Thị trường do Liên hợp quốc vận hành, được thiết lập theo Cơ chế cấp tín chỉ theo Thỏa thuận Paris (PACM), cho phép các quốc gia và doanh nghiệp bù đắp phần phát thải vượt mức bằng cách đầu tư vào các dự án cắt giảm khí nhà kính tại những nước khác.
Thị trường do LHQ điều hành, được thành lập theo hiệp định khí hậu Paris, cho phép các công ty và quốc gia bù đắp lượng phát thải dư thừa của mình bằng cách tài trợ cho các dự án cắt giảm khí nhà kính ở các quốc gia khác. Ảnh: thestraitstimes.
Tuy nhiên, giới phê bình cảnh báo nếu không xây dựng các quy định chặt chẽ và rõ ràng, các cơ chế natf có thể làm suy yếu nỗ lực giới hạn mức tăng nhiệt độ toàn cầu, vô tình tạo kẽ hở cho các quốc gia hoặc doanh nghiệp thực hiện hành vi "gian lận xanh" (greenwashing) - nói cách khác là phóng đại mức độ giảm phát thải của họ.
Cơ quan khí hậu của Liên hợp quốc cho biết, đợt phát hành tín chỉ carbon theo thị trường carbon mới liên quan đến một dự án tại Myanmar. Dự án này chuyên phân phối các loại bếp đun củi tiết kiệm năng lượng, giúp giảm thiểu tình trạng ô nhiễm không khí độc hại trong hộ gia đình và giảm áp lực lên các khu rừng tại địa phương.
Được thực hiện với sự hợp tác của một công ty Hàn Quốc, tín chỉ carbon từ dự án sẽ được tính vào mục tiêu khí hậu của cả Hàn Quốc và Myanmar.
Cơ quan khí hậu của Liên hợp quốc cho biết lượng tín chỉ carbon được cấp theo cơ chế mới sẽ được tính ở mức thấp hơn khoảng 40% so với chương trình trước đây, nghĩa là với 100 tấn carbon được cắt giảm sẽ có khoảng 60 tấn được cấp tín chỉ. Sự thay đổi này xuất phát từ việc cơ chế tính toán mới được siết chặt hơn, nhằm bảo đảm lượng giảm phát thải được ghi nhận phản ánh sát thực tế.
"Trọng tâm của chúng tôi là xây dựng niềm tin vào thị trường này ngay từ đầu và đợt phát hành đầu tiên này cho thấy hệ thống đang hoạt động đúng như mục tiêu đề ra", bà Jacqui Ruesga, phó chủ tịch cơ quan giám sát PACM của Liên hợp quốc, cho biết trong một tuyên bố.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn hai tỷ người trên toàn cầu vẫn đang nấu ăn bằng bếp lửa trần hoặc các loại bếp kém hiệu quả sử dụng dầu hỏa, than đá hoặc sinh khối (như củi gỗ, phế phẩm nông nghiệp hoặc phân động vật). Tình trạng ô nhiễm không khí do các hoạt động này gây ra cướp đi sinh mạng của hàng triệu người mỗi năm.
Các loại bếp trong dự án tại Myanmar đốt cháy sinh khối gỗ hiệu quả hơn, do đó chúng cần ít nhiên liệu hơn và thải ra ít khói hơn.
Tuy nhiên, WHO cảnh báo với tốc độ chuyển dịch như hiện tại, dự kiến chỉ có 78% dân số được tiếp cận với công nghệ nấu ăn sạch vào năm 2030.
"Nấu ăn sạch giúp bảo vệ sức khỏe, cứu lấy những cánh rừng, cắt giảm lượng khí thải và góp phần trao quyền cho phụ nữ và trẻ em gái, những người thường chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ ô nhiễm không khí trong gia đình", Giám đốc khí hậu của Liên hợp quốc Simon Stiell nhận định.
"Những cơ hội mà thị trường carbon của Liên hợp quốc mang lại trên tất cả các khu vực là rất lớn, đặc biệt là hiện nay khi các biện pháp bảo vệ môi trường nghiêm ngặt, các tiêu chuẩn vững chắc và một hệ thống bồi thường rõ ràng đã được thiết lập để đảm bảo tính toàn vẹn, tính bao trùm và hiệu quả", ông nói thêm.
Các quy định mới cho cơ chế thị trường carbon đã được thống nhất tại hội nghị thượng đỉnh về khí hậu COP29 ở Azerbaijan vào năm 2024. Vào thời điểm đó, tổ chức Greenpeace (Hòa bình Xanh) cho rằng thỏa thuận này vẫn để lại những lỗ hổng cho phép các công ty nhiên liệu hóa thạch tiếp tục gây ô nhiễm.
Tuy nhiên, các nhà hoạt động môi trường khác nhận định dù chưa hoàn hảo, nhưng cơ chế này đã cung cấp một số nền tảng pháp lý rõ ràng vốn đang bị thiếu hụt trong các nỗ lực toàn cầu nhằm quản lý tín chỉ carbon.
