Tín hiệu vui từ đáy biển Hòn Mun

Những mầm sống dưới đáy đại dương

Ghi nhận từ các đợt khảo sát thực địa gần đây của Phòng Bảo tồn thuộc Ban Quản lý vịnh Nha Trang (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa) tại Khu bảo tồn biển Hòn Mun cho thấy sự phục hồi rõ rệt của độ phủ san hô sống.

“Khác với thực trạng năm 2022 khi nhiều khu vực ghi nhận độ phủ giảm mạnh, nhiều nơi chỉ còn trơ trọi nền đá vụn và san hô chết, các khảo sát mới nhất cho thấy nền đáy đã xuất hiện nhiều tập đoàn san hô non với tỷ lệ sống cao”, nhân viên Phòng Bảo tồn khẳng định.

Quá trình sinh sản tự nhiên của san hô đã hoạt động ổn định trở lại. Đây là minh chứng rõ nét cho thấy chất lượng môi trường nước tại khu bảo tồn đạt trạng thái ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho rạn san hô tự tái tạo.

Sau khi ghi nhận các dấu hiệu tích cực bước đầu này, ông Đàm Hải Vân, Giám đốc Ban Quản lý vịnh Nha Trang cho biết thêm, trong thời gian tới cơ quan quản lý sẽ phối hợp với đơn vị nghiên cứu khoa học để tiến hành khảo sát, đánh giá định lượng cụ thể và khoa học hơn.

Song song với sự hồi sinh của các "cánh rừng" san hô, sinh cảnh dưới đáy biển Hòn Mun cũng đang trở nên sống động với sự xuất hiện ngày càng nhiều của các loài cá rạn và động vật đáy. Những loài chỉ thị sinh học quan trọng như: cá mú, cá mó, chình, nemo (cá hề), hải sâm, bào ngư, ốc đụn và trai tai tượng…hiện đã xuất hiện với mật độ cao trong vùng rạn. Sự phong phú của khu hệ động vật này là bằng chứng khách quan chứng minh rằng hệ sinh thái rạn san hô đang phát triển và phục hồi rất tốt.

Giải pháp phục hồi và những thách thức

Để có được những mạch sống chuyển mình dưới lòng biển, theo ông Vân thời gian qua, hàng loạt giải pháp nằm trong kế hoạch tổng thể phục hồi vịnh Nha Trang đến năm 2030 đã được triển khai đồng bộ. Được sự quan tâm của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, các sở, ban, ngành liên quan và sự chỉ đạo sâu sát của Sở Nông nghiệp và Môi trường, Ban Quản lý vịnh Nha Trang đánh giá giải pháp tạo tác động tích cực và trực tiếp nhất hiện nay là thực hiện tạm dừng các hoạt động bơi, lặn ở phân khu bảo vệ nghiêm ngặt Hòn Mun. Giải pháp này giúp giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực, tạo không gian yên tĩnh cho rạn san hô tự chữa lành.

Bên cạnh đó, áp lực từ hoạt động khai thác trái phép đã bị kiểm soát chặt chẽ nhờ công tác tuần tra, kiểm soát khép kín 24/24 giờ tại Hòn Mun, phối hợp cùng lực lượng kiểm ngư và Bộ đội Biên phòng để xử lý các trường hợp khai thác thủy sản trái phép trên vịnh.

Tại thực địa, các nhân viên bảo tồn thường xuyên theo dõi sát sao tốc độ phát triển của san hô, kiểm soát số lượng sao biển gai (loài thiên địch ăn san hô), thu gom rác đáy biển và gỡ lưới ma vướng trên rạn. Đồng thời, Ban quản lý chủ động theo dõi những diễn biến thời tiết bất thường như nhiệt độ nước biển tăng cao, bão nhiệt đới ảnh hưởng đến rạn để phối hợp với các chuyên gia đưa ra giải pháp quản lý kịp thời, hiệu quả.

Đối với các khu vực có rạn san hô đang phát triển tốt như Hòn Chồng - Đặng Tất, Đầm Báy, Ban Quản lý phối hợp chính quyền địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân về bảo vệ môi trường, tài nguyên biển, kết hợp phối hợp với doanh nghiệp xã hội hóa để phục hồi san hô bằng phương pháp thả rạn nhân tạo.

Dù tín hiệu phục hồi rất khả quan, song công tác bảo tồn vẫn đối mặt với những thách thức lớn từ biến đổi khí hậu và áp lực từ hoạt động nhân sinh. Biến đổi khí hậu với hiệu ứng nhà kính và hiện tượng El Nino đang gây áp lực cực lớn cho hệ sinh thái biển. Đặc biệt vào giai đoạn từ tháng 5-7 hàng năm, khi nhiệt độ nước biển cao kết hợp thủy triều xuống thấp làm lộ các bãi san hô, nguy cơ san hô bị tẩy trắng quy mô lớn luôn hiện hữu.

Ngoài ra, những hệ lụy từ áp lực nhân sinh trong lịch sử như hoạt động san lấp ven biển xây dựng hạ tầng du lịch và dân sinh giai đoạn 2002 - 2015 đã làm suy giảm đáng kể diện tích rạn. Hiện nay, các dự án xây dựng khu du lịch nghỉ dưỡng trên các đảo trong vịnh vẫn tiềm ẩn nguy cơ làm gia tăng lượng trầm tích ra biển, dẫn đến lắng đọng trên bề mặt rạn và gây chết san hô.

Trước những áp lực đó, việc huy động sức mạnh đồng hành của người dân địa phương và các doanh nghiệp du lịch là giải pháp then chốt. Những năm qua, Ban Quản lý đã vận động được hơn 1.000 tình nguyện viên đến từ các trường học, tập đoàn, công ty du lịch trên vịnh tham gia bảo vệ đa dạng sinh học. Các chuỗi hoạt động thực chất trong chiến dịch “Cùng nhau làm nên điều tuyệt vời - Together we do great things” đã được triển khai như: trồng phục hồi rừng ngập mặn, thả tái tạo nguồn lợi thủy sản, vớt rác, bắt sao biển gai, tuyên truyền không sử dụng sản phẩm nhựa một lần tại Bến tàu du lịch, và phổ biến kiến thức bảo tồn cho cộng đồng, sinh viên các trường đại học. Song song đó, các tập đoàn cũng phối hợp nâng cao nhận thức cho cán bộ, nhân viên về kỹ năng phân loại rác thải nhựa và kỹ năng cứu hộ rùa biển qua các buổi thực địa tại Hòn Mun.

Trong thời gian tới, Ban Quản lý vịnh Nha Trang sẽ tiếp tục duy trì các hoạt động trên, đồng thời tiếp cận mạnh mẽ phương thức truyền thông đa phương tiện nhằm tăng khả năng nhận diện, tiếp cận sâu hơn cộng đồng và lan tỏa các giá trị tích cực, quyết tâm cùng người dân và du khách chung tay bảo vệ môi trường, bảo tồn bền vững đa dạng sinh học trên vịnh Nha Trang.

Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học năm 2026 được Liên hợp quốc phát động với chủ đề “Acting locally for global impact” - “Hành động của địa phương cho hiệu quả toàn cầu” nhấn mạnh tầm quan trọng của các hành động và sáng kiến ở cấp địa phương và cộng đồng nhằm thúc đẩy thực hiện hiệu quả các mục tiêu về đa dạng sinh học, đồng thời, kêu gọi áp dụng cách tiếp cận “toàn xã hội” để triển khai Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học và 23 mục tiêu của Khung đa dạng sinh học Côn Minh- Montreal trong khuôn khổ Công ước Đa dạng sinh học.

Ngày 22/5/2026, tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn - Kiếp Bạc, TP Hải Phòng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ phối hợp cùng UBND TP Hải Phòng và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNDP) tổ chức Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học năm 2026.