Vietrisa định vị vai trò mới trong hệ sinh thái lúa gạo xanh Việt Nam

Chiều 4/6, tại Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn, Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) đã có buổi tiếp Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Minh Hoan.

Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Vietrisa cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, Hiệp hội tiếp tục củng cố tổ chức, mở rộng hội viên và đẩy mạnh các hoạt động hỗ trợ thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL.

Đến nay, Vietrisa có 148 hội viên, gồm 11 tổ chức, 67 doanh nghiệp, 32 hợp tác xã và 38 hội viên cá nhân. Một trong những kết quả nổi bật là Hiệp hội đã hoàn thiện và đưa vào sử dụng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”. Năm 2025, diện tích sản xuất đạt tiêu chuẩn sử dụng nhãn hiệu này đạt 18.048ha, tương ứng sản lượng hơn 71.420 tấn gạo, góp phần giảm phát thải từ 3 - 6 tấn CO₂e/ha.

Thời gian qua, Vietrisa phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các tổ chức quốc tế triển khai nhiều mô hình thí điểm, hội thảo, diễn đàn chuyên ngành; đồng thời trao giấy chứng nhận liên kết sản xuất, tiêu thụ lúa cho các địa phương và doanh nghiệp tham gia Đề án. Công tác truyền thông tiếp tục được đẩy mạnh.

Từ nay đến cuối năm 2026, Vietrisa sẽ tập trung phát triển hội viên, tăng cường liên kết giữa các thành viên, hoàn tất đăng ký nhãn hiệu chứng nhận “Gạo Việt xanh phát thải thấp” và mở rộng cấp quyền sử dụng nhãn hiệu cho các doanh nghiệp, hợp tác xã đủ điều kiện.

Bên cạnh đó, thúc đẩy các mô hình liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân và thương lái; hỗ trợ phát triển dịch vụ phục vụ sản xuất, tiêu thụ lúa gạo; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng mạng lưới nghiên cứu lúa gạo Việt Nam và mở rộng hoạt động ra ngoài ĐBSCL.

Trong lĩnh vực hợp tác quốc tế, Vietrisa tiếp tục đồng hành với các tổ chức như IRRI, SNV, FAO, WB và các đối tác quan tâm đến phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo. Đồng thời nâng cao chất lượng truyền thông.

Chủ tịch Vietrisa Bùi Bá Bổng cho rằng, việc xây dựng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” mới được áp dụng trong phạm vi nội bộ, nhưng khi được công nhận đầy đủ sẽ là cơ sở để Vietrisa cấp quyền sử dụng cho các đơn vị đủ điều kiện và từng bước hình thành nguồn thu cho Hiệp hội. Để triển khai rộng rãi, cần có tổ chức đánh giá độc lập xác nhận sản phẩm tuân thủ đúng quy trình sản xuất.

Tuy nhiên, Vietrisa vẫn còn nhiều việc phải làm, nhất là tăng cường hỗ trợ nông dân, hợp tác xã và thúc đẩy liên kết trong chuỗi ngành hàng, đặc biệt trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Dù quy trình sản xuất đã được áp dụng khá tốt ở nhiều địa phương, nhưng liên kết tiêu thụ còn yếu, số doanh nghiệp tham gia bao tiêu lúa cho nông dân và hợp tác xã vẫn chưa nhiều.

TS Lê Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn, Phó Chủ tịch Vietrisa thẳng thắn nhìn nhận, Hiệp hội vẫn cần nâng cao hơn nữa vai trò đại diện, bảo vệ và cung cấp thông tin cho hội viên trước biến động của thị trường quốc tế. Đồng thời, tăng cơ hội tham gia các đoàn công tác, đàm phán liên quan đến ngành hàng lúa gạo.

Phát biểu tại buổi gặp mặt, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Minh Hoan cho rằng, Vietrisa cần chủ động định vị lại vai trò của mình trong ngành hàng lúa gạo. Trong đó, cần trở thành tổ chức tham gia kiến tạo chính sách, kết nối nguồn lực và giải quyết các vấn đề lớn của ngành lúa gạo quốc gia.

Ông Hoan đề nghị, Vietrisa "phải kể lại câu chuyện của mình, về sứ mệnh, tầm nhìn, giá trị cốt lõi, các chương trình trọng tâm và vai trò trong những vấn đề lớn như chuyển đổi đất lúa, nâng cao thu nhập cho nông dân, xây dựng hệ sinh thái giá trị ngành lúa gạo. Câu chuyện này cần được thể hiện bằng bộ tài liệu chính thức, đăng trên website, dịch ra nhiều ngôn ngữ và gửi đến các bộ, ngành, địa phương, tổ chức quốc tế, định chế tài chính và đối tác ngành hàng".

Theo ông Hoan, Vietrisa cần mở rộng hợp tác quốc tế, đặc biệt với IRRI, để tiếp cận thông tin, dữ liệu, nghiên cứu giống, tư vấn chuyên môn và mạng lưới kết nối toàn cầu. Khi hiện diện trong hệ sinh thái hợp tác quốc tế, hình ảnh ngành lúa gạo Việt Nam cũng sẽ được lan tỏa rộng hơn.

Ông Hoan đặc biệt nhấn mạnh, cần đầu tư nghiêm túc cho truyền thông, nhất là website, bản tin và tạp chí chuyên ngành. Website cần trở thành “cửa ngõ” để trong nước và quốc tế hiểu về Vietrisa, với nội dung cập nhật thường xuyên về nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, thị trường, giống lúa, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, truy xuất nguồn gốc và văn hóa lúa nước.

Ông Hoan cũng gợi mở cách nhìn rộng hơn về giá trị của cây lúa. Người trồng lúa không thể chỉ sống bằng hạt lúa, mà cần được tạo thêm giá trị “phi lúa” từ rơm rạ, du lịch trải nghiệm, mô hình trình diễn, văn hóa lúa nước và các sinh kế bổ trợ trên đất lúa. Muốn giữ đất lúa, trước hết phải giữ được người trồng lúa bằng chính sách hỗ trợ thực chất, bảo hiểm nông nghiệp và mô hình sản xuất giúp nông dân có thu nhập ổn định.

"Cần nghiên cứu đầy đủ hệ sinh thái ngành hàng, trong đó có vai trò của thương lái và lực lượng môi giới lúa. Đây là những mắt xích đang tham gia vận hành thị trường, cần được nhận diện, đào tạo và từng bước đưa vào hệ sinh thái giá trị thay vì phớt lờ", ông Hoan nhấn mạnh và cho rằng, Vietrisa cần phát triển các chương trình trọng tâm dài hạn như Học viện nông dân lúa gạo, chương trình phát triển ngành hàng, truyền thông quốc tế, dữ liệu thị trường và nâng cao giá trị văn hóa lúa gạo Việt Nam... Khi đó, Vietrisa sẽ không chỉ là một hiệp hội gắn với mua bán, mà trở thành tổ chức đồng hành với các vấn đề lớn của ngành lúa gạo quốc gia.

Tri ân người gieo hạt cho Vietrisa

PGS.TS Bùi Bá Bổng cho biết, ngay từ những ngày đầu, ý tưởng thành lập Vietrisa được ông Lê Minh Hoan, khi đó là Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn khởi xướng và đặt nền móng, với mong muốn xây dựng một mô hình hiệp hội mới, tiếp cận ngành hàng theo chuỗi giá trị và hệ sinh thái, thay vì chỉ tập trung vào mua bán hay thị trường đơn thuần.

Dịp này, Vietrisa tri ân Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Minh Hoan - người đã gieo hạt cho sự ra đời của Vietrisa, đồng thời không ngừng gieo những ý tưởng, giá trị và khát vọng phát triển bền vững cho ngành hàng lúa gạo Việt Nam.