Tại Hội nghị Sơ kết 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 của ngành Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chia sẻ thực trạng cũng như những bài học kinh nghiệm quan trọng trong xử lý các dự án khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài trên địa bàn. Đây được xem là một trong những nhiệm vụ then chốt nhằm khơi thông nguồn lực đất đai, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường chia sẻ những bài học kinh nghiệm quan trọng trong xử lý tồn đọng đất đai. Ảnh: Tường Tú.
6 nguyên tắc xử lý dự án tồn đọng đất đai
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM Nguyễn Toàn Thắng, trong nhiều năm qua, thành phố phải đối mặt với số lượng lớn các dự án tồn đọng, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những bất cập, chồng chéo của hệ thống pháp luật qua các thời kỳ, nhất là trong quá trình chuyển tiếp giữa các Luật Đất đai; vướng mắc trong xác định nguồn gốc, quyền sử dụng đất; cũng như sự thay đổi về chính sách tài chính, quy hoạch.
Bên cạnh đó, một số dự án còn gặp khó khăn do năng lực tài chính của nhà đầu tư suy giảm, thị trường biến động hoặc phát sinh tranh chấp pháp lý phức tạp.
Thực tiễn cho thấy, việc xử lý các dự án tồn đọng không chỉ đơn thuần là tháo gỡ thủ tục mà còn đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, thận trọng, bảo đảm hài hòa nhiều lợi ích và tuân thủ chặt chẽ quy định pháp luật.
Trên cơ sở đó, TP.HCM đã xây dựng và áp dụng 6 nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình xử lý. Trước hết là bảo đảm đúng thẩm quyền, kiên quyết không hợp pháp hóa sai phạm và không để phát sinh sai phạm mới. Đây là nguyên tắc mang tính nền tảng nhằm giữ vững kỷ cương pháp luật trong quá trình tháo gỡ khó khăn.
Thứ hai, thành phố đặc biệt chú trọng việc phân định rõ ràng giữa xử lý trách nhiệm của tổ chức, cá nhân vi phạm với việc tháo gỡ vướng mắc cho dự án. Cách làm này giúp tránh tình trạng “đóng băng” dự án chỉ vì chờ xử lý trách nhiệm, đồng thời tạo điều kiện để sớm đưa đất đai vào khai thác, sử dụng hiệu quả, hạn chế thất thoát, lãng phí nguồn lực xã hội.
Thứ ba, TP.HCM xác định rõ yếu tố lỗi, chỉ xem xét tháo gỡ đối với các dự án có vướng mắc do lỗi của cơ quan quản lý nhà nước hoặc do cả hai phía, từ đó có hướng xử lý phù hợp, công bằng.
Sở Nông nghiệp và Môi trường TP HCM tham gia trực tuyến Hội nghị chiều 2/7. Ảnh: Đinh Tùng.
Một nguyên tắc quan trọng khác là bảo đảm phù hợp với thực tiễn khách quan và hoàn cảnh lịch sử cụ thể của từng dự án. Điều này đặc biệt cần thiết đối với các dự án kéo dài qua nhiều giai đoạn, chịu tác động của nhiều chính sách khác nhau. Thành phố cũng luôn đặt mục tiêu hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, nhất là những trường hợp người dân đã mua nhà, nhằm hạn chế tối đa khiếu kiện, tranh chấp, đặc biệt với các dự án có yếu tố nước ngoài.
Bên cạnh đó, TP.HCM yêu cầu nhà đầu tư phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, bảo đảm năng lực và điều kiện triển khai dự án theo quy định, không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh. Đồng thời, thành phố cho phép triển khai song song việc tháo gỡ vướng mắc với quá trình xử lý trách nhiệm theo kết luận thanh tra, kiểm tra hoặc bản án đã có hiệu lực. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn thời gian xử lý, tránh tình trạng kéo dài không cần thiết.
Đặc biệt, vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu được đề cao thông qua phương châm “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Đây được xem là yếu tố quyết định bảo đảm tiến độ và hiệu quả thực hiện. Đồng thời, TP.HCM cũng chú trọng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, qua đó tạo động lực thúc đẩy quá trình xử lý các điểm nghẽn kéo dài.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP HCM cho rằng, nhờ áp dụng đồng bộ các nguyên tắc và giải pháp nêu trên, công tác tháo gỡ khó khăn, vướng mắc tại TP.HCM đã đạt được kết quả rõ nét.
Đối với 265 dự án tồn đọng do Sở Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối, bao gồm 49 dự án đầu tư công và 216 dự án, khu đất khác, thành phố đã thực hiện tháo gỡ và định hướng xử lý đạt tỷ lệ 100%. Các dự án được phân loại theo từng nhóm cụ thể, từ đó có giải pháp phù hợp với từng trường hợp, tránh áp dụng máy móc, cứng nhắc.
“Kết quả này không chỉ góp phần giải quyết dứt điểm nhiều tồn tại kéo dài mà còn tạo tiền đề quan trọng để khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, thúc đẩy đầu tư, phát triển hạ tầng và cải thiện môi trường kinh doanh. Đồng thời, đây cũng là minh chứng cho cách làm chủ động, linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương, pháp luật của TP.HCM trong quản lý và điều hành”, ông Thắng nhấn mạnh.
Tăng cường phân cấp, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu
Từ thực tiễn triển khai, TP.HCM rút ra nhiều bài học kinh nghiệm có giá trị, có thể tham khảo, nhân rộng cho các địa phương khác. Đó là sự cần thiết của việc hoàn thiện thể chế đồng bộ, minh bạch; tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực; nâng cao trách nhiệm người đứng đầu; và đặc biệt là xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan liên quan.
TP.HCM kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhất là các quy định liên quan đến đất đai, đầu tư và xây dựng, nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, thống nhất. Ảnh: NNMT.
Trong thời gian tới, TP.HCM kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, nhất là các quy định liên quan đến đất đai, đầu tư và xây dựng, nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, thống nhất cho việc xử lý các dự án tồn đọng. Đồng thời, cần có cơ chế đặc thù cho các đô thị lớn để chủ động hơn trong giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Trong bối cảnh ngành Nông nghiệp và Môi trường đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 57 với yêu cầu tạo đột phá về thể chế và nguồn lực, những kinh nghiệm từ TP.HCM có ý nghĩa thiết thực. Không chỉ góp phần tháo gỡ các “điểm nghẽn” hiện hữu, cách làm này còn mở ra hướng tiếp cận mới trong xử lý các vấn đề tồn đọng, qua đó thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.
