Chùa Tượng Sơn nằm nép mình bên sông Ngàn Phố, được xây dựng từ thời Hậu Lê, đời Lê Dụ Tông - thế kỷ XVIII, tại xóm Vĩnh Tuy, làng Yên Hồ, xã Tình Diệm nay là thôn 1, xã Sơn Giang, tỉnh Hà Tĩnh.
Ngôi chùa này được biết đến là điểm di tích lịch sử gắn liền với Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.
Đại đức Thích Ngộ An, Phó trụ trì Chùa Tượng Sơn chia sẻ, trong khuôn viên chùa hiện có khoảng 80 cây cổ thụ, nhiều cây có tuổi đời từ 200 đến 300 năm. Tuy nhiên, điểm nhấn lưu giữ chứng tích lịch sử là cây vải 300 năm tuổi gắn liền với cuộc đời của Hải Thượng Lãn Ông.
“Theo các bậc cao niên trong vùng, cây vải được ươm từ hạt giống do chính Hải Thượng Lãn Ông mang từ quê nội ở Hưng Yên vào khi ông về sinh sống tại Hương Sơn. Từ một mầm cây nhỏ bé, qua gần ba thế kỷ, cây vải đã lớn lên thành cổ thụ, gắn với chính cuộc đời của đại danh y”, Đại đức Thích Ngộ An nói.
Cây vải được trồng ở vị trí gần trung tâm khuôn viên chùa, sát khu vực chính điện, nơi tương truyền Hải Thượng Lãn Ông từng ngồi khám bệnh, bốc thuốc và ghi chép y thư.
Cây có chiều cao hơn 15 m, chu vi thân cây hơn 2 m, tán lá xòe rộng.
Qua thời gian dài, thân cây vải trở nên xù xì.
Và phủ đầy rêu phong.
Hầu như năm nào cây vải cũng chi chít quả, trở thành điểm checkin lý tưởng cho du khách, phật tử đến hành hương, vãn cảnh.
Theo tư liệu tại chùa, trong khoảng thời gian từ năm 1760 đến 1786, Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác dành phần lớn thời gian sinh sống tại chùa Tượng Sơn. Tại đây, ông mở phòng mạch chữa bệnh cho người dân, truyền dạy y thuật và miệt mài nghiên cứu dược liệu bản địa. Để tưởng nhớ công lao to lớn của Hải Thượng Lãn Ông, nhà chùa xây dựng hẳn khuôn viên thờ tự nội tộc, ngoại tộc của đại danh y.
