Sáng 24/2, tại thôn Đông Mẫu, HTX Nam Cường (xã Yên Cường), Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình cùng các đối tác trong nước và quốc tế tổ chức lễ khởi động mô hình canh tác lúa hiệu quả cao, phát thải thấp.

Tham dự chương trình có nguyên Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Cao Đức Phát, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Ninh Bình Nguyễn Sinh Tiến, cùng đại diện Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam, IRRI, các cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp và bà con nông dân trong vùng.

Mô hình có diện tích 2,5 ha, nằm trong chuỗi mô hình tại Đồng bằng sông Hồng thuộc Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đọan 2025-2035, tầm nhìn đến 2050" do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp thực hiện.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, điểm thay đổi chính nằm ở khâu đầu vụ. Người dân được hướng dẫn thực hiện gieo đúng mật độ bằng máy, đồng thời vùi phân ngay khi gieo. Cách làm này giúp giảm lượng giống, giảm số lần bón, tiết kiệm nước và công lao động. Cùng với đó, bà con không còn nỗi lo dặm mạ sau gieo. Các khóm lúa mọc đều, khoảng trống giữa hàng đủ thông thoáng để hạn chế sâu bệnh.

Phó Cục trưởng Nguyễn Quốc Mạnh cho biết, mô hình là bước đi cụ thể hóa mục tiêu giảm phát thải vào thực tiễn sản xuất. Các giải pháp kỹ thuật sẽ được kiểm chứng để hoàn thiện quy trình và nhân rộng tại các địa phương.

"Giảm phát thải không tách rời hiệu quả kinh tế. Nông dân chỉ áp dụng khi thấy rõ lợi ích về chi phí và thu nhập", ông phân tích và nhấn mạnh, mô hình sẽ tập trung vào kỹ thuật giúp giảm đầu vào trước.

Điểm nhấn chính của buổi lễ là chiếc máy sạ hàng kết hợp vùi phân bón do do IRRI phối hợp các đối tác Việt Nam nghiên cứu cải tiến từ máy nhập khẩu và phát triển công nghệ để phù hợp với đồng ruộng trong nước.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp của IRRI, việc gieo sạ cơ giới kết hợp vùi phân bón ngay từ đầu vụ được kỳ vọng giải quyết cùng lúc nhiều bài toán nan giải của nông nghiệp lúa nước như thiếu nhân công nông thôn, lãng phí phân bón do rửa trôi và lượng khí nhà kính thải ra từ đồng ruộng.

Máy có 2 khay lớn, để song song phía sau, chứa giống và phân bón và có thể đáp ứng các quy mô khác nhau, từ 8 đến 16 hàng, với công suất tương ứng có thể lên tới 1,6 ha/h. Hạt giống khi sạ dưới mặt đất 1-2 mm, đạt ngưỡng tối ưu về gieo sạ, đồng thời kết hợp vùi phân, độ sâu từ 30-40 mm.

Tại mô hình trình diễn tại xã Yên Cường, lượng giống sử dụng ước khoảng 45kg/ha, thấp hơn tới 60-70% so với phương pháp sạ lan truyền thống.

Máy sạ hàng kết hợp vùi phân bón được di chuyển bằng máy kéo và được trang bị khung đỡ các bộ phận ở phía sau máy kéo. Bộ phận gieo hạt và phân được kết nối với ống dẫn được đặt phía trong. Trong quá trình làm việc, hệ thống điều khiển tấm trượt hoạt động tự động, đảm bảo nâng lên và hạ xuống đáp ứng đúng với bề mặt ruộng.

IRRI khuyến cáo, trước khi sử dụng máy cần làm phẳng mặt ruộng. Tối ưu là độ chênh giữa chỗ cao nhất và thấp nhất trên cùng một thửa ruộng tối đa 5 cm. Ngoài ra, dọn vệ sinh đồng ruộng, gia cố bờ bao để quản lý nước, xới cho tơi đất với độ sâu 7-15 cm.

Khâu làm đất cần hoàn thành rút nước trước khi vận hành máy sạ từ 6-12 giờ (thường rút nước 1 đêm, sáng hôm sau chạy máy sạ).

Trong quy trình canh tác, ruộng được quản lý nước theo phương pháp ướt khô xen kẽ, bón phân theo nguyên tắc “4 đúng” và quản lý dịch hại tổng hợp. Việc gieo thưa, đồng đều giúp cây lúa ổn định sinh trưởng, vẫn bảo đảm năng suất và chất lượng.

Phó Giám đốc Nguyễn Sinh Tiến cho biết, tỉnh Ninh Bình có khoảng 135.000 ha đất trồng lúa, đứng đầu vùng Đồng bằng sông Hồng. Địa phương đang đối mặt đồng thời yêu cầu thích ứng biến đổi khí hậu và yêu cầu thị trường về sản xuất sạch, minh bạch nguồn gốc.

Do đó, việc cơ giới hóa đồng bộ từ làm đất, gieo cấy đến thu hoạch giúp giảm chi phí đầu vào, giảm thất thoát và giải quyết thiếu lao động nông thôn. Mô hình không chỉ đưa máy móc xuống ruộng mà còn thay đổi cách tổ chức sản xuất, hướng tới sản xuất xanh và giá trị cao.

Kết thúc buổi lễ, các đại biểu thực hiện nghi thức đổ thóc giống vào máy sạ. 

Ngoài Ninh Bình, các mô hình lúa giảm phát thải còn được triển khai tại Hà Nội, Hưng Yên, Hải Phòng  và một số địa phương khác. Kết quả sẽ được theo dõi, thu thập dữ liệu để hoàn thiện quy trình và nhân rộng trên phạm vi cả nước.

Bảo Thắng