Xây dựng nền tảng số thi hành án dân sự thống nhất, hiệu quả
Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 152/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thi hành án dân sự. Trong hàng loạt nội dung mới, đáng chú ý nhất là việc lần đầu tiên đặt nền móng pháp lý tương đối đầy đủ cho hoạt động thi hành án dân sự trên môi trường số.
Nghị định gồm 5 chương, 116 điều, quy định cụ thể về thủ tục thi hành án dân sự, giải quyết khiếu nại, tố cáo, bảo đảm tài chính từ ngân sách nhà nước và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan. Tuy nhiên, điều khiến Nghị định này mang màu sắc “cải cách” rõ hơn các văn bản trước đây nằm ở chỗ nó thay đổi cách vận hành của cả hệ thống thi hành án dân sự.
Nếu trước đây, nhắc đến thi hành án dân sự, nhiều người thường hình dung đến những tập hồ sơ dày, giấy triệu tập gửi qua bưu điện, những lần đi lại giữa cơ quan thi hành án và đương sự kéo dài nhiều ngày thì từ ngày 1/7/2026, một phần quy trình đó sẽ được chuyển lên môi trường điện tử.
Theo quy định mới, hoạt động thi hành án dân sự trên môi trường số sẽ được thực hiện thông qua nền tảng số thi hành án dân sự, Cổng Dịch vụ công quốc gia, hệ thống thông tin của Bộ Tư pháp, ứng dụng VNeID, cổng thông tin điện tử của cơ quan thi hành án và các phương tiện điện tử hợp pháp khác.
Điểm mới đáng chú ý là Bộ Tư pháp sẽ xây dựng và vận hành nền tảng số thi hành án dân sự thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Hệ thống này phục vụ hoạt động thi hành án dân sự, theo dõi thi hành án hành chính và quản lý hoạt động của Thừa hành viên.
Từ ngày 1/7/2026, nhiều hoạt động về thi hành án dân sự được thực hiện qua môi trường điện tử. Ảnh: chinhphu.vn.
Nền tảng số thi hành án dân sự được triển khai tập trung, thống nhất, bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu, hình thành cơ sở dữ liệu về thi hành án dân sự phục vụ hoạt động của cơ quan quản lý thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp, cơ quan thi hành án dân sự, Thừa hành viên.
Ở góc độ quản trị, đây là bước chuyển lớn. Trong nhiều năm, khó khăn của hoạt động thi hành án dân sự không chỉ nằm ở áp lực số lượng việc phải giải quyết mà còn ở tình trạng dữ liệu phân tán, quy trình xử lý thủ công và thiếu kết nối thông tin giữa các cơ quan.
Mở rộng phương thức để người dân tiếp cận thi hành án
Thực hiện mục tiêu chung về cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số, Nghị định đã quy định, việc giao, nhận bản án, quyết định có thể được thực hiện trực tiếp hoặc trên môi trường số hay thông qua dịch vụ bưu chính.
Trường hợp bản án, quyết định được gửi trên môi trường số thì thời điểm xác định cơ quan thi hành án dân sự nhận bản án, quyết định là thời điểm phương tiện điện tử ghi nhận việc tiếp nhận thành công các dữ liệu đầy đủ và hợp lệ theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử.
Trường hợp nhận trực tiếp bản án, quyết định hoặc thông qua dịch vụ bưu chính thì việc giao, nhận phải có chữ ký của bên giao, bên nhận trong sổ nhận bản án, quyết định; thời điểm nhận bản án, quyết định là ngày cơ quan thi hành án dân sự ký nhận.
Đặc biệt, ngoài các hình thức gửi trực tiếp hoặc qua đường bưu chính, đương sự có thể gửi yêu cầu thi hành án thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, hệ thống giải quyết thủ tục hành chính của Bộ Tư pháp, ứng dụng VNeID hoặc các phương tiện điện tử hợp pháp khác. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính tư pháp, góp phần giảm thời gian đi lại, chi phí thực hiện thủ tục và tăng tính công khai, minh bạch trong hoạt động thi hành án dân sự.
Nghị định cũng quy định rất cụ thể về nội dung yêu cầu thi hành án như thông tin định danh cá nhân, số tài khoản ngân hàng, mã số doanh nghiệp, thông tin về tài sản, điều kiện thi hành án của người phải thi hành án, tên cơ quan thi hành án dân sự được yêu cầu, các khoản yêu cầu thi hành…
Thêm 1 điểm mới nữa là quy định thông báo về thi hành án được thực hiện qua ứng dụng VNeID. Ngày ứng dụng VNeID báo đã gửi là ngày thông báo hợp lệ.
Theo đó, đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có trách nhiệm truy cập ứng dụng VNeID để nhận thông báo về thi hành án và thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình. Cơ quan quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư có trách nhiệm tích hợp, bảo mật, kết nối và chia sẻ các thông báo về thi hành án trên ứng dụng VNeID. Trường hợp đương sự đề nghị thông báo trên phương tiện điện tử khác thì cơ quan thi hành án dân sự có thể thông báo đồng thời trên phương tiện đó.
Với nhiều quy định mới như trên, Nghị định số 152/2026/NĐ-CP được đánh giá là bước cụ thể hóa chủ trương xây dựng nền tư pháp hiện đại, công khai và phục vụ người dân tốt hơn, trong đó, chuyển đổi số sẽ trở thành động lực quan trọng nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự trong thời gian tới.
Tuy nhiên, các quy định mới đi vào thực chất, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, an toàn dữ liệu và khả năng kết nối liên thông giữa các hệ thống. Bên cạnh đó, công tác hướng dẫn, hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến cũng cần được chú trọng, nhất là đối với nhóm người cao tuổi hoặc ở khu vực còn hạn chế điều kiện tiếp cận công nghệ.
