Thời tiết cực đoan gia tăng trong năm qua
Đầu tháng 11/2025, khi triều cường dâng cao trùng với mưa lớn, căn nhà cấp 4 của bà Nguyễn Thị Sáu (phường Phú Định, TP.HCM) nằm sát tuyến kênh Bình Đông lại chìm trong nước. Chiếc tủ gỗ cũ được kê vội lên những viên gạch, còn nền nhà ngập quá mắt cá chân. “Năm nào cũng ngập, nhưng năm nay nước lên nhanh, không kịp trở tay”, bà Sáu nói.
Không riêng gì khu vực Bình Đông, nhiều tuyến đường ven sông tại TP.HCM như Nhà Bè, Bình Thạnh… cũng rơi vào tình trạng tương tự. Người dân phải chặn cửa, kê cao đồ đạc để chống nước tràn vào nhà.
Mưa lớn kết hợp với triều cường là nỗi lo thường trực của người dân TP.HCM trong nhiều năm nay. Ảnh: Lê Bình.
Theo số liệu quan trắc, đỉnh triều cao nhất năm tại trạm Phú An trên sông Sài Gòn đạt 1,78m, cao hơn mức báo động III tới 0,18m và vượt mức đỉnh triều lịch sử trước đó. Tại trạm Nhà Bè, mực nước đạt 1,77m, trong khi trạm Thủ Dầu Một ghi nhận 1,88m - đều là những mức rất cao so với trung bình nhiều năm.
Năm 2025, nhiều đợt triều cường kết hợp mưa lớn đã khiến nhiều khu vực nội đô TP.HCM ngập sâu trong nhiều giờ, giao thông ách tắc, sinh hoạt của người dân bị đảo lộn.
Không chỉ triều cường, những cơn mưa trái mùa cũng gây xáo trộn lớn đến sản xuất. Giữa tháng 2/2025, một trận mưa hiếm gặp trong mùa khô trút xuống khu vực Nhà Bè với lượng mưa lên tới 123,8mm.
Tại xã Long Điền, ông Trần Văn Lý - một hộ làm muối lâu năm nhìn ruộng muối vừa kết tinh trắng xóa bị nước mưa hòa tan chỉ sau một đêm. “Coi như mất trắng cả tháng công”, ông Lý vừa nói, giọng chùng xuống.
Sạt lở tại bờ tả sông Sài Gòn hồi giữa năm 2025 khiến nhiều hộ dân bị ảnh hưởng. Ảnh: Lê Bình.
Ở nhiều địa phương Nam bộ, mưa trái mùa khiến nông dân trở tay không kịp. Không chỉ muối, nhiều diện tích rau màu chuẩn bị thu hoạch cũng bị hư hại.
Ngay cả trong mùa mưa, thời tiết cũng xuất hiện các trận mưa cực đoan cục bộ. Ngày 10/5/2025, trạm Củ Chi ghi nhận lượng mưa 230,4mm, lớn nhất trong năm. Những biến động này cho thấy thời tiết ngày càng khó dự đoán dưới tác động của biến đổi khí hậu.
Đối với nông nghiệp và thủy sản, các hiện tượng thời tiết bất thường luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Mưa trái mùa có thể làm thay đổi đột ngột độ mặn và nhiệt độ nước, khiến tôm nuôi dễ bị sốc môi trường. Trong khi đó, nắng nóng kéo dài làm nhiệt độ nước ao tăng cao, gây thiếu oxy và gia tăng nguy cơ dịch bệnh.
Nhiều hình thái thiên tai sẽ khó lường
Bước sang năm 2026, các chuyên gia khí tượng thủy văn cho rằng thời tiết vẫn có thể xuất hiện nhiều yếu tố bất ổn.
Theo nhận định của Đài Khí tượng Thủy văn Nam bộ, hiện tượng ENSO đang trong pha La Niña yếu và có xu hướng giảm dần. Từ tháng 3 đến tháng 5/2026, ENSO có khả năng chuyển sang trạng thái trung tính, sau đó có thể chuyển sang El Niño yếu trong các tháng giữa năm.
Ông Trần Văn Hưng, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam bộ cho biết, sự chuyển pha này có thể khiến các hiện tượng thời tiết trong năm 2026 diễn biến phức tạp hơn.
Diễn biến ENSO năm 2025 và dự báo năm 2026. Ảnh: Đài Khí tượng Thủy văn Nam bộ.
Theo ông Hưng, nắng nóng trong năm 2026 có khả năng xảy ra với cường độ cao hơn năm 2025 và cao hơn mức trung bình nhiều năm. Nắng nóng có thể xuất hiện từ đầu tháng 3 và đạt đỉnh vào đầu tháng 5, với nhiệt độ cao nhất khoảng 37 - 38°C tại khu vực Đông Nam bộ.
“Mùa mưa năm 2026 nhiều khả năng bắt đầu vào cuối tháng 4 đến đầu tháng 5, tương đương trung bình nhiều năm. Tuy nhiên tổng lượng mưa cả năm có thể ở mức xấp xỉ hoặc thấp hơn trung bình nhiều năm. Trên Biển Đông, năm 2026 dự kiến có khoảng 12 - 14 cơn bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động, trong đó khoảng 4 - 5 cơn có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta. Ngoài ra, các hiện tượng dông, lốc, sét được dự báo xuất hiện nhiều trong mùa mưa, đặc biệt vào các tháng 6, 9 và 10”, ông Hưng cho biết.
Không chỉ khí tượng, các yếu tố thủy văn cũng cần được theo dõi sát. Mực nước triều trên hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai trong năm 2026 có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm. Đỉnh triều cao nhất năm có thể đạt khoảng 1,70 - 1,80m, tức cao hơn báo động III từ 0,10 - 0,20m.
Theo ông Trần Văn Hưng, trong bối cảnh thời tiết ngày càng cực đoan, việc cập nhật thường xuyên các bản tin dự báo và cảnh báo khí tượng thủy văn là rất quan trọng. “Thông tin dự báo, cảnh báo cần được chuyển tải kịp thời để các địa phương chủ động vận hành hồ chứa, phòng chống ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn, đồng thời giúp người dân điều chỉnh kế hoạch sản xuất”, ông Hưng cho biết thêm.
Dữ liệu dự báo cho thấy năm 2026 sẽ tiếp tục là một năm thời tiết nhiều bất ổn, với nắng nóng gay gắt hơn, triều cường cao hơn và mưa cực đoan khó lường hơn. Nhưng thực tế, năm 2025 cũng đã cho thấy, rủi ro không chỉ đến từ thiên tai, mà còn từ cách các địa phương chuẩn bị, ứng phó với từng hình thái thiên tai.
