Chiều 27/3, tại cuộc họp về các nhiệm vụ, giải pháp, phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu nêu rõ và giải quyết các nhóm vấn đề mà Đoàn thanh tra IUU của Ủy ban châu Âu (EC) nêu ra sau khi làm việc tại Việt Nam từ ngày 10 - 19/3. Cuộc họp được kết nối trực tuyến tới 22 tỉnh, thành phố ven biển và tỉnh Tây Ninh.
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục triển khai quyết liệt, với trách nhiệm cao, cầu thị, thẳng thắn để xử lý các tồn tại mà Đoàn thanh tra của EC đã nêu. Ảnh: Minh Khôi.
Phó Thủ tướng cho biết, mặc dù Đoàn thanh tra IUU của EC có ghi nhận nỗ lực của Việt Nam, nhưng qua kiểm tra tại các địa phương đã bộc lộ những tồn tại, yếu kém kéo dài nhiều năm. "Những tồn tại này chúng ta đều đã biết rất rõ, không có gì mới, nhưng kiểm tra đến đâu cũng thấy vấn đề", Phó Thủ tướng nói và nêu rõ cuộc họp hôm nay không nhằm giải trình, mà tập trung vào quá trình khắc phục và chuẩn bị nội dung làm việc tiếp theo với EC. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải xác định rõ các vấn đề Đoàn thanh tra IUU của EC nêu ra, xây dựng kế hoạch xử lý theo nhóm nội dung cần giải trình và nội dung phải khắc phục.
Các bộ, ngành, Ban Chỉ đạo và các địa phương liên quan cần đồng loạt triển khai giải pháp, cập nhật số liệu, hoàn thiện báo cáo gửi EC theo hướng có thêm cơ sở thuyết phục hơn. Trong đó, các tồn tại phải được khắc phục theo từng mốc thời gian (ngắn hạn, trung hạn, dài hạn), đặc biệt là những việc có thể làm ngay trước thời điểm 19/4, khi EC ban hành báo cáo chính thức.
4 nhóm khuyến nghị trọng tâm
Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, Đoàn thanh tra IUU của EC đã có một số đánh giá và khuyến nghị sơ bộ về công tác chống khai thác IUU ở Việt Nam ở 4 nhóm vấn đề. Cụ thể, đối với nhóm vấn đề hoàn thiện khung pháp lý, Đoàn thanh tra của EC đề nghị bổ sung hình phạt tước giấy phép khai thác thủy sản, tịch thu tàu cá đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng; đưa hành vi tháo niêm phong, kẹp chì, tháo, gửi thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS) là vi phạm nghiêm trọng; đối với hành vi vi phạm nghiêm trọng cần xử phạt ở mức cao nhất để răn đe.
Về hoạt động quản lý và giám sát hoạt động tàu cá (MCS), Đoàn thanh tra của EC khuyến nghị tất cả các tàu cá đã đăng ký, tham gia hoạt động khai thác phải thực hiện kẻ số đăng ký, đánh dấu tàu cá theo quy định (kể cả đang neo đậu ở bờ không tham gia hoạt động khai thác). Tăng cường sự phối hợp liên ngành kiểm tra, kiểm soát tàu cá xuất, nhập bến và hoạt động trên các vùng biển để ngăn chặn và xử lý nghiêm minh tàu cá vi phạm hành vi khai thác IUU.
Đối với nhóm vấn đề truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác, Đoàn thanh tra khuyến nghị các sản phẩm thủy sản khai thác, thủy sản nhập khẩu phải được kiểm soát chặt chẽ từ cảng về doanh nghiệp và xuất khẩu, đặc biệt là các sản phẩm khai thác thủy sản bằng container; thực hiện kiểm tra công tác truy xuất nguồn gốc tại doanh nghiệp để phát hiện và xử lý vi phạm sử dụng nguyên liệu thủy sản khai thác bất hợp pháp. Trong thực thi pháp luật, xử lý vi phạm, Đoàn thanh tra khuyến nghị đẩy nhanh tiến độ xử lý các tàu cá vi phạm; ưu tiên xử phạt hành chính đối với hành vi khai thác IUU để đảm bảo tính răn đe, nghiêm minh của pháp luật; thống nhất thông tin, dữ liệu các trường hợp tàu cá vi phạm IUU giữa các bộ, ngành, địa phương; có cơ chế theo dõi, giám sát, xử lý tình trạng thực thi pháp luật chậm trễ tại địa phương.
Thứ trưởng Thường trực Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng phát biểu tại cuộc họp. Ảnh: Minh Khôi.
Tại cuộc họp, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tỉnh Tây Ninh, tỉnh Đắk Lắk đã giải trình, làm rõ những tồn tại, hạn chế nổi cộm đã được Đoàn thanh tra của EC chỉ ra. Cụ thể là tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài; tàu không đi khai thác nhưng vẫn được cảng xác nhận sản lượng; tàu mất tín hiệu nhưng chưa được xử lý đồng bộ; chưa liệt kê đầy đủ hành vi vi phạm, xử lý chậm, chế tài chưa đủ mạnh, chủ yếu dừng ở xử phạt hành chính; số liệu không khớp giữa chứng từ và thực tế hàng hóa, đặc biệt với nguyên liệu nhập khẩu; số liệu giữa Trung ương và địa phương chưa thống nhất.
Trung tướng Lê Quang Đạo, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân đề xuất giao một đầu mối thống nhất xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS), tránh tình trạng nhiều lực lượng cùng xử lý một hành vi, gây chồng chéo và kéo dài thời gian. Đồng thời, cần tổng rà soát, điều tra, cập nhật chính xác dữ liệu tàu cá, bảo đảm quản lý chặt chẽ, không để sót, lọt các trường hợp ngoài hệ thống. Bộ Quốc phòng đề xuất nghiên cứu mở rộng đối tượng lắp đặt thiết bị VMS đối với nhóm tàu từ 12 m đến dưới 15 m nhằm tăng cường kiểm soát, ngăn chặn vi phạm vùng biển nước ngoài.
Siết quản lý đội tàu, ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa
Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục triển khai quyết liệt, với trách nhiệm cao, cầu thị, thẳng thắn để xử lý các tồn tại mà Đoàn thanh tra của EC đã nêu. Phó Thủ tướng thống nhất việc ghi nhận đầy đủ các vấn đề được Đoàn thanh tra của EC nêu ra, đồng thời yêu cầu các bộ, ngành chủ động rà soát, bổ sung những nội dung thực tiễn phát sinh. Trong đó, đặc biệt lưu ý nhóm tàu từ 12 m đến dưới 15 m hiện chưa được quản lý đầy đủ, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm lớn. Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu, đề xuất mở rộng đối tượng lắp thiết bị VMS, bảo đảm quản lý toàn bộ đội tàu từ 12 m trở lên.
Về công tác kiểm tra, giám sát trên biển, Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ bị động sang chủ động phòng ngừa. Tất cả các trường hợp tàu cá bị phát hiện vượt ranh giới vùng biển Việt Nam sang vùng biển nước ngoài qua hệ thống VMS đều phải được xác định là vi phạm và phải kịp thời thông báo, lập biên bản và xử lý ngay từ trên cơ sở dữ liệu, không phụ thuộc vào việc tàu đã bị bắt giữ hay chưa. Trường hợp tái phạm hoặc có tình tiết nghiêm trọng thì xem xét xử lý hình sự. Phó Thủ tướng giao Bộ Quốc phòng chủ trì điều phối, thống nhất chỉ đạo các lực lượng thực thi trên biển; chủ động tổ chức kiểm tra, ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm ngay từ khi phát hiện qua dữ liệu.
Về hoàn thiện các quy định xử phạt vi phạm hành chính gắn với quản lý đội tàu, Phó Thủ tướng đồng ý bổ sung đầy đủ các hành vi vi phạm còn thiếu, nhất là các hành vi liên quan đến mua bán, chuyển nhượng tàu khi chưa đủ điều kiện pháp lý; hành vi sai phạm về biển số, số hiệu, nhận diện tàu. Việc xử lý vi phạm phải được thực hiện kịp thời, đúng thẩm quyền, không để tồn đọng kéo dài như trước đây. Về hệ thống dữ liệu và phối hợp liên ngành, Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương rà soát, hoàn thiện các cơ sở dữ liệu nghề cá, bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống" và được cập nhật kịp thời, đồng bộ giữa các cơ quan.
Các lực lượng chức năng trên biển tăng cường phối hợp, chủ động ngăn chặn vi phạm ngay từ sớm, từ xa; không để phát sinh nhiều vụ việc ảnh hưởng đến kết quả chung. Trên tinh thần đó, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phát huy cao nhất trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ, quyết tâm thực hiện hiệu quả các giải pháp, phấn đấu sớm gỡ cảnh báo "thẻ vàng" của EC.
