Chuẩn hóa vùng trồng sầu riêng để giữ vững thị trường xuất khẩu

Những năm gần đây, sầu riêng vươn lên trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nông nghiệp Việt Nam, với kim ngạch năm 2024 ước đạt khoảng 3,3 tỷ USD. Riêng thị trường Trung Quốc chiếm hơn 90% sản lượng xuất khẩu. Tuy nhiên, đi cùng với đà tăng trưởng nhanh là những thách thức ngày càng rõ nét về an toàn thực phẩm, kiểm soát tồn dư và truy xuất nguồn gốc, những yếu tố then chốt quyết định khả năng giữ vững thị trường.

Ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật: "Chúng ta đang phải đối mặt với sự cạnh tranh từ các nước xuất khẩu khác như Thái Lan, Malaysia. Vì vậy, việc chuẩn hóa quy trình sản xuất là điều kiện bắt buộc phải thực hiện trong thời gian tới. Rõ ràng, ở giai đoạn đầu chuyển đổi, quá trình chuẩn hóa sẽ gặp nhiều khó khăn do phải thay đổi tập quán canh tác truyền thống. Tuy nhiên, để tồn tại và phát triển ở bất kỳ thị trường nào, chúng ta buộc phải tuân thủ nghiêm các quy định của thị trường đó. Việc xây dựng quy trình sản xuất trước hết nhằm nâng cao nhận thức, tiến tới chuẩn hóa toàn bộ quy trình, đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thị trường nhập khẩu".

Thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều lô sầu riêng xuất khẩu đã gặp khó do tồn dư kim loại nặng, đặc biệt là Cadimi, hoặc chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về truy xuất nguồn gốc. Theo ngành chuyên môn, Cadimi là kim loại nặng tồn tại tự nhiên trong đất, nhất là ở những vùng đất phèn, đất trũng thấp. Nguy cơ gia tăng khi quá trình canh tác sử dụng phân bón, vật tư đầu vào chưa phù hợp, khiến kim loại nặng tích tụ và bị cây trồng hấp thu theo thời gian.

Ông Lê Xuân Phong, Chủ tịch UBND xã Ngũ Hiệp: "Trong những năm vừa qua, trên địa bàn xã Hòa Hiệp nói riêng và các vùng lân cận nói chung đã ghi nhận tình trạng nhiễm Cadimi, làm ảnh hưởng đến mã số vùng trồng. Qua đó, một số mã vùng trồng đã bị thu hồi. Để hạn chế thấp nhất nguy cơ bị thu hồi mã số vùng trồng, chúng tôi đã xây dựng nhiều kế hoạch, phối hợp cùng người nông dân tại từng vùng trồng cụ thể để tập huấn lại quy trình sản xuất. Chúng tôi thiết lập lại mã vùng trồng, hướng dẫn người dân tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật nhằm đảm bảo mã số vùng trồng được cấp và duy trì ổn định".

Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp: "Bên cạnh đó, người dân được hướng dẫn hạn chế sử dụng các loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật có nguy cơ chứa hàm lượng kim loại nặng cao. Đồng thời, phối hợp với các xã, phường để trao đổi, bàn bạc, xây dựng phương án quản lý mã số vùng trồng chặt chẽ, liên kết với các doanh nghiệp xuất khẩu nhằm đảm bảo việc sử dụng mã số vùng trồng đúng quy định, đúng yêu cầu của thị trường xuất khẩu, không chỉ riêng thị trường Trung Quốc mà cả các thị trường khác trên thế giới".

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt hàng rào kỹ thuật, quản lý tốt mã số vùng trồng và tăng cường liên kết sản xuất, tiêu thụ được xem là giải pháp căn cơ. Trong đó, doanh nghiệp đóng vai trò cầu nối giữa vùng nguyên liệu và thị trường, đồng thời trực tiếp tham gia kiểm soát chất lượng ngay từ khâu đầu vào.

Ông Lê Minh Tâm, Giám đốc Công ty Nông sản Thiện Tâm: "Hiện nay, doanh nghiệp xác định việc liên kết chặt chẽ với nông dân là giải pháp then chốt, trước hết nhằm khắc phục tình trạng tồn dư Cadimi, giảm thiểu rủi ro. Đối với những vùng nguyên liệu chưa được cấp mã, doanh nghiệp sẽ tiếp tục liên kết với bà con nông dân để thiết lập mã số vùng trồng, phục vụ định hướng phát triển trong thời gian tới".

Chuẩn hóa quy trình sản xuất, minh bạch chuỗi giá trị và nâng cao vai trò liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp được xác định là hướng đi tất yếu. Chỉ khi kiểm soát chặt chẽ từ vùng trồng đến khâu tiêu thụ, sầu riêng Việt Nam mới có thể giữ vững uy tín, duy trì thị trường xuất khẩu và phát triển bền vững trong thời gian tới.