Hoàn thiện khung pháp lý về người có uy tín

Phát huy vai trò lực lượng nòng cốt ở cơ sở

Dự thảo Tờ trình ban hành Nghị định về tiêu chí lựa chọn, công nhận người có uy tín và chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số vừa được Bộ Dân tộc và Tôn giáo xây dựng và công bố nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, đáp ứng yêu cầu thực tiễn sau sắp xếp đơn vị hành chính và đổi mới tổ chức chính quyền địa phương. Theo đó, cả nước có 29.626 người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là những cá nhân tiêu biểu, được cộng đồng thôn, bản, buôn, làng, phum, sóc tín nhiệm, có ảnh hưởng tích cực trong vận động nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; giữ gìn bản sắc văn hóa; bảo đảm an ninh trật tự và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong giai đoạn 2021-2025, các địa phương đã bố trí gần 500 tỷ đồng thực hiện chính sách đối với người có uy tín; tổ chức hàng nghìn hội nghị phổ biến thông tin, lớp tập huấn, các chuyến tham quan, giao lưu học tập kinh nghiệm trong và ngoài tỉnh. Việc cấp phát báo chí như chuyên trang dân tộc và miền núi của Báo Nhân Dân, các ấn phẩm chuyên đề đã góp phần nâng cao nhận thức, cập nhật thông tin cho đội ngũ này.

Tuy nhiên, quá trình thực hiện Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg đã bộc lộ một số bất cập. Việc chấm dứt hoạt động cấp huyện từ ngày 1/7/2025 và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp khiến thẩm quyền công nhận người có uy tín phải điều chỉnh. Bên cạnh đó, việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã làm thay đổi quy mô thôn, bản, tác động trực tiếp đến tiêu chí và số lượng người được lựa chọn.

Ngoài ra, một số mức chi thăm hỏi, động viên chưa thống nhất với quy định tại Nghị định số 127/2024/NĐ-CP, dễ phát sinh so bì, ảnh hưởng tâm lý trong cộng đồng.

Quy định rõ tiêu chí, phân cấp mạnh cho cơ sở

Theo Dự thảo Nghị định về tiêu chí lựa chọn, công nhận người có uy tín và chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số gồm 6 chương, 15 điều, quy định toàn diện về tiêu chí lựa chọn, đối tượng, điều kiện bình chọn; chính sách hỗ trợ thông tin, vật chất, tinh thần; khen thưởng, tiếp đón; cùng quy trình công nhận, đưa ra khỏi danh sách và thay thế, bổ sung người có uy tín.

Theo đó, mỗi thôn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được lựa chọn, công nhận 1 người có uy tín. Trường hợp thôn mới thành lập do sáp nhập, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định số lượng nhưng không vượt quá tổng số thôn trước khi sáp nhập.

Tiêu chí lựa chọn nhấn mạnh yêu cầu gương mẫu chấp hành chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước; có đóng góp nổi bật trong phát triển kinh tế-xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa; có khả năng quy tụ, tập hợp đồng bào và được cộng đồng tín nhiệm.

Đáng chú ý, Nghị định phân cấp thẩm quyền công nhận, đưa ra khỏi danh sách và thay thế, bổ sung người có uy tín cho Chủ tịch UBND cấp xã. Quy trình được rút gọn còn 3 bước, cắt giảm thủ tục hành chính, tăng tính chủ động cho cơ sở.

Về chính sách, người có uy tín được phổ biến thông tin định kỳ hoặc đột xuất; được cấp ấn phẩm báo Trung ương và địa phương; được hỗ trợ thăm hỏi dịp lễ, Tết; hỗ trợ khi ốm đau, gặp khó khăn đột xuất; được khen thưởng theo quy định của pháp luật về thi đua, khen thưởng. Nguyên tắc chung là bảo đảm công khai, minh bạch, đúng đối tượng và nếu hưởng nhiều chính sách cùng tính chất thì chỉ hưởng mức cao nhất.

Theo Bộ Dân tộc và Tôn giáo việc ban hành Nghị định Nghị định không chỉ thể chế hóa đầy đủ chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước sau sắp xếp đơn vị hành chính, mà còn khắc phục những hạn của giai đoạn 2021-2025, bảo đảm tiêu chí lựa chọn, chính sách đối với người có uy tín rõ ràng, thống nhất, khả thi.

Đồng thời, phù hợp với các điều ước quốc tế và cam kết chính trị mà Việt Nam đã tham gia, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước ta đối với đồng bào dân tộc thiểu số nói chung, những người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng. Các chế độ, chính sách nhằm kịp thời động viên, khích lệ người có uy tín phát huy vai trò tích cực trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, bảo đảm phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số, miền núi trong giai đoạn mới.