Các nhà khoa học cảnh báo những trận mưa lớn mùa đông ở châu Âu sẽ ngày càng "dữ dội hơn" sau một loạt các hiện tượng thời tiết khắc nghiệtxảy ra tại khu vực phía tây Địa Trung Hải.
Kể từ giữa tháng 1, số lượng lớn bất thường các cơn bão có tên mang theo gió giật cấp bão cuồng phong và lượng mưa kỷ lục chưa từng có đến các quốc gia như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Maroc.
Cảnh sát sơ tán người dân khỏi một khách sạn trên con phố ngập lụt. Ảnh: Liam Gilliver.
Mưa lớn kéo dài nhiều ngày đã tàn phá diện rộng các cơ sở hạ tầng thiết yếu như đường sá và mạng lưới cung cấp năng lượng, đồng thời gây thiệt hại hàng tỷ Euro. Hàng trăm nghìn người phải sơ tán, tìm chỗ trú ẩn chờ bão lũ đi qua, trong khi có tới 50 người được báo cáo thiệt mạng tính từ đầu năm tới nay.
Tại Grazalema, một ngôi làng ở miền nam Tây Ban Nha, người dân phải hứng chịu lượng mưa kéo dài với tổng lượng nước/ngày vượt mức trung bình của cả một năm. Trong khi đó, tại Bồ Đào Nha, các chuyên gia cho biết lượng mưa do bão Leo mang lại đạt mức cao nhất được ghi nhận trong vòng một thế kỷ.
Phân tích mới của tổ chức World Weather Attribution (WWA) đã xem xét xu hướng và cường độ của những trận mưa cực đoan nghiêm trọng nhất tại Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Maroc. Kết quả cho thấy cường độ các sự kiện mưa lớn trong một ngày đã tăng rõ rệt - tăng 36% ở khu vực phía nam và 29% ở khu vực phía bắc. Điều này đồng nghĩa những ngày mưa lớn nhất hiện nay có lượng mưa cao hơn khoảng một phần ba so với trước đây.
Các nhà nghiên cứu đã kết hợp những dữ liệu quan sát này với các mô phỏng mô hình khí hậu và phát hiện: Lượng khí thải carbon do con người tạo ra đã khiến cường độ mưa ở khu vực phía bắc tăng 11%. Tuy nhiên, tại khu vực phía nam, các mô hình khí hậu hiện vẫn chưa tái hiện đầy đủ xu hướng gia tăng được ghi nhận ngoài thực tế.
Dù vùng biển quanh bán đảo Iberia và Maroc không ghi nhận mức ấm lên bất thường, báo cáo cho thấy các cơn bão đã được tiếp thêm năng lượng từ các "dòng sông khí quyển" - hiện tượng vận chuyển lượng lớn hơi ẩm từ đợt sóng nhiệt biển mạnh đến nghiêm trọng ở phía tây Đại Tây Dương.
"Đây chính xác là biểu hiện của biến đổi khí hậu: các kiểu thời tiết từng là những thảm họa dễ kiểm soát hơn nay đang biến thành những thảm họa nguy hiểm hơn", Tiến sĩ Friederike Otto, Giáo sư Khoa học Khí hậu tại Trung tâm Chính sách Môi trường thuộc Đại học Imperial College London, nhận định.
Theo bà, dù mức gia tăng 11% có thể quy trực tiếp cho hoạt động của con người như đốt nhiên liệu hóa thạch, hay các xu hướng tăng mạnh hơn quan sát trong nhiều thập kỷ, bằng chứng đều cho thấy biến đổi khí hậu đang khiến các trận mưa cực đoan trở nên khốc liệt hơn.
Bà cũng nhấn mạnh châu Âu vẫn có đủ công cụ và kiến thức để hạn chế rủi ro từ thời tiết cực đoan, đồng thời khẳng định mỗi phần nhỏ của mức tăng nhiệt độ toàn cầu đều đáng để nỗ lực ngăn chặn.
Trong khi đó, bà Maja Vahlberg thuộc Trung tâm Khí hậu Chữ thập đỏ Trăng lưỡi liềm đỏ, cho biết số lượng người phải sơ tán và thiệt mạng trong các cơn bão là một "lời nhắc nhở bi thảm" rằng các hệ thống phòng ngừa thiên tai của chúng ta đang bị áp đảo. Theo bà, cần khẩn trương đầu tư vào năng lực ứng phó ở cấp địa phương và tích hợp rủi ro khí hậu vào quy hoạch đô thị, trong bối cảnh các hiện tượng “cực đoan” đang thay đổi nhanh chóng qua từng năm.
"Chúng ta không chỉ đối mặt với thời tiết khắc nghiệt hơn, mà còn đang đứng trước một cuộc khủng hoảng nhân đạo do biến đổi khí hậu gây ra", bà nhấn mạnh.
Đầu tháng này, các chuyên gia cũng cho rằng thiệt hại do bão tại Bồ Đào Nha có thể đã được hạn chế đáng kể nếu công tác quy hoạch và chuẩn bị ứng phó được thực hiện hiệu quả hơn.
