Không gian xanh trong trường học, thói quen phân loại rác hay việc hạn chế nhựa dùng một lần đang dần trở thành những tiêu chí quan trọng trong giáo dục hiện đại. Với Trường THPT Nguyễn Văn Tăng, những tiêu chí ấy không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, mà được cụ thể hóa bằng chiến lược và hành động suốt nhiều năm qua.
Việc nhà trường tham gia Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam 2025 là một dấu mốc cho thấy nỗ lực đó đang được đặt trong một tầm nhìn rộng hơn. Báo Nông nghiệp và Môi trường đã có cuộc phỏng vấn thầy Lê Văn Khôi, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Văn Tăng, xoay quanh hành trình xây dựng môi trường học đường xanh - sạch - đẹp và bền vững.
Thầy giáo Lê Văn Khôi, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Văn Tăng, TP.HCM. Ảnh: Lê Bình.
Từ khuôn viên xanh đến chiến lược giảm rác thải nhựa bài bản
Thưa thầy Lê Văn Khôi, trường THPT Nguyễn Văn Tăng đã triển khai các hành động cụ thể về chống rác thải nhựa, xây dựng môi trường xanh - sạch - đẹp từ khi nào?
Ngay từ những năm đầu thành lập vào năm 2011, trường THPT Nguyễn Văn Tăng được xây dựng theo định hướng đạt chuẩn quốc gia, chúng tôi đã xác định môi trường xanh - sạch - đẹp không chỉ là điều kiện vật chất mà là một phần trong triết lý giáo dục của nhà trường. Khi đó, dù khái niệm “chống rác thải nhựa” chưa được nhắc đến nhiều như hiện nay, nhưng việc giữ gìn vệ sinh, trồng cây xanh, tạo không gian học tập an toàn, thân thiện đã được đưa vào các quy định nội bộ và sinh hoạt thường xuyên của nhà trường.
Sau này, khi UBND TP.HCM ban hành Chỉ thị 19 và Chỉ thị 10 về bảo vệ môi trường, chống rác thải nhựa, đây là cơ sở pháp lý quan trọng để nhà trường rà soát lại toàn bộ hoạt động, từ đó cụ thể hóa bằng kế hoạch, chỉ tiêu và lộ trình rõ ràng hơn. Có thể nói, các chỉ thị này giúp chúng tôi “chuẩn hóa” những việc vốn đã làm, đồng thời mở rộng quy mô và chiều sâu của các hoạt động bảo vệ môi trường trong trường học.
Hằng năm, ngay từ đầu năm học, Ban giám hiệu đều quán triệt nội dung này đến toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh. Trong các buổi sinh hoạt đầu tuần, sinh hoạt lớp, nội dung giữ gìn vệ sinh, phân loại rác, chăm sóc cây xanh, hạn chế nhựa dùng một lần được lồng ghép thường xuyên, liên tục. Đến nay, việc phân loại rác tại nguồn đã trở thành nề nếp, rác thải trong trường được tập kết đúng khu vực quy định, không để tồn đọng trong khuôn viên học tập.
Được biết khuôn viên trường có diện tích khá lớn và độ phủ xanh cao, đây có phải là lợi thế trong việc xây dựng môi trường học đường xanh, sạch, đẹp, thưa thầy?
Khuôn viên Trường THPT Nguyễn Văn Tăng có diện tích hơn 27.000 m², trong đó diện tích cây xanh chiếm tỷ lệ lớn. Đây là một lợi thế rất rõ ràng, bởi không gian xanh không chỉ tạo cảnh quan mà còn tác động trực tiếp đến tâm lý, sức khỏe và hiệu quả học tập của học sinh.
Tuy nhiên, đi kèm với lợi thế là trách nhiệm. Khuôn viên rộng, nhiều cây xanh thì công tác chăm sóc, giữ gìn vệ sinh, phòng chống rác thải lại càng phải làm nghiêm túc và bài bản hơn. Nhà trường xác định không để không gian xanh chỉ mang tính hình thức, mà phải được duy trì bằng ý thức và hành động cụ thể của cả thầy và trò.
Học sinh Trường THPT Nguyễn Văn Tăng tham gia phân loại rác, chăm sóc cây xanh trong các chương trình “Thứ bảy xanh”, “Chủ nhật xanh”, từng bước hình thành thói quen sống xanh. Ảnh: Nhà trường cung cấp.
Trong những năm qua, nhà trường nhiều lần được ghi nhận là “Trường học xanh - sạch - đẹp”, đạt các giải thưởng do ngành tài nguyên và môi trường trao tặng. Gần đây, một số cơ quan truyền thông cũng đã đến ghi nhận các mô hình xây dựng môi trường học đường tại trường. Những ghi nhận này vừa là động viên, vừa là áp lực tích cực để nhà trường tiếp tục làm tốt hơn.
Chỉ thị 19 và Chỉ thị 10 của UBND TP.HCM được xem là những “cú hích” trong công tác bảo vệ môi trường học đường. Với trường THPT Nguyễn Văn Tăng, các chỉ thị này đã được tiếp nhận và cụ thể hóa ra sao trong thực tiễn?
Tôi cho rằng, nhà trường không chờ đến khi có chỉ thị mới làm. Phương châm xanh - sạch - đẹp đã được xác định từ rất sớm và duy trì liên tục qua nhiều năm. Khi các chỉ thị của thành phố và trung ương được ban hành, nhà trường xem đó là cơ hội để rà soát lại toàn bộ hoạt động, bổ sung những nội dung còn thiếu và làm cho công tác bảo vệ môi trường trở nên bài bản, có chiều sâu hơn.
Từ năm 2023, nhà trường đã xây dựng và ban hành Chiến lược giảm thiểu rác thải nhựa giai đoạn 2023 - 2025, đặt mục tiêu đến cuối năm 2025 giảm tối thiểu 90% rác thải nhựa dùng một lần phát sinh trong khuôn viên trường. Chiến lược này dựa trên nguyên tắc 3R: giảm thiểu - tái sử dụng - tái chế, với các chỉ số đo lường cụ thể để dễ đánh giá, điều chỉnh trong quá trình thực hiện.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Vụ Hợp tác quốc tế, Quỹ Vì tương lai xanh tổ chức Giải thưởng trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2025 - Trường học không rác thải nhựa. Mọi thông tin liên quan đến Giải thưởng bạn đọc xem trên Báo điện tử nongnghiepmoitruong.vn, trang web của Giải thưởng ecoschool.vn.
Học sinh là trung tâm của chiến lược trường học xanh
Trong các chương trình và chiến lược đó, vai trò của học sinh được đặt thể hiện như thế nào thưa thầy?
Chúng tôi xác định rất rõ: học sinh là trung tâm và cũng là chủ thể của mọi hoạt động bảo vệ môi trường trong trường học. Nếu chỉ có thầy cô làm, hoặc chỉ dừng ở các khẩu hiệu tuyên truyền thì sẽ không bền vững.
Thông qua Đoàn trường, Ban Chấp hành các chi đoàn và giáo viên chủ nhiệm, học sinh được tham gia từ khâu xây dựng kế hoạch đến tổ chức thực hiện các chương trình như “Thứ bảy xanh”, “Chủ nhật xanh”. Trong những ngày này, chính các em là lực lượng nòng cốt thực hiện vệ sinh lớp học, nhà vệ sinh, hành lang, chăm sóc cây xanh, thu gom và phân loại rác trong toàn bộ khuôn viên trường. Giáo viên và Đoàn Thanh niên giữ vai trò định hướng, hỗ trợ và giám sát.
Khuôn viên hơn 27.000 m² với độ phủ xanh cao là lợi thế để Trường THPT Nguyễn Văn Tăng xây dựng môi trường học đường xanh, sạch, đẹp theo hướng bền vững. Ảnh: Lê Bình.
Điều quan trọng là qua các hoạt động này, học sinh không chỉ “làm cho sạch” mà dần hiểu vì sao phải giữ môi trường sạch, từ đó hình thành ý thức tự giác.
Nếu như trước đây, tỷ lệ học sinh mang bình nước cá nhân chỉ khoảng 40 - 45% thì đến nay đã tăng lên khoảng 96%. Việc sử dụng chai nhựa dùng một lần trong trường gần như không còn, đặc biệt là trong đội ngũ giáo viên và nhân viên.
Khoảng 70% lượng rác nhựa phát sinh trong trường hiện nay được thu gom để tái chế hoặc tái sử dụng. Nhiều sản phẩm tái chế được học sinh sử dụng để trang trí “Góc sinh thái” trong lớp học, làm đồ dùng học tập hoặc phục vụ các hoạt động ngoại khóa. Quan trọng hơn, các em hình thành thói quen giữ gìn môi trường học tập của chính mình, chứ không chỉ làm theo phong trào hay mệnh lệnh.
Với đặc thù học sinh THPT chỉ gắn bó với trường trong 3 năm, trong khi các chương trình môi trường đòi hỏi tính bền bỉ và dài hạn, nhà trường làm gì để tránh tình trạng “phong trào theo khóa” và duy trì được tính liên tục qua nhiều thế hệ học sinh?
Đúng là học sinh cấp ba chỉ học trong 3 năm, nhưng bù lại, các em đã có nhận thức và khả năng tự điều chỉnh hành vi khá tốt. Ngay từ lớp 10, nhà trường chú trọng tuyên truyền thông qua sinh hoạt đầu tuần, 15 phút đầu giờ và đặc biệt là vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong việc hình thành nề nếp.
Tất nhiên, vẫn có những em chưa thật sự tự giác, nhất là trong thói quen ăn uống, sử dụng đồ nhựa dùng một lần. Với những trường hợp này, nhà trường không xử lý theo hướng cứng nhắc mà kiên trì nhắc nhở, giáo dục, tạo môi trường để các em tự thay đổi. Quan điểm của chúng tôi là phải tạo môi trường sạch trước, từ đó hình thành ý thức giữ gìn môi trường một cách bền vững.
Quan sát sự thay đổi từ lớp 10 đến lớp 12, chúng tôi thấy nhận thức và hành vi của học sinh từ khi vào trường đến tốt nghiệp THPT có sự thay đổi là rất rõ. Học sinh càng lên lớp trên càng ý thức hơn, chủ động hơn trong các hoạt động chung. Nhiều em không chỉ tự giác thực hiện mà còn nhắc nhở bạn bè, tham gia tích cực vào các hoạt động xanh, các câu lạc bộ môi trường.
Tham gia Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam 2025, Trường THPT Nguyễn Văn Tăng khẳng định chiến lược giảm rác thải nhựa và giáo dục môi trường gắn với học sinh làm trung tâm. Ảnh: Nhà trường cung cấp.
Điều này cho thấy, nếu giáo dục môi trường được làm một cách kiên trì, liên tục, gắn với thực tiễn hằng ngày thì sẽ tạo ra chuyển biến thực chất, chứ không dừng lại ở nhận thức lý thuyết.
Nhà trường có định hướng xây dựng học sinh trở thành “đại sứ môi trường”, “công dân toàn cầu” hay không?
Đây là mục tiêu lâu dài mà nhà trường đang hướng tới. Dù trước đây trường nằm ở khu vực ngoại thành, đầu vào chưa cao, nhưng chúng tôi luôn chú trọng xây dựng hình ảnh, phẩm chất và kỹ năng cho học sinh.
Năm 2022, nhà trường phối hợp với Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên Gaia triển khai chương trình chăm sóc cây xanh, trong đó mỗi học sinh được xem là một “đại sứ môi trường”. Khi tham gia giao lưu, hội trại, hoạt động cộng đồng hay kết nối với các trường khác, học sinh Nguyễn Văn Tăng thể hiện được sự tự tin, ý thức và trách nhiệm với môi trường. Đây cũng là cách nhà trường lan tỏa hình ảnh một cách bền vững, từ chính hành vi của học sinh.
Khi tham gia Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam 2025, nhà trường kỳ vọng điều gì?
Đây là lần đầu tiên nhà trường tham gia một cuộc thi mang tầm khu vực, nên ban đầu cũng có không ít bỡ ngỡ. Tuy nhiên, do các hoạt động bảo vệ môi trường đã được triển khai nhiều năm, có nền tảng sẵn, nên chúng tôi khá tự tin.
Tham gia cuộc thi, trước hết là cơ hội để nhà trường nhìn lại một cách hệ thống những gì đã và đang làm, từ đó điều chỉnh, hoàn thiện hơn. Đồng thời, đây cũng là dịp để lan tỏa hình ảnh Trường THPT Nguyễn Văn Tăng - một ngôi trường xanh, sạch, đẹp, có trách nhiệm với môi trường. Nếu đạt được kết quả tốt, đó sẽ là niềm tự hào không chỉ của nhà trường mà còn của giáo dục TP.HCM.
Xin trân trọng cảm ơn thầy!
Lễ trao Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam 2025 dự kiến diễn ra vào 8 giờ sáng ngày 31/1/2026 tại Cung Thiếu nhi Hà Nội Cơ sở 2, Phạm Hùng, Cầu Giấy, Hà Nội. Sự kiện do Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì. Lễ trao giải được tường thuật trực tuyến trên Truyền hình Nông nghiệp và Môi trường và Báo Nông nghiệp và Môi trường điện tử (nongnghiepmoitruong.vn); đồng thời tổ chức trực tuyến qua nền tảng Zoom tại địa chỉ: ID cuộc họp: 973 8347 6746; Mật mã: SA3101.
