UBND tỉnh Tây Ninh vừa ban hành Quyết định số 3636/QĐ-UBND công bố danh mục 16 hồ, ao, đầm, phá tuyệt đối không được san lấp. Quyết định này chính thức đưa gần 23.000ha diện tích mặt nước vào danh mục bảo vệ nghiêm ngặt, đây không chỉ là một văn bản hành chính, mà còn là lời giải cho bài toán an ninh nguồn nước và phát triển nông nghiệp bền vững.
Hồ Dầu Tiếng được xem là túi nước của vùng Đông Nam Bộ. Ảnh: Trần Trung.
Trong danh mục được công bố, nổi bật nhất là hồ Dầu Tiếng với diện tích hơn 21 ngàn ha, trải dài trên địa bàn các xã Dương Minh Châu, Tân Hòa, Tân Thành và Tân Phú. Đây không chỉ là công trình thủy lợi lớn nhất phía Nam mà còn là “mạch máu” cung cấp nước cho hàng trăm nghìn ha đất canh tác của Tây Ninh và các tỉnh lân cận.
Theo UBND tỉnh Tây Ninh, nhiều thập kỷ qua, nguồn nước từ lòng hồ đã nuôi dưỡng các vùng nguyên liệu trù phú của địa phương. Bên cạnh những loại cây trồng chủ lực của tỉnh như lúa, mía, mì... các vùng cây ăn trái như mãng cầu Bà Đen, sầu riêng, bưởi da xanh đang hướng tới thị trường xuất khẩu cũng được bảo đảm nguồn tưới ổn định. Không dừng lại ở nông nghiệp, hồ Dầu Tiếng còn giữ vai trò điều tiết dòng chảy sông Sài Gòn, góp phần đẩy mặn và bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho vùng hạ du.
Cùng với hồ Dầu Tiếng, hệ thống hồ Tha La và đập dâng suối Đục tạo thành mạng lưới điều tiết nước liên hoàn, trực tiếp phục vụ tưới tiêu cho vùng biên giới Tân Châu, Tân Biên. Nhờ đó, nhiều khu vực đã chuyển đổi hiệu quả từ trồng lúa sang các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn.
Theo đại diện đơn vị quản lý hồ Dầu Tiếng, việc công bố danh mục các hồ, ao không được san lấp đã tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng cho công tác quản lý. Theo đó, quy định này sẽ giúp tăng cường phối hợp giữa các đơn vị để ngăn chặn kịp thời các hành vi lấn chiếm lòng hồ.
Thời gian qua, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam (đơn vị quản lý hồ) đã tích cực phối hợp với UBND tỉnh Tây Ninh và Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Tây Ninh triển khai nhiều giải pháp quản lý đồng bộ. Công tác kiểm tra thực địa được thực hiện thường xuyên nhằm phát hiện sớm các trường hợp lấn chiếm hành lang bảo vệ hoặc xây dựng trái phép. Các nguồn thải từ hoạt động sản xuất quanh lòng hồ cũng được giám sát chặt chẽ để hạn chế nguy cơ ô nhiễm nguồn nước mặt. Bên cạnh đó, hệ thống quan trắc tự động đang từng bước được ứng dụng để theo dõi mực nước, chất lượng nước, qua đó bảo đảm an toàn đập và điều tiết xả lũ khoa học.
Ông Nguyễn Hữu Mạnh, Phó Giám đốc Phụ trách Chi nhánh Dầu Tiếng cho biết thêm, dù quy định cấm san lấp đã được ban hành, nhưng để bảo vệ lâu dài cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật và quản lý. Trước hết là việc rà soát và cắm mốc ranh giới rõ ràng giữa đất sản xuất của người dân với hành lang bảo vệ hồ, nhằm hạn chế tranh chấp và các trường hợp xâm lấn vô ý. Song song đó, việc đầu tư thêm các trạm quan trắc môi trường hoạt động liên tục sẽ giúp phát hiện sớm nguy cơ ô nhiễm từ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiệp quanh hồ.
Hồ Dầu Tiếng tăng cường kiểm tra các hành vi xâm phạm hồ. Ảnh: Trần Trung.
“Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, chế tài xử lý cũng cần đủ mạnh để răn đe những hành vi cố tình san lấp, hủy hoại nguồn nước. Trong bối cảnh nguồn nước từ hồ Dầu Tiếng không chỉ phục vụ riêng Tây Ninh mà còn lan tỏa đến nhiều địa phương trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, việc xây dựng cơ chế phối hợp liên vùng giữa Tây Ninh, Đồng Nai và TP.HCM được xem là chìa khóa để bảo đảm an ninh nguồn nước một cách bền vững”, ông Nguyễn Hữu Mạnh nhấn mạnh.
Quyết định 3636 của Tây Ninh được xem là bước đi đúng hướng trong quản trị tài nguyên theo tư duy “thuận thiên”. Khi những hồ, ao được bảo vệ, “mạch sống” của nông nghiệp và đời sống dân sinh sẽ tiếp tục được duy trì, tạo nền tảng cho phát triển bền vững và giữ cân bằng sinh thái trước những biến động ngày càng khắc nghiệt của khí hậu.
