Hành động nhỏ, hệ lụy lớn
Bán đảo Sơn Trà được ví như “lá phổi xanh” của Đà Nẵng, là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm, đặc biệt là các loài linh trưởng trong diện bảo tồn đặc biệt… Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh của du lịch, áp lực lên hệ sinh thái nơi đây cũng ngày càng gia tăng.
Một trong những vấn đề đáng lo ngại trong nhiều năm nay là tình trạng du khách và người dân tự ý cho khỉ ăn tại các khu vực chùa Linh Ứng, tuyến Hoàng Sa - Lê Văn Lương, trước cổng Khu nghỉ dưỡng InterContinental Đà Nẵng… Thức ăn mà khỉ nhận được chủ yếu là bánh kẹo, đồ ăn nhanh, thức ăn thừa, nước ngọt, thậm chí cả trái cây hư hỏng do du khách hoặc người bán hàng rong bỏ lại.
Du khách vô tư cho khỉ ăn trong Khu bảo tôn thiên nhiên Sơn Trà. Ảnh: L.A.
Chị Thanh Ngọc Trúc - tình nguyên viên bảo vệ đàn khỉ trên báo đảo Sơn Trà cho biết, dù nhiều biển cấm và cảnh báo được đặt tại các tuyến đường, không ít người vẫn xem việc cho khỉ ăn là trải nghiệm thú vị hoặc hành động “thân thiện” với động vật hoang dã. Tuy nhiên, thú vui ngắn ngủi ấy đang khiến khỉ mất dần khả năng tự tìm kiếm thức ăn trong tự nhiên và ngày càng lệ thuộc vào con người. Từ vị thế chủ nhân của núi rừng, nay khỉ đã trở thành những “kẻ ăn xin” trên chính địa bàn của mình. Mục tiêu của Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà bị phá vỡ.
Theo ghi nhận, trên tuyến đường Lê Văn Lương hiện có ít nhất ba đàn khỉ thường xuyên xuất hiện ven đường để chờ thức ăn, trong khi dọc tuyến Hoàng Sa kéo dài có hơn mười đàn phụ thuộc phần lớn vào nguồn thức ăn do du khách cung cấp.
“Việc khỉ tập trung kiếm ăn ven đường kéo theo nhiều nguy cơ mất an toàn. Nhiều trường hợp khỉ lao ra đường để giành thức ăn, dẫn đến tai nạn giao thông. Không ít cá thể bị xe máy, ô tô tông chết hoặc bị thương nặng. Ngoài ra, khỉ ngày càng dạn người, xuất hiện các hành vi cắn, cào, cướp thức ăn, giật đồ của du khách, thậm chí xâm nhập khu dân cư để tìm thức ăn”, chị Thanh Ngọc Trúc chia sẻ.
Một cá thể khỉ uống nước từ chai nhựa do du khách bỏ lại tại điểm dừng chân trong Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà. Ảnh: T.T
Không chỉ làm thay đổi tập tính động vật, việc cho khỉ ăn còn vô tình tạo điều kiện cho các đối tượng săn bắt trái phép hoạt động. Khi khỉ tập trung tại những khu vực quen thuộc để nhận thức ăn, chúng dễ trở thành mục tiêu của các loại bẫy săn như bẫy phanh, bẫy kẹp hay “hàm quỷ”. Nhiều cá thể bị thương nặng, thậm chí tử vong.
Trong các đợt kiểm tra hiện trường, nhóm tình nguyện của chị Trúc đã phát hiện hàng chục chiếc bẫy tại những điểm nóng nơi khỉ thường xuyên kiếm ăn. Giai đoạn 2024-2025 và đầu năm 2026, tại các khu vực như chùa Linh Ứng, cổng InterContinental và Miếu Đôi, nhiều cá thể khỉ bị tai nạn giao thông hoặc mắc bẫy khiến số lượng suy giảm đáng kể. Một số cá thể được giải cứu nhưng phải cắt cụt chi do vết thương quá nặng.
Khỉ xuất hiện ven đường tại bán đảo Sơn Trà để chờ thức ăn từ du khách. Ảnh: L.A.
Ngoài nguy cơ săn bắt, rác thải nhựa từ bao bì thức ăn cũng đang tạo thêm áp lực cho hệ sinh thái Sơn Trà. Bao nilon, chai nhựa, hộp xốp bị bỏ lại hoặc bị khỉ mang sâu vào rừng gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến cảnh quan và đời sống động vật hoang dã.
Dù hiện chưa ghi nhận trường hợp khỉ truyền bệnh dại sang người, nguy cơ lây nhiễm bệnh từ động vật hoang dã vẫn luôn hiện hữu khi con người tiếp xúc ở khoảng cách quá gần với các đàn khỉ.
Cần giải pháp đồng bộ và chế tài đủ mạnh
Theo ông Phan Minh Hải, Phó trưởng Ban quản lý bán đảo Sơn Trà và các bãi biển du lịch Đà Nẵng, khó khăn lớn nhất hiện nay là pháp luật chưa có quy định xử phạt cụ thể đối với hành vi cho động vật hoang dã ăn. Điều này khiến công tác quản lý, kiểm tra và nhắc nhở gặp nhiều trở ngại khi không ít du khách vẫn cố tình vi phạm.
Rõ ràng, công tác bảo vệ động vật hoang dã hiện vẫn tồn tại nhiều khoảng trống pháp lý, đặc biệt với những hành vi dễ thực hiện nhưng để lại hậu quả lâu dài như việc cho khỉ ăn tại Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà. Khi chưa có chế tài đủ mạnh, các hoạt động tuyên truyền của lực lượng chức năng và tình nguyện viên vẫn khó đạt hiệu quả như mong muốn.
Biển cảnh báo không cho động vật hoang dã ăn được đặt tại các điểm dừng chân ở Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà. Ảnh: L.A.
Ông Trần Hữu Vỹ, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn đa dạng sinh học GreenViet cho rằng công tác quản lý Sơn Trà hiện còn chồng chéo khi nhiều đơn vị cùng tham gia quản lý nhưng chưa có đầu mối điều phối thống nhất. Theo ông Vỹ, chỉ khi chấm dứt hoàn toàn việc cho khỉ ăn, chúng mới có thể quay lại môi trường sống tự nhiên trong rừng. “Nếu quá dễ dàng tiếp cận thức ăn từ con người, khỉ sẽ mất dần bản năng tự kiếm ăn và ngày càng lệ thuộc vào con người”, ông Vỹ nói.
Ông Vỹ cũng đề nghị chính quyền tăng cường tuyên truyền, cảnh báo du khách không cho động vật hoang dã ăn, đồng thời sớm ban hành các mức xử phạt nghiêm khắc đối với hành vi vi phạm trong khu bảo tồn.
Nhiều cá thể khỉ đã bị xe máy, ô tô tông chết khi băng qua đường để kiếm ăn trong khu bảo tồn. Ảnh: T.T
Theo chị Thanh Ngọc Trúc, trong khi chờ các giải pháp đồng bộ hơn, ý thức của du khách vẫn là yếu tố then chốt để giảm thiểu xung đột giữa con người và động vật hoang dã. “Thành phố cần có những văn bản cấm tuyệt đối việc mang thức ăn lên cho khỉ và phổ biến rộng rãi các quy định khi tham quan Sơn Trà đến người dân, du khách”, chị Trúc đề xuất.
Ngoài ra, các công ty lữ hành, khu nghỉ dưỡng và cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch cần chủ động hướng dẫn du khách về cách ứng xử với động vật hoang dã. Đồng thời, ngành giáo dục cũng nên tăng cường các hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng ứng xử với thiên nhiên để học sinh hiểu rõ trách nhiệm bảo vệ môi trường và hệ sinh thái tự nhiên.
Hiện cả nước có 180 khu bảo tồn thiên nhiên và phần lớn đều đối mặt với những xung đột xuất phát từ tác động của con người tương tự Sơn Trà. Vì vậy, việc xây dựng một hành lang pháp lý đủ mạnh để kiểm soát hiệu quả các hành vi gây ảnh hưởng đến động vật hoang dã và hệ sinh thái tự nhiên đang trở thành yêu cầu cấp thiết.
