Trong một chương trình nghệ thuật lớn, đôi khi điều đáng nhớ nhất không nằm ở sân khấu, ánh sáng hay những hiệu ứng dàn dựng công phu. Có những chi tiết rất nhỏ tưởng chỉ là sự sắp đặt thông thường, nhưng càng ngẫm càng thấy chứa đựng nhiều dụng ý và chiều sâu văn hóa. Việc lựa chọn nữ ca sỹ Bùi Lê Mận thể hiện ca khúc “Lời biển” trong chương trình “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”, diễn ra tại Cửa Lò tối 5/6, là một trường hợp như thế.
Ca sỹ Bùi Lê Mận. Ảnh: BTC cung cấp.
Ca sỹ Bùi Lê Mận quê ở tỉnh Hà Tĩnh, là giọng ca nổi bật của dòng nhạc dân gian đương đại, được công chúng yêu mến bởi chất giọng ngọt ngào, đằm sâu, giàu tự sự. Chị là con dâu Nghệ An (huyện Nghi Lộc cũ), vùng đất cách Cửa Lò không xa. Sự gắn bó máu thịt với xứ Nghệ giúp tiếng hát của chị thêm gần gũi với đời sống văn hóa và tâm hồn người dân miền biển Nghệ An.
Thoạt nhìn, đó là một lựa chọn hợp lý về chuyên môn, bởi Bùi Lê Mận là một trong những giọng ca dân gian đương đại được yêu mến nhất hiện nay. Chất giọng ngọt, sâu, giàu tự sự của chị từ lâu đã tạo được dấu ấn riêng trong lòng công chúng. Những ca khúc mang âm hưởng dân ca, những bài hát về quê hương, đất nước, về những miền văn hóa giàu bản sắc dường như luôn tìm được sự đồng điệu khi đi qua giọng hát ấy.
Nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì câu chuyện có lẽ chưa đủ thú vị. Hãy lắng nghe ca từ trong "Lời biển":
Ai gừng cay muối mặn /Ai lên thác xuống ghềnh /Ai người đi xa biền biệt/ Có trở về đây Cửa Lò.
Ai mò trai đáy bể/ Ai ngậm ngải tìm trầm /Em làm dâu về xứ Nghệ/ Cùng anh... muối mặn.
Rồi "soi chiếu" vào chút riêng tư của ca sĩ, sẽ thấy "Lời biển" và Bùi Lê Mận thực là đồng điệu. Bởi, Bùi Lê Mận là con dâu xứ Nghệ (mà nói theo kiểu Nghệ ngữ, là du Nghệ). Chi tiết ấy có thể không được nhắc đến trên sân khấu, nhưng dù nhắc hay không thì sự xuất hiện của chị trong chương trình đã mang thêm một ý nghĩa sâu xa.
Có thể nói, từ lâu, trong đời sống văn hóa Việt Nam, khái niệm quê hương không chỉ được xác lập bởi nơi sinh ra. Có những con người đến với một vùng đất bằng nhân duyên của cuộc đời, rồi ở lại bằng tình yêu, bằng sự gắn bó và bằng chính những gì họ góp phần vun đắp cho vùng đất ấy. Theo nghĩa đó, một người con dâu cũng là một người con của quê hương.
Nghệ An là vùng đất rất đặc biệt. Người ta thường nhắc đến nơi đây bằng những biểu tượng quen thuộc: núi Hồng, sông Lam, những câu ví, câu giặm ngọt ngào đã trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Nhưng Nghệ An còn có một không gian văn hóa khác, rộng lớn: không gian biển.
Từ Cửa Lò, Nghi Lộc, Diễn Châu đến Quỳnh Lưu, Hoàng Mai, hàng trăm cây số bờ biển đã tạo nên một lớp văn hóa biển bền bỉ trong đời sống người dân xứ Nghệ. Những làng chài ven sóng, những bến cá tấp nập lúc bình minh, những người đàn ông cả đời gửi tuổi xuân vào biển khơi, những người phụ nữ mòn mỏi chờ chồng, chờ con trở về sau mùa biển động... tất cả đã tạo nên một phần không thể tách rời trong diện mạo văn hóa của vùng đất này.
Biển đi vào đời sống người dân xứ Nghệ bằng sự nhẫn nại của mưu sinh, bằng vị mặn của gió, bằng những câu chuyện được kể từ đời này sang đời khác trong các làng ven biển. Đó là thứ văn hóa được tạo dựng từ lao động, từ ký ức cộng đồng và từ sự gắn bó máu thịt giữa con người với thiên nhiên.
Trong ca từ “Lời biển”, vẫn cát ấy, gió ấy, vẫn mắt lưới, cánh buồm, vẫn Hòn Ngư, Lam Châu... nhưng nhân vật chính thì khác, không phải là anh - người sinh ra lớn lên ở đó, mà là em - người bước chân đến đó, được biển dang rộng vòng tay yêu thương đón lấy, rồi thiết tha yêu như quê hương anh chính là quê hương thứ hai của em.
Cát vẫn in dấu chân em khi em về quê anh/Gió còn giữ hương tóc em khi em về quê anh/Nước giữ làn da em khi em hòa với biển/Sóng vỗ về cho em nhớ vòng tay anh
Hòn Ngư vẫn mong nhớ tình em/Mùa thu tím trong lời ru của mẹ/Mùi hoa cúc biển quyện vào rừng dương Lam Châu.... Em làm dâu về xứ Nghệ
Suy cho cùng, nghệ thuật biểu diễn không chỉ là câu chuyện của thanh nhạc. Một bài hát hay luôn cần thêm những lớp nghĩa nằm ngoài âm nhạc. Đó có thể là hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, là ký ức mà bài hát gợi nhắc hoặc là mối liên hệ giữa nghệ sĩ với vùng đất mà họ đang hát về. Với Bùi Lê Mận, điều ấy dường như càng trở nên rõ hơn.
Nhiều năm qua, công chúng yêu mến chị không phải bởi sự cầu kỳ trong kỹ thuật hay những màn phô diễn giọng hát. Điều làm nên dấu ấn của Bùi Lê Mận nằm ở khả năng kể chuyện bằng âm nhạc. Chị hát như tâm tình, như thủ thỉ, như đang trò chuyện với người nghe hơn là trình diễn trước đám đông. Chính vì thế, những ca khúc mang âm hưởng quê hương khi đi qua giọng hát ấy thường có thêm chiều sâu cảm xúc.
Trong trường hợp của “Lời biển”, điều khán giả chờ đợi có lẽ không chỉ là một phần trình diễn đẹp. Điều họ muốn nghe là cách người nghệ sĩ ấy chuyển tải tiếng nói của biển bằng trải nghiệm sống, bằng sự thấu cảm với vùng đất mà chị đã gắn bó qua những năm tháng làm dâu xứ Nghệ.
Trong rất nhiều giọng hát có thể lựa chọn, việc để một người con dâu xứ Nghệ cất lên “Lời biển” trên chính vùng biển Nghệ An quê chồng khiến tiết mục của Bùi Lê Mận vượt ra khỏi phạm vi của một màn biểu diễn thông thường. Nó tạo nên một mối dây liên kết tự nhiên giữa bài hát, người hát và không gian văn hóa nơi bài hát được cất lên.
Biển Cửa Lò - nơi sẽ diễn ra Chương trình nghệ thuật: “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”. Ảnh: T.Nga.
Bởi làm dâu không chỉ là một mối quan hệ gia đình. Trong văn hóa Việt Nam, đó còn là hành trình bước vào một không gian văn hóa mới, học cách yêu những điều vốn không thuộc về mình, rồi dần dần biến chúng thành một phần máu thịt của chính mình. Một người phụ nữ từ quê hương khác đến với xứ Nghệ có thể bắt đầu bằng tình yêu dành cho một người đàn ông, nhưng để thực sự trở thành người con của vùng đất ấy, cần thêm rất nhiều năm tháng sẻ chia, gắn bó và đồng cảm với đời sống nơi đây.
Ở một góc độ nào đó, sự hiện diện của Bùi Lê Mận trong đêm nhạc về biển vì thế mang ý nghĩa của một cuộc gặp gỡ đẹp. Đó là cuộc gặp gỡ giữa một giọng hát dân gian giàu cảm xúc với một vùng văn hóa biển giàu bản sắc; giữa tiếng hát của một người con dâu với lời tự sự của biển Nghệ; giữa nghệ thuật và đời sống.
Khi “Lời biển” vang lên giữa không gian Cửa Lò trong đêm đầu hạ, khán giả có thể sẽ không chỉ nghe một ca khúc về biển. Trong tiếng hát ấy có thấp thoáng hình ảnh những làng chài ven sóng, những chuyến tàu đi trong ánh bình minh, những người mẹ ngóng con ngoài cửa biển, những người vợ chờ chồng qua mùa gió chướng. Có thể đâu đó là vị mặn của biển, là tiếng gió từ khơi xa và là những lớp trầm tích văn hóa đã lặng lẽ bồi đắp nên tâm hồn cư dân miền biển suốt bao thế hệ.
Và có lẽ, đó mới là giá trị đẹp nhất của một lựa chọn tưởng như rất giản dị. Người làm chương trình không chỉ chọn một giọng ca phù hợp với một ca khúc. Họ đã vô tình, hoặc hữu ý, tạo nên một “cái duyên” giàu ý nghĩa: để một người con dâu xứ Nghệ hát lời biển Nghệ ngay trên vùng biển đã nuôi dưỡng biết bao thế hệ con người nơi đây.
Mới hay, trong nghệ thuật, đôi khi chính những sự cộng hưởng như thế mới tạo nên những dư âm ở lại lâu nhất trong lòng công chúng.
Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh” diễn ra lúc 20h ngày 5/6/2026, tại Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
Địa điểm phát vé miễn phí:
1. Báo Nông nghiệp và Môi trường
- Địa chỉ: 14 Ngô Quyền, Hoàn Kiếm, Hà Nội.
- Điện thoại: 0971.933.568 (Ms Trần Tố Như)
2. Trung tâm sản xuất sản phẩm báo chí, truyền thông (thuộc Báo Nông nghiệp và Môi trường)
- Địa chỉ: Lô E2, Dương Đình Nghệ, Hà Nội.
- Điện thoại: 0947.858.328 (Mr Phạm Công Trình)
3. Văn phòng Bắc Trung bộ, Báo Nông nghiệp và Môi trường
- Địa chỉ: 156 Đinh Công Tráng, phường Thành Vinh, tỉnh Nghệ An
- Điện thoại: 0915.822.977 (Ms Phạm Thanh Chi)
4. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An
- Địa chỉ: Số 11 Nguyễn Sỹ Sách, phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An
- Điện thoại: 0946.689.922 (Ms Phương Hiền, Chuyên viên Văn phòng)
5. Văn phòng HĐND - UBND phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An
- Địa chỉ: Số 10, đường Nguyễn Sinh Cung, phường Cửa Lò, Nghệ An
- Điện thoại: 0985.015.737 (Ms Hoàng Thị Thu, chuyên viên Văn phòng HĐND - UBND phường Cửa Lò).
Vé được phát trong giờ hành chính, bắt đầu từ 8h30 đến 17h00, từ ngày 30/5 - 5/6/2026.
