địa hình Pù Luông chủ yếu là đồi núi dốc, quỹ đất canh tác hạn chế, manh mún, gây trở ngại cho việc mở rộng diện tích trồng rau. Bên cạnh đó, hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp, như hệ thống tưới tiêu, đường giao thông nội đồng, vẫn còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến việc vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm.
Trước thực tế đó, chính quyền xã Pù Luông đang định hướng hỗ trợ HTX theo hướng nâng cao chất lượng sản phẩm, thay vì mở rộng diện tích ồ ạt. Việc ứng dụng các biện pháp canh tác an toàn, thân thiện với môi trường, xây dựng thương hiệu rau sạch gắn với du lịch sinh thái Pù Luông được xem là hướng đi bền vững. Đồng thời, địa phương cũng khuyến khích người dân tận dụng diện tích đất vườn, đất nương rẫy kém hiệu quả để trồng rau, từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung quy mô phù hợp.
