Tây Ban Nha xây dựng mạng lưới 'trú ẩn khí hậu' trước nắng nóng cực đoan

Tây Ban Nha hiện là một trong những quốc gia phát triển mô hình “trú ẩn khí hậu” mạnh mẽ nhất thế giới. Năm ngoái, Thủ tướng Pedro Sánchez thông báo mở cửa một số tòa nhà chính phủ để làm nơi tránh nóng cho người dân trong các đợt nhiệt độ cao kéo dài.

Mạng lưới “trú ẩn khí hậu” của Tây Ban Nha được xây dựng từ các sáng kiến địa phương tại Catalonia, xứ Basque và Murcia. Riêng thành phố Barcelona hiện có khoảng 400 địa điểm tránh nóng đặt tại thư viện, bảo tàng, trung tâm thể thao và trung tâm thương mại.

Các khu vực này thường được trang bị điều hòa, ghế nghỉ và nước uống miễn phí nhằm hỗ trợ những nhóm dễ tổn thương như người già, trẻ nhỏ, người có bệnh nền hoặc người không đủ điều kiện chống chọi với nhiệt độ cao tại nhà.

Nắng nóng trở thành hiểm họa chết người

Tây Ban Nha đẩy mạnh mô hình này sau mùa hè nóng kỷ lục năm ngoái, khi đợt nắng nóng kéo dài 16 ngày trong tháng 8 khiến nhiệt độ nhiều nơi lên tới 45°C.

Quốc gia này ghi nhận hơn 150.000 ca tử vong liên quan đến nắng nóng trong năm 2025, mức cao thứ hai từng được thống kê. Trong đó, hơn 10.000 trường hợp được cho là liên quan đến việc tiếp xúc kéo dài với nền nhiệt cao ở mức trung bình.

Các chuyên gia cảnh báo kiểu nắng nóng kéo dài, dù chưa đạt ngưỡng cảnh báo cực đoan, vẫn có thể gây tác động tích tụ nguy hiểm đối với sức khỏe cộng đồng.

Một trong những vụ việc gây chú ý nhất là cái chết của bà Montse Aguilar, công nhân vệ sinh đường phố 51 tuổi tại Barcelona. Bà gục ngã sau ca làm việc ngoài trời trong điều kiện nhiệt độ khoảng 35°C và sau đó được xác nhận tử vong do các nguyên nhân liên quan đến nắng nóng.

Sự việc đã làm dấy lên các cuộc biểu tình của công nhân vệ sinh và người dân, yêu cầu chính phủ tăng cường biện pháp bảo vệ lao động ngoài trời trước thời tiết cực đoan.

Nắng nóng hiện không còn là vấn đề riêng của Nam Âu. Châu Âu là một trong những khu vực nóng lên nhanh nhất thế giới và các đợt nhiệt cực đoan đang lan tới cả những quốc gia phía Bắc vốn có khí hậu mát mẻ.

Năm ngoái, Phần Lan trải qua ba tuần liên tiếp có nhiệt độ trên 30°C, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế. Một sân trượt băng ở miền Bắc nước này thậm chí phải tạm thời chuyển đổi thành khu “trú ẩn khí hậu”.

Các đợt nắng nóng cũng quét qua Italy, Pháp, Bồ Đào Nha và Vương quốc Anh, khiến châu Âu trải qua năm nóng thứ ba trong lịch sử được ghi nhận.

Theo báo cáo của Lancet Countdown Europe, năm 2024 có khoảng 62.000 ca tử vong liên quan đến nắng nóng tại châu Âu.

Bà Elvira Jiménez Navarro, nghiên cứu sinh tại Trung tâm Nghiên cứu Quản trị và Chuyển đổi Số thuộc Đại học Mở Catalonia, cho rằng nắng nóng cực đoan hiện là “hiểm họa môi trường gây chết người lớn nhất” tại nhiều quốc gia châu Âu.

Theo bà Navarro, các nước Nam Âu như Tây Ban Nha, Italy, Hy Lạp và Pháp ghi nhận mức gia tăng tử vong cao nhất, cho thấy nhu cầu cấp thiết phải mở rộng các biện pháp thích ứng như khu “trú ẩn khí hậu”.

'Trú ẩn khí hậu' không chỉ là giải pháp khẩn cấp

Dù mở cửa miễn phí cho tất cả mọi người, các chuyên gia cho rằng điều quan trọng là phải đảm bảo các khu tránh nóng thực sự tiếp cận được những nhóm dễ tổn thương nhất.

Theo Hệ thống Giám sát tử vong Tây Ban Nha (MOMO), phần lớn trong số 21.700 người tử vong do nắng nóng giai đoạn 2015-2023 đều trên 65 tuổi.

Tuy nhiên, bà Navarro nhấn mạnh mức độ rủi ro không chỉ phụ thuộc vào tuổi tác hay bệnh nền mà còn liên quan đến điều kiện nhà ở, môi trường làm việc và thu nhập.

Vì vậy, các địa phương cần kết hợp dữ liệu về nhiệt độ, dân cư và điều kiện xã hội để xác định khu vực ưu tiên, từ đó bố trí các điểm tránh nóng ở nơi thực sự cần thiết.

Theo giới chuyên gia, thách thức lớn nhất hiện nay là biến các khu “trú ẩn khí hậu” từ giải pháp ứng phó ngắn hạn thành không gian đô thị đa chức năng, lâu dài và dễ tiếp cận.

Trong bối cảnh các đợt nắng nóng ngày càng cực đoan, nhiều thành phố châu Âu đã bắt đầu mở rộng mô hình này. Tháng trước, thành phố Bucharest đã thông qua kế hoạch xây dựng mạng lưới “trú ẩn khí hậu” nhằm bảo vệ người dân trước nắng nóng và rét đậm.

Các chuyên gia cho rằng bên cạnh việc mở rộng các điểm tránh nóng, các thành phố cần đầu tư mạnh hơn vào hạ tầng xanh, không gian công cộng, giao thông đô thị và các chính sách hỗ trợ xã hội để nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu trong dài hạn.