Cảng cá - mắt xích then chốt trong chống IUU

Đầu tháng 5, cảng cá Cái Rồng tại đặc khu Vân Đồn chính thức được công bố mở cảng, bổ sung thêm một mắt xích quan trọng trong hạ tầng nghề cá của tỉnh Quảng Ninh. Không chỉ đáp ứng nhu cầu neo đậu, bốc dỡ thủy sản và tránh trú bão cho tàu thuyền, cảng cá mới còn được kỳ vọng trở thành chốt kiểm soát quan trọng quản lý nghề cá, góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).

Theo Quyết định số 1532/QĐ-UBND của UBND tỉnh Quảng Ninh, cảng cá Cái Rồng được đầu tư đồng bộ với chiều dài cầu cảng hơn 170 m, vùng nước trước bến đạt độ sâu bảo đảm cho tàu cá có chiều dài từ 15 m trở lên ra vào thuận lợi. Công trình có năng lực bốc dỡ trên 15.000 tấn thủy sản mỗi năm, đồng thời tích hợp nhiều chức năng dịch vụ hậu cần nghề cá, xác nhận nguồn gốc thủy sản khai thác và phục vụ khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá.

Việc đưa cảng cá Cái Rồng vào vận hành diễn ra trong bối cảnh Quảng Ninh đang tập trung nguồn lực nâng cao hiệu quả quản lý đội tàu khai thác thủy sản. Đây cũng là một trong những yêu cầu quan trọng được EC nhiều lần khuyến nghị trong quá trình kiểm tra việc thực hiện các giải pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Bên cạnh cảng cá Cái Rồng, Quảng Ninh đã hoàn thành và công bố đưa vào hoạt động cảng cá Tiến Tới tại xã Đường Hoa và cảng cá Phúc Tiến tại xã Đầm Hà. Sau khi được công bố, các cảng nhanh chóng kiện toàn bộ máy quản lý, xây dựng quy chế vận hành và triển khai các thủ tục liên quan nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nghề cá theo quy định của Luật Thủy sản năm 2017.

Theo các cơ quan chuyên môn, hệ thống cảng cá là khâu quan trọng trong kiểm soát tàu cá ra vào bến, giám sát sản lượng khai thác, thực hiện truy xuất nguồn gốc thủy sản và ngăn chặn tình trạng tiêu thụ nguồn lợi khai thác bất hợp pháp. Đồng thời là mắt xích không thể thiếu trong chuỗi quản lý nghề cá hiện đại.

Ông Trần Duy Chinh, Chi cục Phó Chi cục Biển, Hải đảo và Thủy sản, Kiểm ngư Quảng Ninh cho biết, việc đưa các cảng cá mới vào hoạt động không chỉ giúp hoàn thiện hạ tầng nghề cá mà còn góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn trong công tác quản lý đội tàu khai thác.

“Các ban quản lý cảng sẽ chịu trách nhiệm kiểm soát tàu cá và sản lượng thủy sản ra vào cảng. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về thủy sản, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về chống khai thác IUU”, ông Chinh nhấn mạnh.

Trước đây, việc thiếu các cảng cá được công bố và chỉ định theo quy định đã gây không ít khó khăn cho công tác kiểm soát tàu cá cũng như xác nhận nguồn gốc thủy sản khai thác. Một số tàu cá bốc dỡ sản phẩm tại các điểm nhỏ lẻ khiến việc thống kê sản lượng và truy xuất nguồn gốc gặp nhiều trở ngại.

Để khắc phục tình trạng này, Quảng Ninh đang đẩy nhanh lộ trình xây dựng hệ thống cảng cá đồng bộ theo quy hoạch quốc gia. Theo Quyết định số 582/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch hệ thống cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, tỉnh Quảng Ninh được quy hoạch 11 khu neo đậu tránh trú bão, gồm 2 khu cấp vùng kết hợp cảng cá và 9 khu cấp tỉnh.

Song song với đầu tư từ ngân sách nhà nước, tỉnh cũng đang tích cực kêu gọi các nguồn lực xã hội hóa tham gia phát triển hạ tầng nghề cá. Nhiều khu vực hậu cần nghề cá tại Cái Rồng, Tiến Tới hay bến cá Tân An đã được rà soát quỹ đất, xây dựng cơ chế thu hút doanh nghiệp đầu tư các hạng mục dịch vụ sau bến như kho lạnh, chế biến, cung ứng nhiên liệu, đá lạnh và vật tư khai thác.

Tuy nhiên, việc huy động nguồn lực xã hội hóa vẫn gặp nhiều khó khăn khi lĩnh vực đầu tư hạ tầng nghề cá đòi hỏi vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài. Đây được xem là thách thức cần sớm được tháo gỡ để hoàn thiện hệ sinh thái hậu cần nghề cá hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế biển trong giai đoạn mới.

Cùng với việc đầu tư hạ tầng, Quảng Ninh hiện duy trì các giải pháp quản lý tàu cá bằng công nghệ, giám sát hành trình qua thiết bị VMS, kiểm soát sản lượng khai thác tại cảng và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về khai thác thủy sản.

Việc hình thành mạng lưới cảng cá được đầu tư bài bản không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế thủy sản, nâng cao thu nhập cho ngư dân mà còn góp phần xây dựng nghề cá có trách nhiệm, minh bạch và bền vững. Trong bối cảnh cả nước đang nỗ lực gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” IUU, hệ thống cảng cá hiện đại chính là nền tảng quan trọng để kiểm soát hoạt động khai thác từ biển đến bàn ăn, khẳng định cam kết mạnh mẽ của Quảng Ninh đối với phát triển nghề cá bền vững và hội nhập quốc tế.